Cán bộ địa phương đến thăm, động viên gia đình anh Đào Văn Quý (thứ hai, từ phải sang) tích cực sản xuất và bảo vệ an ninh thôn xóm.

Chúng tôi về thôn Lương Tràng, xã Liêm Tiết, huyện Thanh Liêm (Hà Nam) trong không khí thanh bình đúng nghĩa thôn quê. Những cánh đồng lúa xanh ngắt, trải dài, nhưng không hề thấy cảnh gia súc, gia cầm chăn thả bừa bãi. Đường làng, ngõ xóm sạch sẽ, phong quang. Đem ngạc nhiên này hỏi bí thư chi bộ thôn Nguyễn Huy Lâm, ông bật mí: Không chỉ đồng ruộng hoa màu của bà con được bảo vệ, mà tài sản của mọi gia đình trong thôn cũng luôn được an toàn. Kết quả đó, phải nói đến hiệu quả phong trào “thôn xóm bình yên, gia đình hòa thuận” mà thôn duy trì thực hiện suốt 15 năm qua.

Chính quyền chăm lo, người dân đồng thuận

Từ lâu bà con nơi đây không phải bận tâm, lo lắng về tình hình an ninh thôn xóm. Nhiều hộ gia đình để xe đạp, xe máy qua đêm ngay trong sân và chỉ cần khép cổng ngoài. Thôn Lương Tràng có 6 máy làm đất thì cả 6 chiếc đều được người dân để lại ngoài đồng khi hết ngày làm việc. Ông Lâm giải thích: Như thế vừa tiết kiệm xăng, dầu, chi phí sản xuất, vừa không làm hư hỏng đường làng ngõ xóm đã được bê tông hóa. Ở Lương Tràng không có tư tưởng “đèn nhà ai nhà ấy rạng”, việc nhà ai nhà ấy làm, thấy việc sai trái không dám tố giác, đấu tranh...

Được như vậy, từ cấp ủy, cán bộ thôn đến người dân đều chăm lo bảo vệ an ninh thôn, xóm. Từ lâu, Lương Tràng xây dựng, duy trì hoạt động của tổ bảo vệ thôn, trong đó có một công an viên và 3 nhân viên bảo vệ do bà con trong thôn tín nhiệm bầu ra, có nhiệm vụ phát hiện, theo dõi người lạ vào thôn; trông coi, bảo vệ sản xuất, điều hòa nước tưới tiêu đồng ruộng... và được nhận thù lao do người dân trong thôn đóng góp.

Là địa bàn giáp ranh, có nhiều dự án công trình giao thông lớn đang xây dựng, nhưng Lương Tràng không có người nghiện ma túy, không có tệ nạn cờ bạc, số đề; đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng khởi sắc. Toàn thôn có 75 xe máy, hơn 100 gia đình có máy điện thoại, 116 nhà mái bằng, 10 nhà cao tầng; nhiều gia đình có 2 đến 3 con học đại học, cao đẳng; tỷ lệ gia đình văn hóa hằng năm đạt 80% trở lên.

Ít người biết rằng, thời điểm năm 1992 trở về trước, Lương Tràng từng là “điểm nóng”, ANTT yếu nhất xã. Do xảy ra mất đoàn kết giữa làng trên xóm dưới, một số người dân trong thôn đã kéo lên UBND xã hành hung cán bộ, hủy hoại tài sản. Nạn cờ bạc, đề đóm là “chuyện thường ngày”, trong khi gần 30% số hộ trong thôn thiếu đói. An ninh thôn xóm yếu như vậy thì tình hình trong xã cũng bất ổn.

Hòa giải và tình làng nghĩa xóm

Trưởng Công an xã Liêm Tiết, Đào Văn Luật nhớ lại: Thời điểm ấy, tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội quá phức tạp, nhưng người dân biết mà không dám nói, không dám tố giác, đấu tranh...

