QĐND - Theo kế hoạch, tôi mang bản báo cáo kết quả hoạt động CTĐ, CTCT tháng 7 của đại đội nộp cho chính trị viên tiểu đoàn. Cầm tập văn bản, chính trị viên tiểu đoàn cẩn thận đọc một lúc lâu, rồi quay sang hỏi tôi:

- Theo đồng chí, thêm “cái gì” đằng sau số “một” thì bằng “không”.

Tôi trầm ngâm suy nghĩ hồi lâu, mà vẫn chưa thể tìm ra câu trả lời. Với vốn kiến thức tự nhiên của một cựu học sinh giỏi Toán cấp tỉnh thì những phép tính cộng, trừ, nhân, chia tôi nhẩm một lúc là có kết quả ngay. Nếu thực hiện “phép cộng” thì: 1 + (-1) = 0 (“một” cộng với “âm một” sẽ bằng “không”), nếu là “phép nhân” thì: 1 x 0 = 0 (“một” nhân với “không” sẽ bằng “không”)... Đằng này, câu hỏi của chính trị viên lại là thêm cái gì đằng sau số một để bằng không.

Tôi hình dung, con số một đứng độc lập, nếu thêm vào đằng sau nó bất cứ con số tự nhiên nào thì giá trị của số mới cũng lớn hơn một. Nếu thêm con số không thì nó sẽ là mười đơn vị, thêm hai số không là một trăm… Tôi nghĩ mãi mà không có đáp án, đành thành thật:

- Báo cáo thủ trưởng, em không trả lời được!

Chính trị viên nhìn tôi hồi lâu, anh không đưa ra đáp án, mà đọc luôn một đoạn trong báo cáo của tôi:

- Về hạn chế: Một số nội dung, lĩnh vực công tác hoạt động chưa thật sự hiệu quả… Một số đồng chí cán bộ chưa thật sự gương mẫu trong công tác… Một số thời điểm, việc lãnh đạo, chỉ huy có biểu hiện buông lỏng,… Một vài chiến sĩ chưa an tâm tư tưởng; thái độ trách nhiệm với đơn vị chưa cao…

Thấy tôi vẫn ngơ ngác, chính trị viên tiểu đoàn giải thích:

- Thêm “cụm từ” hoặc "một từ" đằng sau con số một thì sẽ bằng “không”. Thêm chữ “số” vào sau “một” thì sẽ thành “một số”, thêm chữ “vài” đằng sau “một” thì sẽ thành “một vài”… Như trong báo cáo của đồng chí chẳng hạn: “Một số nội dung”, “một vài đồng chí”, “một số thời điểm”,… Đây là những con số không có giá trị trong các báo cáo. Nó là cụm từ mang nghĩa số liệu, nhưng không định lượng, định tính, sẽ làm cho người đọc không hiểu được “thực – hư” của những con số. Cho nên nó là con số không; là con số của bệnh phương phưởng luận; là số liệu ngụy biện cho bệnh thành tích và biểu hiện “tốt đẹp khoe ra, xấu xa che lại”. Bởi  vậy, tuy trong báo cáo có đề cập nhiều đến những hạn chế, khuyết điểm nhưng thực chất không chỉ ra được những yếu kém trên thực tế của cán bộ, chiến sĩ đơn vị. Như vậy, báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ CTĐ, CTCT của đơn vị đồng chí vô hình trung đã trở thành bản báo công...

Tôi chú ý từng lời phân tích của chính trị viên. Tôi hiểu, đáp án mà chính trị viên tiểu đoàn đưa ra không có trong hệ thống lý thuyết về toán học. Đó là sự "chắt lọc" kinh nghiệm công tác; giá trị của lương tâm và tinh thần trách nhiệm của người cán bộ. Sau lần ấy, tôi nhận thức được rằng, nếu báo cáo mà cứ trình bày văn tự, đưa ra những cụm từ chung chung để ngụy biện cho hạn chế; không dẫn chứng, ví dụ bằng số liệu cụ thể thì chẳng khác nào tự tung hô thành tích đơn vị. Xin nhớ rằng, báo cáo là báo cáo... mà không phải là báo công.

Nguyễn Vũ Hiệp