Tại Hội thảo về quản lý nghề cá và nuôi trồng thủy sản trên nền tảng sinh thái tại Hà Nội, TS

Những tàu đánh bắt gần bờ vẫn chiếm phần lớn trong đội tàu khai thác thủy sản của nước ta. Ảnh: Xuân Dũng

Mike Akester (Chương trình hỗ trợ ngành thủy sản giai đoạn 2) cho biết: Hiện nay môi trường sinh thái cho nuôi trồng thủy sản đang bị đe dọa nghiêm trọng. Nguồn nước bị ô nhiễm do nước thải chưa được xử lý xả thẳng ra sông hồ, mưa a-xít, bản thân ngành thủy sản cũng tự gây ô nhiễm… Hoạt động khai thác của Việt Nam trong tình trạng báo động.

Nguồn lợi thủy sản bị khai thác với cường lực quá cao, một số vùng gần bờ đã quá giới hạn cho phép. Nguồn lợi hải sản gần bờ và xa bờ đều giảm nhiều so với 10 năm trước. Cơ quan chức năng đã ban hành một số văn bản nhằm hạn chế khai thác thủy sản gần bờ nhưng bước đầu đã ảnh hưởng đến kế sinh nhai của một bộ phận ngư dân.

Nuôi trồng ở ven biển không theo quy hoạch khiến cho dịch bệnh bùng phát và tác động ngược trở lại, như làm thay đổi các bãi triều, đầm phá hoang hóa hay bãi cát ven biển. Gần đây, khi chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cả diện tích trồng lúa, làm muối hoặc trồng cói năng suất thấp ven biển cũng được đưa vào nuôi trồng thủy sản. Phát triển nuôi trồng dẫn đến mất rừng ngập mặn, mất bãi đẻ tự nhiên của các loài thủy sinh vật và phá vỡ cảnh quan ven biển. Một số chuyên gia thủy sản nhận xét: chừng nào con người còn tự ý lấy nước ngầm, nước mặt thì khi đó, nuôi trồng thủy sản ven biển vẫn chưa thực sự bền vững.

Ông Ander Pousel-chuyên gia của Dự án tăng cường quản lý khai thác thủy sản cho rằng-các hoạt động thủy sản ở Việt Nam đòi hỏi phải có cách quản lý đa dạng, từ cấp địa phương cho đến quy mô lớn ở tầm quốc gia.

Các ý kiến đưa ra tại hội thảo đều cho rằng, quản lý nghề cá và nuôi trồng thủy sản phải bảo đảm duy trì cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái, cần thực hiện đồng bộ 4 giải pháp.

Nhanh chóng xây dựng hệ thống quan trắc và kiểm soát môi trường. Đây sẽ là cơ sở xây dựng hồ sơ nguồn gốc sản phẩm để trình cho các nhà nhập khẩu trong trường hợp họ yêu cầu. Chính phủ và chính quyền địa phương đã nhận thức rõ điều này. Tuy vậy, đến nay, ngoài tỉnh Bến Tre đã có hệ thống quan trắc, việc triển khai hệ thống cảnh báo môi trường vẫn rất chậm.

Đa dạng hóa hình thức và đối tượng nuôi trồng thủy sản ven biển. Đến nay, đối tượng chủ yếu là tôm sú, ngoài ra là tôm thẻ chân trắng, các loài giáp xác khác như cua, ghẹ; các loài nhuyễn thể, rau câu và cá biển. Sự đa dạng về hình thức nuôi là cần thiết, phản ánh đúng thực lực của hộ gia đình nông dân hiện nay, thực hiện bằng cách nuôi các loài bản địa hay các loài nhậptừ nước ngoài. Việc du nhập này chứa đựng nguy cơ sinh học, cần phải được xem xét và thử nghiệm thận trọng.

Cần cải tiến quy hoạch, không dừng ở mức “tổng quan”, “tổng thể” mà xây dựng cho từng giai đoạn cụ thể, chi tiết để định hướng phát triển cho từng tiểu vùng. Các dự án đầu tư không chỉ có quy hoạch sử dụng đất, phát triển cơ sở hạ tầng, bố trí mặt bằng khu nuôi mà còn phải có các yếu tố tổ chức thực hiện, tổ chức quản lý và đánh giá quy hoạch. Từ đó nâng cao năng lực, nhận thức cho các bên tham gia. Đặc biệt, việc nâng cao năng lực quản lý môi trường, chuyển tải thông tin liên quan cho cán bộ quản lý các cấp, cộng đồng địa phương và người dân trở nên rất cần thiết.

Việc phát triển cần được cân nhắc chu đáo, không đơn thuần chỉ mở rộng diện tích và tăng sản lượng nuôi. Nên hướng tới nhiều biện pháp đồng bộ, như giảm các tác động môi trường, sản xuất theo quy trình sạch và giữ vững thị trường quốc tế. Nhất là cần có chính sách định hướng phát triển cho một thời gian dài, đi trước, đón đầu các xu hướng, ngăn chặn kịp thời rủi ro và tác động xấu.

PHẠM VIỆT ANH