Không thể để tình hình bức xúc kéo dài, Đảng ủy, chính quyền xã Liêm Tiết quyết tâm làm chuyển biến tình hình, bắt đầu từ thay đổi nhận thức và thói quen của người dân, của từng gia đình, dòng họ. Được sự chỉ đạo, giúp đỡ của huyện, đặc biệt là lực lượng công an, xã đã khởi đầu phát động phong trào “thôn xóm bình yên, gia đình hòa thuận” và thôn Lương Tràng được chọn làm điểm. Nhiều hội nghị ở thôn, xã được tổ chức, người dân đề xuất các giải pháp; từng hộ gia đình ký cam kết thực hiện tiêu chuẩn xây dựng “thôn xóm bình yên, gia đình hòa thuận”; cá nhân, hộ gia đình vi phạm bị nhắc nhở, phê bình công khai. Mọi chuyện xích mích, bất ổn ở thôn quê thường bắt đầu từ gia đình, dòng họ và đây chính là khâu đột phá mà cấp ủy, chính quyền tập trung giải quyết; chú trọng biện pháp giáo dục, thuyết phục, hòa giải... Các đoàn thể quần chúng, hội người cao tuổi, hội cựu chiến binh... được giao vận động, giáo dục thành viên, hội viên của mình. Chính quyền, dòng họ rất coi trọng phát huy vai trò của người cao tuổi, người có uy tín... trong vận động giáo dục con cháu, người vi phạm chấp hành pháp luật, hương ước, quy ước; thực hiện “ông bà, cha mẹ sống mẫu mực, con cháu thảo hiền”.

Anh Đào Văn Quý từng là người chơi cờ bạc, lô đề khét tiếng; có ngày anh đánh đề hết 2 tấn lúa; chiếu bạc trong thôn thường hoạt động thâu đêm, “di động” từ nhà này sang nhà khác. Được lãnh đạo thôn, các cụ cao tuổi và đặc biệt là ông Đào Văn Canh (bố đẻ) - một đảng viên kiên trì giáo dục, động viên, anh Quý đã từ bỏ cờ bạc, dần chí thú làm ăn. Sự yêu thương, hoà thuận của gia đình, vợ con đã cuốn anh vào công việc. Giờ gia đình anh đã có nhà mái bằng khang trang, có “của ăn, của để”; con trai lớn đã vào đại học... Anh đã làm gương cho nhiều người và “phường hội đỏ đen” trong thôn cũng dần biến mất. Tuy vậy, khi gia đình nào có việc hiếu, hỷ, trưởng thôn, bí thư chi bộ đều trực tiếp đến nhắc nhở chủ hộ không để xảy ra đánh cờ, bài ăn tiền, sát phạt đỏ đen...

Nhờ hòa giải tốt và khơi dậy tình làng nghĩa xóm, những năm gần đây, Lương Tràng không có vụ việc phải chuyển lên xã. Mô hình “thôn xóm bình yên, gia đình hòa thuận” khởi nguồn từ đây đã được huyện Thanh Liêm và tỉnh Hà nhiều lần sơ kết, rút kinh nghiệm, nhân rộng. Ông Vũ Quốc Đoàn, Chủ tịch UBND xã Liêm Tuyền cho biết: Số vụ việc phải xử lý hình sự, dân sự trong xã liên tục giảm; từ 18 vụ năm 1997 xuống còn 4 vụ năm 2007; hơn 170 vụ việc tranh chấp, mâu thuẫn trong thôn xóm, dòng họ, gia đình đã được hòa giải thành công.

Theo Thượng tá Nguyễn Văn Ân, Trưởng công an huyện Thanh Liêm: 5 tiêu chuẩn “thôn xóm bình yên” và 3 tiêu chuẩn “gia đình hòa thuận” của địa phương rất phù hợp với điều kiện thực tế nông thôn. Hằng năm, các thôn, xã tổ chức bình xét, đánh giá công khai; kết hợp vận động, giáo dục thuyết phục, khen thưởng với xử lý nghiêm cá nhân, gia đình vi phạm. Các hương ước, quy ước, nội quy của gia đình, dòng họ, thôn xóm trong bảo đảm ANTT ngày càng được hoàn thiện, phổ biến sâu rộng. Nhờ phong trào tự quản mạnh, nên tuy là địa bàn phức tạp, nhạy cảm về ANTT, nhưng nhiều năm qua huyện không để xảy ra vụ việc đột xuất, bất ngờ; 18 trong số 20 xã của huyện có liên quan đến các dự án phát triển công nghiệp, thu hồi đất... nhưng không có khiếu kiện phức tạp và “điểm nóng”.

Bài và ảnh:

Quân Thủy, Nguyễn Tuấn