Nhiều tháng nay, trên đoạn sông Hậu thuộc thành phố Cần Thơ luôn có hàng trăm phương tiện đua nhau khai thác cát làm ảnh hưởng đến giao thông đường thủy và gây sạt lở bờ sông. Chính quyền thành phố Cần Thơ đã đưa ra nhiều giải pháp ngăn chặn nhưng việc khai thác cát trái phép vẫn diễn ra ngang nhiên.

Các phương tiện khai thác cát trái phép trên đoạn sông thuộc địa bàn quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ. Ảnh: Nguyễn Kiểm

Cát sông: Mạnh ai nấy... khai thác

Chúng tôi có mặt ở xã Cù Lao Tân Lộc thuộc quận Thốt Nốt để tìm hiểu về nạn khai thác cát trái phép trên sông Hậu. Sau một tháng, thành phố Cần Thơ tăng cường kiểm tra, chấn chỉnh việc khai thác cát, tình hình vi phạm vẫn chưa giảm. Hàng trăm phương tiện như máy gầu, ghe, xáng cạp, cả những chiếc sà lan có trọng tải hàng trăm tấn đậu san sát mặt sông để lấy cát mang đi tiêu thụ. Ông Nguyễn Hùng Văn, một người dân có nhà nằm sát mé sông Hậu than thở:

- Trước đây họ chỉ khai thác ban ngày. Nay chính quyền địa phương thường xuyên kiểm tra nên ban ngày họ khai thác cầm chừng, còn ban đêm máy móc chạy rầm rầm, rất nguy hiểm cho các phương tiện giao thông đường thủy khi lưu thông trên đoạn sông này. Ngoài ra, một số nơi ven cồn Tân Lộc bị sạt lở nghiêm trọng mà nguyên nhân là do các phương tiện khoét sâu vào lòng sông làm thay đổi dòng chảy, xoáy vào bờ.

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, đoạn sông Hậu nằm trên địa bàn quận Thốt Nốt có 4 mỏ cát, trữ lượng khoảng 11,4 triệu tấn. Các cơ quan chức năng thành phố cấp 12 giấy phép khai thác cát cho 11 doanh nghiệp. Các doanh nghiệp được cấp giấy phép đăng ký 15 phương tiện nhưng không hiểu sao hằng ngày có hàng trăm phương tiện đua nhau khai thác cát mà không có ai quản lý. Để tránh bị kiểm tra, các phương tiện này thường hoạt động vào ban đêm, nên các cơ quan chức năng rất khó phát hiện và xử phạt. Trao đổi với chúng tôi về tình trạng khai thác cát trên địa bàn quận, ông Nguyễn Thanh Dũng, Chủ tịch UBND quận Thốt Nốt cho biết:

- Từ khi thành phố có công văn yêu cầu tăng cường công tác kiểm tra các phương tiện khai thác cát, chúng tôi đã thành lập tổ liên ngành thường xuyên đi kiểm tra các phương tiện hoạt động trái phép trên địa bàn. Qua kiểm tra chúng tôi thấy, đa số các phương tiện hoạt động không phép, nhiều người điều khiển phương tiện khai thác không có bằng máy trưởng, thuyền trưởng; thường xuyên chở quá tải và không theo luồng lạch… Tuy nhiên, việc xử lý đang gặp rất nhiều khó khăn do thiếu máy móc, trang bị để giám định và bến bãi để lưu giữ phương tiện.

Trên địa bàn thành phố còn có các quận như Ô Môn, Bình Thủy cũng đang phải đối mặt với tình trạng khai thác cát trái phép.

Biện pháp xử lý chưa cương quyết

Ngay từ đầu tháng 7-2009, thành phố Cần Thơ đã tổ chức rà soát lại các giấy phép khai thác cát trên sông và bàn biện pháp chấn chỉnh. Ông Dương Bá Diện, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Cần Thơ cho biết, các cơ quan chức năng thành phố đã cấp 25 giấy phép cho 16 doanh nghiệp được phép khai thác cát trên sông với 31 phương tiện đăng ký. Tuy nhiên, trên thực tế có hàng trăm phương tiện khai thác cả ngày lẫn đêm tại các mỏ cát, gây mất trật tự, ảnh hưởng đến an toàn giao thông. Trong 16 doanh nghiệp được cấp phép thì chỉ có 7 doanh nghiệp tổ chức khai thác. Ngoài ra, những đơn vị có giấy phép khai thác cũng vi phạm các quy định như không cắm bảng báo trên bờ về địa giới khai thác, không treo biển tên đơn vị trên phương tiện.

Khai thác cát trên sông Hậu thuộc địa bàn thành phố Cần Thơ ngày càng lộn xộn và khó kiểm soát. Nói về tình trạng này, ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ cho rằng :

- Hiện còn có nhiều khó khăn trong quản lý khai thác cát trên sông do phần lớn các phương tiện khai thác trái phép mang bảng đăng ký tại các tỉnh như:  Đồng Nai, Long An, An Giang, Cà Mau… Khi lực lượng chức năng đến kiểm tra, đối tượng vi phạm thường đối phó bằng “3 không”: Không có chủ phương tiện, không giấy tờ và không ký biên bản hoặc bỏ trốn…

UBND thành phố Cần Thơ đã tổ chức nhiều cuộc họp với các cơ quan chức năng như Công an, Chi cục Thuế, Sở Công thương, Sở Tài nguyên và Môi trường… nhằm tìm những biện pháp giải quyết hữu hiệu. Và mới đây, UBND thành phố đã có công văn số 3705/UBND-KT chỉ đạo chấn chỉnh việc khai thác cát trên sông Hậu. Theo đó, Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố tiến hành rà soát các giấy phép đã cấp cho các tổ chức, cá nhân và các đơn vị phải thực hiện nghiêm túc các quy định về khai thác khoáng sản. Các sở, ban ngành và UBND các quận, huyện có liên quan tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra đối với các phương tiện đang hoạt động khai thác cát trên sông Hậu. Các trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm sẽ bị thu hồi giấy phép theo đúng quy định hiện hành, kể cả các tổ chức, cá nhân được cấp phép nhưng không trực tiếp khai thác mà nhượng quyền khai thác cho đơn vị khác. Những phương tiện cố tình vi phạm, lực lượng chức năng lập biên bản tịch thu phương tiện khai thác…

Tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng khai thác cát trên sông Hậu vẫn diễn ra phức tạp. Từ đầu tháng 7 đến nay có hàng chục lần các đoàn kiểm tra đến tận nơi, gặp các phương tiện khai thác trái phép, lập biên bản, răn đe... nhưng chưa có phương tiện nào bị tịch thu và chưa có doanh nghiệp nào bị rút giấy phép. Phải chăng những giải pháp mà UBND thành phố Cần Thơ đưa ra vẫn chưa đủ mạnh để giải quyết dứt điểm tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Hậu?

NGUYỄN BÁ