“Vựa lúa” Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)-nơi cung cấp hơn 90% sản lượng gạo xuất khẩu của cả nước - cũng đang phải đối mặt với tình trạng đất nông nghiệp bị thu hẹp và diễn ra tràn

Đời sống của nông dân huyện Cầu Kè (Trà Vinh) ổn định nhờ quy hoạch chuyên canh lúa chất lượng cao. Ảnh: HUY BÌNH

lan. Nhiều cánh đồng lúa phì nhiêu trước đây đã bị qui hoạch để xây dựng các khu, cụm công nghiệp, khu đô thị, sân golf… Điều đáng nói là sau khi qui hoạch, nhiều dự án bị bỏ hoang hóa, khó triển khai, trong khi nông dân phải “ly nông, ly hương”...

Đồng lúa “giữa muôn trùng vây”

Đi dọc theo Quốc lộ 1A về các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long từ Tiền Giang đến Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp, Sóc Trăng, Cà Mau… có thể thấy nhiều khu, cụm công nghiệp (CN), khu đô thị, sân golf cắm biển qui hoạch nhưng đang bị bỏ hoang. Theo thống kê của ngành chức năng, tính đến cuối năm 2007, ĐBSCL đã có 134 khu, cụm CN thuộc cấp tỉnh, cấp huyện. Riêng tỉnh Đồng Tháp có đến 18 khu, cụm CN được quy hoạch. Thành phố Cần Thơ có 4 khu CN, chiếm diện tích hơn 1.000ha (hiện mới chỉ có khu CN Trà Nóc là có sức thu hút các nhà đầu tư). Tỉnh Hậu Giang, sau khi chia tách từ tỉnh Cần Thơ (cũ) cũng đã qui hoạch 3 khu CN và nhiều cụm CN ở các huyện, thị xã… Tỉnh Cà Mau, địa bàn cuối cùng của đất nước, nơi sức hút đầu tư còn khó khăn, cũng đã qui hoạch 4 khu CN. Toàn vùng chỉ có 4 khu CN đã có nhà đầu tư sử dụng 100% diện tích, còn lại vẫn dừng ở tỷ lệ quá thấp, từ 10 đến 50% do triển khai chậm, không có nhà đầu tư. Các khu, cụm CN ở ĐBSCL, hầu hết đang rơi vào thực trạng quá vắng vẻ.

Những dự án đô thị cũng đang thi nhau mọc lên với tốc độ chóng mặt. Ở huyện Bình Minh (tỉnh Vĩnh Long) - một vùng chuyên canh nông nghiệp nổi tiếng, từ khi triển khai dự án cầu Cần Thơ - chính quyền tỉnh đã qui hoạch thành những khu dân cư, đô thị để “đón đầu” dự án. Khu CN Bình Minh qui hoạch trên diện tích đất nông nghiệp rộng 130ha, nhưng 4 năm qua, vẫn chưa rõ hình hài, chưa xây dựng nhà xưởng nào. Tại đây mới chỉ có Công ty CP địa ốc Hoàng Quân Mê Kông đầu tư, nhưng lại xin bổ sung mục đích đầu tư là xây dựng dự án khu nhà chuyên gia thuộc đô thị Bình Minh. Và dự án này mới chỉ dừng lại ở việc san lấp mặt bằng, xây dựng xong một phần đường nội bộ.

Tỉnh Cần Thơ cũng đã qui hoạch hàng loạt dự án khu đô thị ở những nơi trước đây là vùng chuyên canh sản xuất lúa. Chỉ riêng khu đô thị Nam sông Cần Thơ, đã có 2.000ha đất nông nghiệp bị qui hoạch và hơn 1.000ha đã được giao đất cho các chủ đầu tư. Nhiều doanh nghiệp ào ạt đăng ký để “xí chỗ” nhưng không triển khai dự án, làm cho diện tích bị thu hồi bỏ hoang nhiều năm.

Ở tỉnh Cà Mau, trong 8 năm qua, các dự án qui hoạch khu CN, khu đô thị đã “nuốt chửng” hơn 120.000ha đất nông nghiệp, đưa diện tích đất nông nghiệp từ hơn 200.000ha nay xuống còn 80.700ha.

