Bước vào vụ mùa 2008, hàng nghìn héc-ta cà phê Tây Nguyên đang khát nước. Người nông dân ngày đêm tích cực khơi dòng, chặn suối, đào giếng… khó khăn mấy cũng vượt qua, miễn là có nước. Bên cạnh đó, giá cả leo thang, xăng, dầu cho một lần tưới cùng kỳ năm trước chỉ 3-4 triệu, nay đã nhảy vọt lên gần chục triệu đồng…

Đến Gia Lai, Đắc Lắc hay một số vùng của tỉnh Kon Tum những ngày này, gặp ai cũng đều nghe họ nói đến chuyện tưới cà phê và chuyện giá cả... Người trồng ở gần nguồn nước thì tiền công và tiền xăng, dầu cho một lần tưới chỉ 2 – 3 triệu đồng, trong khi những gia đình trồng xa nguồn nước thì giá cả lên đến 5 –7 triệu đồng, thậm chí cả chục triệu. Trong khi đó, tiền vay Ngân hàng thì lãi suất tăng cao, mà việc thế chấp nhà cửa và ruộng vườn để vay tiền cũng rất khó khăn vì nợ cũ chưa trả hết. Nhiều người dân đành phải “trông cậy” vào ông trời, có mưa thì nhờ, mà nắng cũng đành chịu…

Mương nước tưới cà phê ở Ia Sao gần khô cạn.

Cùng anh Nguyễn Văn Tiến ở Ia Sao – Gia Lai đi qua mấy rẫy cà phê đang trổ hoa trắng xóa, chúng tôi đến một đoạn suối nhỏ, dài chỉ gần 100m mà có đến hơn 10 máy bơm đang rú ga tranh nhau từng giọt nước. Trên lưng chừng đồi, một cái giếng đào nho nhỏ đặt 2-3 máy bơm. Đường ống càng dài, tiếng máy nổ càng to. Theo anh Tiến thì cái máy bơm cũng như con người đang ngày đêm “còng lưng” cõng nước tưới cà phê, với một niềm hy vọng là trái nhiều và giá lại cao như bây giờ.

Đến đâu cũng bắt gặp những gương mặt hốc hác, những đôi mắt trũng sâu, thâm quầng… hậu quả của những đêm, ngày “đua sức” cõng nước tưới cà phê.

Cũng theo anh Tiến, cây cà phê vào mùa ra hoa và kết trái, cần một lượng nước rất lớn, đất đủ ẩm, hoa mới ra nhiều và đậu trái, trái không rụng. Một vụ cà phê, nếu gặp tiết trời hay mưa to chỉ cần tưới 3-4 đợt, còn không, phải tưới đến 5-6 đợt. Trong các công việc của người trồng cà phê, vất vả nhất và chi phí nhiều nhất là tưới nước, bón phân. Công đoạn thứ nhất là kéo ống dẫn nước, kéo máy nổ xuống, đưa ống nước đến từng gốc cây cà phê; công đoạn thứ hai là nổ máy tưới nước, tưới cả ngày, cả đêm, hết cây này, đến cây khác và cứ thế chuyển ống nước hết cả mấy héc-ta cây trồng là “công đoạn” vất vả nhất (một héc-ta cà phê tưới chừng 3 ngày đêm). Tưới nước xong, lại kéo máy lên, cuốn dây lại và thu hồi về… Tất cả công việc đều rất nặng nhọc, nếu ai sức khỏe yếu thì không trụ nổi phải thuê người làm, tiền công lên đến 300 nghìn đồng một ngày đêm…”.

Ở một rẫy cà phê cách trung tâm huyện Chư Sê khoảng 30km, ông Rơ Lan Nhĩnl buồn rầu cho chúng tôi biết: “Gia đình tôi có 3ha cà phê đã 7 năm tuổi, năm vừa rồi do không đủ nước tưới, quả non bị rụng, mất mùa nên chỉ thu hoạch được 17 tấn quả tươi. Được giá, nhưng bán rồi, tính chi phí các khoản cũng không còn thừa đồng nào. Bước vào vụ mùa 2008, giá cả các mặt hàng chi phí cho cây cà phê tăng quá cao, không có tiền “tái sản xuất” gia đình tôi đành ngậm ngùi bán bớt đi 1ha… Để có nước tưới cà phê năm nay, chúng tôi đã thuê máy xúc đào rộng hố chứa nước ở dưới chân rẫy mất 15 triệu đồng nhưng cũng không đủ nước tưới, máy chạy được 3 tiếng phải dừng lại đợi nước lên lại tưới tiếp… Đến nay đa số các hộ trồng cà phê nơi đây đã tưới 2 đợt. Gia đình nào thuê người tưới, một héc-ta cà phê, cũng chi tới 20-25 triệu đồng. Chi phí toàn bộ từ nước tưới, phân bón, tạo dáng, cắt cành, ép xanh… đơn giản cũng ở mức 30 - 50 triệu đồng/ha, mà giá cả cà phê lên xuống thất thường cũng lo canh cánh… Vụ mùa này có nhiều gia đình trồng cà phê đã ứng trước tiền của các “chủ thầu” để mua phân bón, thuốc trừ sâu, tưới nước… Với họ, cực khổ vẫn luôn đè nặng lên đôi tay trần gầy guộc…”.

Đến vùng phía bắc của huyện Chư Prông và một số địa phương xung quanh thị trấn Chư Prông, Chư Păh (Gia Lai); vùng Đăk Hà, Đăk Tô của tỉnh Kon Tum và một số huyện như Ea Ka, Ma Đrak… của tỉnh Đắc Lắc rất nhiều hộ dân trồng cà phê ở xa nguồn nước, mặc dù có gia đình phải dùng hai máy “tiếp sức” cho hơn 20 cuộn dây để đưa được nước lên tưới cho cà phê nhưng vẫn không đáp ứng được yêu cầu. Để đủ nước cho cây cà phê đậu quả và dưỡng lá họ đành phải dùng một diện tích đất không nhỏ và một lượng tiền lớn để đào giếng lấy nước...

Nguồn nước tưới cà phê và giá xăng, dầu cùng các mặt hàng phục vụ cho cây cà phê tăng cao, đang là mối lo của bao người nông dân hằng ngày phải “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Họ chỉ mong vào từng hạt cà phê thu về sau mùa vụ…

Bài và ảnh: LÊ QUANG HỒI