QĐND Online - Đất pha cát, núi có độ dốc cao, nên đất canh tác tại xã Bản Máy (huyện Hoàng Su Phì, Hà Giang) hầu hết nằm trong tình trạng bị bạc màu. Chưa kể, cứ tới mùa mưa, đường sạt lở, Bản Máy lại trở thành ốc đảo. Bởi vậy, bài toán xóa đói, giảm nghèo cho nhân dân ở nơi vốn được coi là khó khăn nhất của tỉnh Hà Giang này vẫn chưa có lời giải. Nhưng giờ đây, cây dong riềng đang mở ra cho Bản Máy hướng đi mới.

Cây “giảm nghèo”

Đưa chúng tôi đi thực tế địa bàn, Trung tá Nguyễn Mạnh Thắng, Đồn trưởng đồn Biên phòng (BP) Bản Máy bảo: “Sang tháng 2, mây mù bao phủ thế này nhưng thời tiết lại không giá rét, báo hiệu một mùa gieo trồng thuận lợi, đặc biệt là cây dong riềng, thứ cây ở địa phương đang xác định là cây xóa đói, giảm nghèo”. Cây dong riềng mà Trung tá Nguyễn Mạnh Thắng nói đến nằm trong đề án phát triển kinh tế của đồn Biên phòng Bản Máy được UBND huyện Hoàng Su Phì phê duyệt năm 2010. Ngay khi được phê duyệt, tháng 2-2011, BĐBP phối hợp với chính quyền vận động các hộ dân tại 4 thôn Bản Máy, Tà Chải, Bản Pắng, Lùng Cẩu. Những cái nhìn e ngại, lắc đầu nghi ngờ về hiệu quả cây giảm nghèo dong riềng bởi trước đây người Bản Máy đã thất bại từ giống mới dưa hấu, mận tam hoa. Bốn tấn củ giống với giá rẻ như cho cuối cùng cũng bán hết trong tiếng thở phảo nhẹ nhõm của những người “vác tù và hàng tổng”.

Kiểm tra dong riềng giống trước khi trồng.

Cùng bà con “ra quân” trồng dong riềng nhưng những người lính cũng không khỏi bối rối và mang nỗi lo thất bại. Tám tháng cây dong giềng trưởng thành cũng là 8 tháng những người lính đồn BP Bản Máy luôn thấp thỏm về 20ha cây dong riềng đã trồng. Và ít ai biết rằng, thỉnh thoảng Trung tá Trương Văn Dương, Chính trị viên đồn BP Bản Máy lại “điều” cán bộ ra nương đào, xem cây đã phát triển thế nào. Rồi ngày thu hoạch cũng đến, người La Chí, Phù Lá, Tày, Nùng, Mông nô nức đi thu hoạch. Nhà nào nhà ấy cũng phấn khởi bởi gốc nào gốc đấy đều sai trĩu củ. Nhưng niềm vui chưa kịp lâu thì nảy sinh vấn đề mới. Từ thị trấn Vinh Quang, huyện Hoàng Su Phì đến xã Bản Máy là 27km nhưng có tới hơn nửa là đường mới làm và luôn trong tình trạng “đi bộ đỡ vất vả hơn đi xe”. Với giá thành 1.500 đồng/ 1kg mua tại thị trấn, bài toán chở dong riềng ra thị trấn tiêu thụ nhìn thấy ngay kết quả lỗ bởi tiền bán dong riềng chỉ đủ tiền xăng xe.