Tại Long An, từ 2003 đến 2007 đã chấp thuận đầu tư 13 dự án sân golf và tiếp nhận hồ sơ 5 dự án sân golf khác với tổng diện tích 9.500ha. Mặc dù, hiện nay tỉnh đã giảm số dự án sân golf xuống còn 3 dự án, tất cả đều qui hoạch trên diện tích đất trồng lúa. Hậu Giang có phương án mở sân golf trên diện tích 200ha. Tiền Giang cũng đã chấp thuận dự án Khu du lịch Thới Sơn (Tiền Giang), trong đó đất sân golf và khu biệt thự chiếm tổng diện tích là 220ha.

Cần có qui hoạch vùng

Theo Tiến sĩ Lê Văn Bảnh - Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL - việc phát triển khu, cụm CN tràn lan, làm thu hẹp đất trồng lúa cần được báo động. Hiện nay, mỗi năm chúng ta mất khoảng 70.000ha đất nông nghiệp cho công nghiệp và hầu hết diện tích này đều nằm ở khu vực đất đai màu mỡ, canh tác lúa lâu năm, năng suất cao. Điều này gây ảnh hưởng đời sống của nông dân và đe dọa an ninh lương thực của quốc gia. Vì vậy, cần phải qui hoạch công nghiệp cho cả vùng để tránh trùng lắp, lãng phí. Đồng thời, khi qui hoạch và triển khai dự án cần có các chính sách để hỗ trợ cho nông dân trong vùng dự án chuyển nghề, ổn định cuộc sống. Điều này lâu nay chỉ làm chiếu lệ, chưa có chính sách, qui định rõ ràng nên nông dân bị thiệt thòi rất lớn.

Trong một cuộc họp liên quan đến sản xuất nông nghiệp bền vững vừa được tổ chức ở thành phố Cần Thơ, Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Văn Huỳnh (khoa Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ) nêu: "ĐBSCL không những là vựa lúa của cả nước mà còn là vốn quý cho an toàn lương thực của cả khu vực. Dẫu biết công nghiệp hóa là xu thế tất yếu để đất nước phát triển, nhưng tiến trình phải theo sự quy hoạch của toàn vùng. Gần đây nổi lên phong trào quy hoạch khu CN, chẳng những ở cấp tỉnh mà ngay cả ở cấp huyện. Kiểu quy hoạch chạy theo thành tích, theo tính toán địa phương cục bộ và vô trách nhiệm đã băm nát ruộng vườn một cách vô tội vạ".

Có thể nói, không có nơi nào trong cả nước có lợi thế về sản xuất nông nghiệp như ở ĐBSCL, vì vậy, việc bảo vệ, khai thác hiệu quả, bền vững hơn 4 triệu ha đất nông nghiệp cần có những giải pháp cấp bách. Hiện nay nước ta đang dư dả gạo để xuất khẩu, nhưng xét trên thực tế, với thực trạng đất nông nghiệp đang bị mất dần với mức độ nghiêm trọng như hiện nay, sẽ gây mất cân đối sản xuất, đe dọa an ninh lương thực quốc gia.

Theo ý kiến của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp, để bảo đảm an ninh lương thực bền vững, các địa phương cần tiếp tục rà soát lại quy hoạch tổng thể đất sản xuất nông nghiệp. Các dự án về công nghiệp, đô thị, dịch vụ… có diện tích lớn trước khi được phê duyệt, triển khai cần phải có đánh giá chi tiết, cụ thể những tác động đến nhu cầu, sự ổn định sản xuất nông nghiệp của địa phương, đến đời sống kinh tế, tinh thần của nông dân để có hướng giải quyết, xử lý phù hợp. Đối với các khu, cụm CN, cần điều chỉnh kịp thời, dừng các dự án thiếu tính khả thi hoặc quá phức tạp, tốn kém. Đối với các khu đô thị, việc thu hồi đất đối với các dự án chậm triển khai cần sớm được thực hiện, xóa “qui hoạch treo” để phục hồi quĩ đất sản xuất lúa, không để tiếp tục bị hoang hóa.

Cuối tháng 4 vừa qua, Thủ tướng Chính phủđã ký Quyết định yêu cầu rà soát, kiểm tra đất nông nghiệp trên toàn quốc. Theo tinh thần quyết định trên,các tỉnh, thành phố ĐBSCL cần đánh giá thực trạng khai thác, sử dụng tài nguyên đất nông nghiệp, đồng thời nêu mục tiêu cụ thể. Thực hiện tốt các giải pháp khai thác đất nông nghiệp sẽ giúp cho ĐBSCL luôn xứng đáng là “vựa lúa” có tính bền vững cao, đóng vai trò lớn trong việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia.

ĐẶNG TRUNG KIÊN