Khí thế sục sôi, đầy nhiệt huyết cách mạng của thanh niên Hà Nội trong mùa thu lịch sử năm 1945 như được sống lại trong buổi tọa đàm “Thanh niên Hà Nội trước và trong Cách mạng Tháng Tám” và buổi “Gặp mặt thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu” nhân dịp kỷ niệm 64 năm Cách mạng Tháng Tám (19-8-1945/19-8-2009)...

Ký ức không phai mờ...

Cơ quan tổ chức hai sự kiện nhiều ý nghĩa này là Thành đoàn Hà Nội và Ban liên lạc thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu. 160 đại biểu cựu thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu cùng hàng trăm đại biểu là thanh niên tiên tiến và sinh viên xuất sắc của các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Nội tham gia hoạt động này.

Đại diện thế hệ thanh niên cứu quốc Thành Hoàng Diệu tặng tuổi trẻ Thủ đô bức trướng mang dòng chữ: "Thanh niên thời Cách mạng Tháng Tám đức tài trí dũng cao. Thanh niên Thủ đô thời nay đức tài trí dũng càng phải cao hơn".

Đại tướng Nguyễn Quyết, nguyên Phó chủ tịch Hội đồng Nhà nước, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội, người trực tiếp lãnh đạo Đoàn thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu trong những ngày khởi nghĩa, nay tuổi cao, sức yếu nhưng đã đến dự tọa đàm từ rất sớm. Ông đã giải đáp rất nhiều câu hỏi của thế hệ thanh niên hiện nay về Cách mạng Tháng Tám, nhất là thắc mắc vì sao Hà Nội lại chọn ngày 19-8 là ngày khởi nghĩa chứ không phải là ngày nào khác: “Như chúng ta đã biết, Hà Nội khởi nghĩa sớm hơn một số tỉnh khác, nhất là các thành phố lớn như Sài Gòn, Đà Nẵng, Huế... là do trong khi ta đang gấp rút chuẩn bị khởi nghĩa thì được tin địch sẽ tổ chức một cuộc mít tinh lớn tại Quảng trường Nhà hát Lớn vào chiều 17-8 để ủng hộ chính phủ bù nhìn thân Nhật. Ngay lập tức, Thành ủy chủ trương huy động đông đảo quần chúng cứu quốc do các đội tự vệ và tuyên truyền xung phong làm nòng cốt để biến cuộc mít tinh của địch thành cuộc mít tinh của ta. Cuộc mít tinh của địch vừa bắt đầu thì ta bất ngờ chiếm lấy diễn đàn, buông lá cờ đỏ sao vàng từ gác Nhà hát Lớn xuống, đại diện Việt Minh đứng lên diễn thuyết, báo tin Nhật đầu hàng Đồng minh vô điều kiện, kêu gọi nhân dân đứng lên ủng hộ Việt Minh, đánh đổ chính phủ bù nhìn thân Nhật, giành chính quyền về tay nhân dân. Cuộc mít tinh trở thành cuộc biểu tình tuần hành của quảng đại quần chúng, đi qua các phố lớn hô vang khẩu hiệu “Việt Nam hoàn toàn độc lập”, “Đả đảo bù nhìn”, “Ủng hộ Việt Minh”...

Thành công của buổi “cướp diễn đàn” đã giúp Thành ủy Hà Nội chủ trương chớp thời cơ nghìn năm có một, nổi dậy giành lấy chính quyền về tay nhân dân. Nhưng nếu khởi nghĩa vào ngày 18-8 thì chuẩn bị không kịp, còn chờ đoàn đại biểu đi dự Đại hội Quốc dân ở Tân Trào về thì mất thời cơ. Vì vậy, đúng ngày 19-8, hàng chục vạn người ở nội, ngoại thành và các vùng phụ cận đã kéo về Nhà hát Lớn dự mít tinh, sau đó chia làm hai hướng do các đội tự vệ dẫn đầu, bất ngờ chiếm hai trọng điểm là Phủ Khâm sai và Trại Bảo an binh. Sau đó tỏa đi chiếm các cơ quan khác của ngụy quyền.

Tại buổi tọa đàm, lần lượt các cựu thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu đã phát biểu, nhắc lại những ngày đầu tham gia cách mạng, đem “lửa” nhiệt tình yêu nước và tuổi thanh xuân đấu tranh cho độc lập, tự do. Ông Thái Hy, Trưởng ban liên lạc thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu cho biết: “Chúng tôi tuổi đã cao, sức đã yếu, cứ mỗi năm họp mặt lại thấy vắng thêm một số bạn bè... nhưng nhiệt huyết cách mạng thì không thay đổi. Chính vì thế, mong muốn của chúng tôi là có điều kiện để truyền lại niềm đam mê lý tưởng đến các cháu thanh, thiếu niên hiện nay. Mong rằng, những câu chuyện kể, những lời tâm sự chân tình của thế hệ đi trước sẽ thổi vào các cháu một ngọn lửa, để sự nghiệp cách mạng nước nhà tiếp tục phát triển, mãi mãi đi lên”.

