QĐND Online - Tháng 8-1980 tôi có mặt trong đội hình Đại đội 5, Tiểu đoàn 8 (Trung đoàn 83, Sư đoàn 968) làm nhiệm vụ quốc tế ở nước bạn Lào. Đơn vị tôi đóng quân gần bản Mày và bản Na Kè cách trung tâm huyện Đồng Hến tỉnh Sa-va-na-khẹt khoảng 15 cây số.

Vừa đặt chân sang nước bạn được 9 ngày, chúng tôi đã nhận nhiệm vụ truy lùng, tiêu diệt lũ phỉ Vàng Pao cấu kết cùng tàn quân Khơ-me Đỏ từ Cam-pu-chia sang đang hoành hành trên khu vực giáp biên. Thời kỳ này, ngoài việc chống chọi với khí hậu mùa khô khắc nghiệt, đơn vị còn phải đối phó với tình trạng thiếu nước ngọt trầm trọng, khâu vận chuyển tiếp tế hậu cần cũng gặp nhiều trở ngại...

Do ít người biết tiếng nước bạn, lại chưa thông thạo địa hình rừng núi nên chúng tôi được một du kích người Lào tên là Bun Hơn ở bản Na Kè (xã Na Thon, huyện Đồng Hến) làm nhiệm vụ dẫn đường. Bun Hơn có dáng người tầm thước, nước da bánh mật, lại thông thuộc địa hình nên đã hoàn thành tốt nhiệm vụ dẫn đường cho đơn vị chúng tôi. Được biết khi ấy vợ Bun Hơn vừa mới sinh con chưa tròn một tháng, nhưng anh vẫn nhiệt tình bất kể ngày đêm làm nhiệm vụ dẫn chúng tôi vượt núi, băng rừng để tập kích địch. Khi đã quen dần với địa hình nước bạn, chúng tôi đã đẩy mạnh công tác dân vận trong nhân dân các dân tộc Lào và người Việt đang sinh sống ở địa phương, cùng phối hợp chiến đấu với các đơn vị bạn vừa được thành lập.

Khoảng giữa mùa hè năm 1981, Trung Lào đang vào mùa khô hạn, nắng nóng như thiêu như đốt, tất cả các khe suối vùng này đều khô cạn. Đơn vị tôi do một du kích người Lào - được chúng tôi gọi theo tên Việt Nam là Đào Hương - dẫn đường truy lùng, tìm diệt bọn địch vừa gây tội ác ở các bản trên địa bàn huyện Đồng Hến. Nóng bức, mệt nhọc cộng với đói, khát làm chiến sĩ đơn vị gần như kiệt sức. Chúng tôi tạm dừng chân giữa rừng cỏ le khô cháy. Đào Hương dẫn một số anh em đi tìm nước để nấu cơm. Chúng tôi tỏa đi khắp nơi mà vẫn không tìm thấy nước. Đang trong cơn đói, khát, thì nhận được ám hiệu từ người bạn Lào là "đã tìm thấy nước". Chúng tôi mừng rỡ chạy vội tới, thì ra đó là một dòng suối đã cạn khô, nhưng dưới lòng suối vẫn sót lại một vũng nước lẫn bùn đục ngầu và còn thum thủm mùi… phân trâu. Chúng tôi đành gạn bớt lớp bùn lẫn phân trâu nồng nặc mùi hôi để nấu cơm và đun nước uống cho anh em đơn vị. Khi món cơm nhuộm màu nâu đỏ vừa chín, chúng tôi phải lấy muỗng gạt bỏ lớp cơm dính bùn đen trên mặt và dưới đáy nồi rồi chia nhau ăn lớp cơm ít ỏi giữa nồi. Vừa bịt mũi nhai cơm, tôi vừa mỉm cười hỏi Đào Hương: “Xẹp bò?” (Ngon không?). Anh vui vẻ bảo: “Xẹp lai!” (Ngon lắm!), rồi tất cả cùng cười ồ vui vẻ…

Sau bữa cơm nhớ đời ấy, đơn vị tôi lại cấp tốc hành quân tới bản Na Kè để tiếp tục truy kích địch. Hôm vào bản, chúng tôi gặp một cô gái Lào tên là Sao Nang đang buồn rầu, lo âu bên cạnh người anh trai đang ốm nặng lâu ngày mà không có thuốc men chạy chữa. Sau khi hỏi han, chúng tôi được biết hai anh em đều mồ côi cả cha lẫn mẹ. Sờ trán, ngực, thấy người bệnh rất nóng, biết anh đang bị sốt rét nặng, tôi liền mở ba lô lấy cơ số thuốc mà đơn vị cấp dự trữ để đưa anh uống. Đến chiều tối, anh giảm sốt ngay. Sang ngày hôm sau thì anh đứng dậy và đi lại được. Hai anh em Sao Nang rất xúc động. Ngay tối hôm đó, dân bản Na Kè, xã Na Thon đã tập trung đến nhà Sao Nang để chúc mừng và cám ơn những chiến sĩ tình nguyện Việt Nam…

Hơn 30 năm đã trôi qua, nhưng mỗi lần cùng đồng đội ôn lại kỷ niệm trong những năm tháng làm nhiệm vụ trên chiến trường Lào, chúng tôi lại nhớ tới bữa cơm trộn bùn, nhớ đến những người bạn Lào như Bun Hơn, Đào Hương, anh em cô Sao Nang, Sao Khiêng… cùng biết bao người dân hiền lành, chất phác đã từng chia ngọt sẻ bùi trong những ngày chúng tôi làm nhiệm vụ trên đất bạn.

XUÂN PHÙNG

* Ghi theo lời kể của CCB Phan Thanh Linh, hiện công tác tại Trung tâm Viễn thông Vĩnh Linh, Quảng Trị