Giống lúa IR 50404 (ảnh internet)

Hiện nay, lượng lúa tồn trong dân ở tỉnh An Giang khoảng 400 nghìn tấn, trong đó có phần lớn là lúa IR 50404 không tiêu thụ được do thương lái không mua. Các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện tồn đọng khoảng 700 nghìn tấn lúa, 30% lượng lúa là loại IR 50404. Nếu may mắn bán được thì giá lúa IR 50404 hiện tại là 3.500 đồng/kg, trong khi đó các loại lúa khác có giá tới 4.300 - 4.500 đồng/kg, thậm chí 5.300 đồng/kg. Vậy đâu là nguyên nhân khiến loại lúa IR 50404 lâm cảnh hẩm hiu? Người nông dân làm ra hạt lúa này cũng rơi vào tình trạng “dở khóc, dở cười” như hiện nay. Trước đây, IR 50404 là giống kháng rầy, tỷ lệ bạc bụng cao, hạt ngắn… nhưng dễ sản xuất ở các vùng sinh thái khác nhau nên được nông dân ưa chuộng. Nói theo cách của nông dân ĐBSCL: “Dễ trồng, năng suất và kháng rầy nên khoái giống này”.

Các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu gạo mua lúa IR 50404 lúc đó luôn “ngang ngửa” với giá các loại lúa chất lượng cao, vì vậy nông dân đua nhau trồng lúa IR 50404. Sau đó, giống lúa này “bị phát hiện” kém chất lượng, không đủ chuẩn xuất khẩu nên nông dân bỏ dần. Hai năm gần đây, khi dịch rầy nâu bùng phát trở lại, nông dân quay lại sử dụng mạnh giống IR 50404 vì có khả năng kháng rầy cao. Đặc biệt, những tháng đầu năm 2008, khi thế giới có tình trạng khan hiếm lương thực lại là “liều thuốc kích thích” dẫn đến việc nông dân ở các tỉnh ĐBSCL, trong đó có An Giang, mở rộng diện tích trồng lúa IR 50404 với mong muốn thu lãi lớn. Vụ hè thu năm 2008 và lúa vụ 3 của An Giang có 30% diện tích xuống giống IR 50404, trong khi đó các giống có giá trị kinh tế cao như: Jasmine, OM 1490… chỉ chiếm khoảng 10% diện tích. Thế nhưng sau đó, do giá lương thực trên thế giới giảm, những loại lúa có chất lượng thấp như IR 50404 rất khó xuất khẩu, doanh nghiệp, tư thương ngừng thu mua càng khiến những nông dân sản xuất loại lúa này cầm chắc thua lỗ.

Ở góc độ trồng trọt, theo một số chuyên gia ngành nông nghiệp thì canh tác một giống lúa dù là giống nhiễm hay giống chống chịu cũng không vượt quá tỷ lệ 15-20% trên đồng ruộng, nhằm bảo đảm tính đa dạng sinh học, giảm áp lực bùng phát dịch hại và kéo dài thời gian an toàn của lúa đối với dịch hại, làm chậm dần sự thích nghi của rầy. Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa ra cảnh báo, nông dân cần hạn chế tối đa việc sử dụng giống IR 50404.

Từ thực tế sản xuất và giá lúa trong năm 2008 đã giúp không ít nông dân và ngành nông nghiệp có được những bài học xương máu về sản xuất lúa, hỗ trợ nông dân sản xuất các giống lúa chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu cần phải được chúng ta quan tâm đẩy mạnh hơn nữa. Có như vậy, mới giúp nông dân và nền nông nghiệp của Việt Nam phát triển bền vững, nâng cao giá trị kinh tế cho cây lúa.

PHÚC THÁI