Một lần nữa, Trung tá Trương Văn Dương, Trung tá Nguyễn Mạnh Thắng lại phải khăn gói ra “gõ cửa” phòng Nông nghiệp huyện, “đàm phán” với doanh nghiệp thu mua nông sản - Công ty TNHH Nam Cường. Từ đó, doanh nghiệp kết hợp với các xe công trình chở vật liệu vào Bản Máy, khi quay ra chở dong riềng để giảm chi phí xăng dầu. Với giá 1.200 đồng/ 1kg thu mua ngay tại đường, có thể chưa cao nhưng với năng suất từ 12-16 tấn/ 1ha thì người dân vẫn có lãi. Ông Giàng Dung Củi thôn Tà Chải có 800m² đất bỏ hoang, ông đã mua về 5 tạ giống và trồng thử. Cuối vụ, sau khi để lại 1 tấn dùng làm giống, ông bán được 10 tấn, có thêm 12 triệu để mua sắm các vật dụng gia đình.

Mùa gieo hạt trong mây

Thời tiết thuận lợi, nhiều gia đình ở Bản Máy đang hối hả bước vào vụ sản xuất mới. Trên khắp các mảnh ruộng bậc thang, các triền núi rực rỡ hơn với đủ sắc màu đen của trang phục người La Chí, xanh, chàm của Tày, Nùng và sắc đỏ của váy áo phụ nữ Mông. Những người dân đang cần mẫn cày ải đất để dẫn nước về ruộng, phát nương trồng dong riềng. Rất dễ nhận thấy trên gương mặt của những người dân với bao niềm vui, hi vọng khi bắt đầu một mùa gieo trồng mới. Đã một thời, người dân nơi đây chịu biết bao vất vả bởi loại đất pha cát này, cây lúa trồng xuống, cho thật nhiều phân bón nhưng năng suất vẫn không thể cao thì giờ đây lại là “miền đất hứa” của cây dong riềng. Anh Lý Ngọc Dũng, thôn Tả Chải dẫn chúng tôi ra khu vực gần nhà, nơi vợ chồng anh đã chuẩn bị xong đất, đủ để trồng hơn một tấn củ giống, anh bảo: “Năm ngoái chưa có kinh nghiệm nên tôi trồng hơi thưa, năm nay sẽ trồng theo đúng hướng dẫn của BĐBP, cứ đào sâu 10cm, cây nọ cách cây kia 80cm. Tôi cũng trồng xen với đỗ tương, ngô. Ba tháng nữa thu hoạch được ngô, chặt bỏ cây ngô làm thức ăn cho bò, lúc ấy là cây rong riềng cũng đúng thời kỳ phát triển. Đỗ tương bán giá cũng cao và quan trọng là để cải tạo đất”.

Trung tá Trương Văn Dương hướng dẫn cách sàng lọc giống cho anh Lý Ngọc Dũng.

Thực tế cho thấy, hiệu quả kinh tế từ việc trồng dong riềng hơn hẳn việc trồng các loại cây lương thực khác, bởi vậy, năm 2012 rất nhiều hộ tại 4 thôn của xã Bản Máy đã tập trung cho loại cây “giảm nghèo” này. Ông Vương Xuân Minh, Chủ tịch UBND xã Bản Máy cho biết: “Vụ dong riềng năm 2011, cả xã bán được 20 tấn dong riềng hàng hóa và để lại lượng củ giống đủ để trồng đủ 60ha mới theo kế hoạch. Chính quyền xã chỉ đạo các ban ngành, đoàn thể triển khai mọi mặt để hỗ trợ nhân dân bước vào vụ mùa mới”. Được biết, công ty TNHH Nam Cường có trụ sở tại thị trấn Vinh Quang đã đi vào hoạt động ổn định, cho ra sản phẩm tinh bột dong riềng. Nhiều doanh nghiệp từ Hà Nội, Thái Nguyên đến ký kết hợp đồng khiến sản phẩm sản xuất đến đâu đều hết đến đấy. Dự kiến, năm 2012, doanh nghiệp sẽ sản xuất miến dong riềng chứ không chỉ bán tinh bột. Sự đồng lòng của người dân, của chính quyền địa phương và những người lính đồn BP Bản Máy cùng với những gì đã và đang làm khiến chúng tôi tin về một tương lai sáng hơn đang đến gần, nhanh hơn với những người dân mảnh đất vùng biên này.

Bài, ảnh: Trúc Hà