Cùng nhớ lại không khí sục sôi của một thời, các đại biểu nhắc lại bài viết “Cuộc đổi đời của dân tộc ta” của cố Tổng bí thư Trường Chinh về vai trò của tuổi trẻ Thủ đô trong Cách mạng Tháng Tám: “Về đến Hà Nội, mấy hôm sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, tôi đến ngay Thành ủy nghe Ủy ban khởi nghĩa báo cáo. Lúc ra về, tôi nhìn một lượt các đồng chí trong Thành ủy, đều là những người ở lứa tuổi 20. Đồng chí Nguyễn Khang (Chủ tịch Ủy ban khởi nghĩa) khi ấy 26 tuổi. Cách mạng và tuổi trẻ đã hòa với nhau trong một mùa thu lịch sử”.

Kết nối lý tưởng sống

Có thể thấy, việc mời các đại biểu thanh niên tiên tiến và sinh viên xuất sắc đến dự tọa đàm, giao lưu đã đem lại một không khí đặc biệt. Các bạn thi nhau đặt những câu hỏi rất thú vị, vừa chứng tỏ sự hiểu biết lịch sử, vừa thể hiện sự kính trọng, biết ơn thế hệ đi trước đã hy sinh quên mình để họ có được cuộc sống thanh bình, hạnh phúc hôm nay. Bạn Lương Thị Hà, sinh viên Trường đại học Văn hóa Hà Nội đặt vấn đề: “Vì sao thanh niên Hà Nội thời điểm tháng 8-1945 có điều kiện sống đầy đủ hơn so với những nơi khác nhưng vẫn dám từ bỏ tất cả, chịu đựng gian khổ hy sinh để đi theo cách mạng?”. Giải đáp băn khoăn đó, ông Nguyễn Tiến Hà, cựu thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu cho biết: “Hồi đó, hai từ cách mạng có sức hấp dẫn rất lớn với thanh niên. Truyền thống yêu nước, thương nòi được hun đúc từ hàng nghìn năm lịch sử vẫn cháy trong tâm hồn mỗi người thanh niên mất nước. Thực ra, tâm trạng của chúng tôi hồi đó như những bó củi khô chất chứa. Khi được lý tưởng của Đảng soi đường đã thổi bùng lên thành ngọn lửa”.

Thanh niên Thủ đô Hà Nội hiện nay kế tục truyền thống cha ông bằng những phong trào tình nguyện vì cộng đồng.

Đồng chí Vũ Oanh, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Trưởng ban Thanh vận thành Hoàng Diệu bày tỏ niềm tin vào thế hệ trẻ hiện nay: “Lý tưởng sống của thế hệ chúng tôi là giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Lý tưởng sống của các bạn hiện nay là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Các bạn có nhiều cái khó của thế hệ mình, nhưng qua những gì đã làm được trong những năm gần đây, tôi tin tưởng sâu sắc rằng, thế hệ các bạn sẽ hoàn thành sứ mệnh lịch sử đặt ra”.

Thay mặt tuổi trẻ Thủ đô, đồng chí Ngọ Duy Hiểu, Bí thư Thành đoàn Hà Nội đã báo cáo tóm tắt thành tích công tác Đoàn và phong trào thanh niên Hà Nội trong giai đoạn từ đầu năm đến nay. Đồng chí cho rằng, những cống hiến, hy sinh của thế hệ thanh niên Hà Nội trong mùa thu lịch sử 1945 chính là bài học truyền thống quý báu, có sức lay động, cảm hóa tuổi trẻ hiện nay rất sâu sắc. Phong trào thanh niên Thủ đô hiện nay có nhiều thuận lợi, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức, nhưng với truyền thống của thanh niên Thăng Long – Hà Nội 1.000 năm tuổi, lại được sự quan tâm, giáo dục trực tiếp của thế hệ cha anh, thanh niên Hà Nội quyết sống xứng đáng với lớp người đi trước. Như lời hứa quyết tâm của sinh viên Hoàng Hà Phương (Trường đại học Dược Hà Nội): “Thông qua buổi tọa đàm, gặp mặt đầy ý nghĩa này, chúng cháu hiểu sâu sắc hơn về giá trị và ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đây là những động lực vô cùng quý giá, thôi thúc thế hệ trẻ Hà Nội phát huy truyền thống cách mạng của cha ông, xung kích, tình nguyện, chủ động học tập, rèn đức, luyện tài, cùng nhau đoàn kết, đóng góp sức trẻ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”.

Đồng chí Ngọ Duy Hiểu, Bí thư Thành đoàn Hà Nội cho biết: “Thành đoàn Hà Nội và Ban liên lạc thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu đã thống nhất tổ chức tọa đàm và gặp mặt hằng năm vào dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám. Đây là dịp để các cựu thanh niên cứu quốc ôn lại những năm tháng hào hùng, những chiến công oanh liệt. Qua đó, khơi dậy niềm tự hào, giáo dục thế hệ thanh niên đem sức trẻ và lòng nhiệt tình cống hiến cho quê hương, đất nước, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội giàu đẹp, văn minh”.

Bài và ảnh: HỒNG HẢI