QĐND - Ngày 19-4-1963, tôi nhận được chỉ thị của đồng chí Văn Tiến Dũng, Phó bí thư Quân ủy Trung ương về chấn chỉnh tổ chức. Chỉ thị nêu rõ: “Trong kế hoạch xây dựng LLVT, có một số vấn đề cần nghiên cứu giải quyết để tăng cường công tác phòng thủ, hợp lý hóa tổ chức và tiết kiệm quân số. Thường trực Quân ủy giao nhiệm vụ cho Đảng ủy Phòng không cùng Đảng ủy Cục Không quân nghiên cứu vấn đề hợp nhất quân chủng...”.

Ngày 10-6-1963, tôi chủ trì cuộc họp giữa lãnh đạo, chỉ huy Bộ tư lệnh Phòng không và lãnh đạo chỉ huy Cục Không quân cùng đại diện các ban chính trị, tham mưu, hậu cần của hai bên. Chúng tôi đã đi đến nhất trí: Hợp nhất là hoàn toàn đúng.

Thượng tướng Phùng Thế Tài. Ảnh: Trung Hoài

Đồng chí Đặng Tính lúc đó là Cục trưởng Cục Không quân, có đưa ra phương án tổ chức khi hợp nhất. Phương án có nhiều điểm hợp lý, nhưng cũng có những vấn đề còn phải bàn như chỉ có một cơ quan tác chiến, một cơ quan huấn luyện, liệu có đảm nhận được không? Vấn đề quản lý và xây dựng sân bay nên để hậu cần hay để tham mưu đảm nhiệm? Còn phương án của Bộ tư lệnh Phòng không do tôi trình bày, hội nghị cũng có nhiều ý kiến, như: Có nhiều cơ quan tác huấn quá; cơ quan nghiên cứu, bộ phận kỹ thuật nên đưa về Cục Kỹ thuật; bộ phận nghiên cứu khoa học quân sự nên đưa về các phòng tác huấn... Chúng tôi làm việc trọn một ngày để đi đến thống nhất về biên chế, tổ chức; riêng về tên gọi lúc đó rất nhiều ý kiến khác nhau, nhưng kết luận có thể đặt hai tên, đó là: Quân chủng Phòng không quân hoặc Quân chủng Không quân.

Tại hội nghị này, chúng tôi cũng thành lập ban nghiên cứu hợp nhất. Tôi là trưởng ban, đồng chí Đặng Tính là phó ban, cùng thành viên các ban, ngành hai bên. Chúng tôi đề ra chương trình công tác có ba bước. Trước hết, hai bên thống nhất chủ trương rồi tiến hành công tác tổ chức biên chế, sau đó giải quyết vấn đề chính sách... Trong quá trình nghiên cứu, có nhiều ý kiến khác nhau về tên của quân chủng, có ý kiến đề nghị Quân chủng Phòng không quân, có ý kiến đề nghị Quân chủng Không quân - Phòng không. Chúng tôi gửi các ý kiến để Quân ủy Trung ương xem xét. Quân ủy Trung ương trình Bác Hồ, Bác quyết định lấy tên là Quân chủng Phòng không - Không quân.

Ngày 22-10-1963, Quân chủng Phòng không - Không quân chính thức được thành lập. Tôi được bổ nhiệm làm Tư lệnh, Đại tá Đặng Tính làm Chính ủy Quân chủng. Ngay sau khi thành lập, tôi và anh Đặng Tính được gặp Bác Hồ, báo cáo tình hình và xin chỉ thị về chủ trương xây dựng lực lượng Phòng không - Không quân. Bác có nói vui với chúng tôi, đại ý: “Bác không bênh chú Tài đâu, mà để tên Quân chủng như vậy đọc thuận hơn. Bác để dấu gạch ngang ở giữa như vậy là có ý coi hai lực lượng đều quan trọng như nhau”.

50 năm đã qua, tôi vẫn nhớ như in những ngày mới thành lập Quân chủng. Chúng tôi đã đoàn kết bên nhau, bỏ qua những vấn đề còn chưa thật sự hiểu nhau để hướng tới hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Bác Hồ giao: Bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

ĐOÀN HOÀI TRUNG, ghi theo lời kể của Thượng tướng Phùng Thế Tài, nguyên Phó tổng Tham mưu trưởng,Tư lệnh đầu tiên của Quân chủng PK-KQ