Còn đúng hai tuần nữa là Tết. Tết Canh Dần năm nay xem ra to lắm. Trong nhà, bàn thờ ông bà ông vải to hơn, mâm cỗ Tết to hơn, nhiều đồ dùng trong nhà mới, sang hơn. Ngoài đường, phố xá, chợ búa đông nghèn nghẹt, cửa hàng, cửa hiệu, trụ sở trang hoàng rực rỡ… Ngày trước, Tết là phải cố lo cho có thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh, “ba mươi Tết có thịt treo trong nhà”. Thuở ấy, thiếu đói nhiều nên người ta hay dùng từ “ăn Tết”, phần nhà mình thì phải lo cho “no ba ngày Tết”, còn hỏi thăm nhau thì: “Năm nay nhà ta ăn Tết có to không?”. Nay thì chuyện ăn Tết nói chung ít phải lo bởi cỗ Tết đã to, đã đầy lại còn có cả thịt, cá, bia, rượu, hoa trái ngoại nhập cho lạ, cho sang. Vậy nay, chuyện “ăn Tết” đã quá xưa rồi, nay người ta coi Tết, dịp Tết là một thời đoạn, thời vụ làm ăn, thu hoạch.

Mua hàng hóa chuẩn bị đón Tết. Ảnh: Internet

Cuối đông, nghề nông truyền thống chẳng có thời vụ nào lớn cả, có chăng là chút rau quả và chuẩn bị gieo mạ hoặc cấy, sạ lúa xuân, nhưng phải lo bán thịt, cá, bán cây cảnh, hàng thủ công do nghề phụ trong năm làm ra. Với người buôn bán dịp Tết là mùa hàng bán to nhất trong năm. Với người tiêu thụ, Tết là mùa mua sắm hăm hở nhất, lại vào thời giảm giá sell-off, cố bán, cố mua, người bán, người mua đổ xô ra đường, ào ào như chạy. Không chỉ chuyện bán, mua, cái Tết như một mùa tổng kết và khởi đầu năm cũ, năm mới đối với mọi đối tượng, nên tự nhiên đã cuốn cả guồng máy xã hội chạy Tết.

Nhà nước và nhân dân đều phải chăm lo cho nhà nhà có Tết, nhất là những gia đình chính sách, những hộ nghèo, bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh, những người không may mắn.

Với các cơ quan, đơn vị, công ty thì phải lo sao cho khoản thưởng Tết cho cán bộ, công chức, nhân viên năm nay phải to hơn năm trước… Những mối lo đó là đạo lí tốt lành, ai cũng đồng tình ủng hộ. Nhưng xã hội còn vô vàn mối quan hệ dích dắc, theo tốc độ “thị trường” những quan hệ này càng trở nên phức tạp với cung cách, mùi vị của phong bao, quà cáp. Nhiều người ngày nay quan niệm rằng có ơn phải trả ơn, mà trả ơn không chỉ bằng lời lẽ tình cảm suông. Nhiều vị cấp trên coi việc cấp dưới đưa quà Tết là chuyện đương nhiên, là biết điều, phải phép, coi Tết là “mùa thu hoạch”. Nhiều người cấp dưới coi việc tặng quà, lo Tết cho cấp trên như bổn phận, không mau mau sớm sớm là áy náy. Người muốn được “cấp trên biết đến” lại hành xử theo cách “đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn”. Chẳng phải chỉ có cấp trên, cấp dưới, cứ người nào “có việc”, gặp mắc mớ hay muốn công việc sắp tới hanh thông là lại nghĩ đến quà cáp. Với họ, Tết là mùa tặng quà có lí, có tình nhất. Quà là viên gạch xếp chỗ, là vật tế lễ, che chắn, là nấc thang khởi đầu cho đời thêm xuân… Thế là xuôi ngược, lên xuống, tong tả, tất bật cùng chạy Tết, chưa chạy được là ăn không ngon, ngủ không yên.

 Dư luận xã hội phê phán, phản đối chuyện quà cáp ngày Tết đã nhiều, nhiều cơ quan, đơn vị, đoàn thể, nhiều vị cấp trên đã ra những thông báo không đưa, nhận quà Tết, song chuyện này không những không giảm mà ngược lại, có xu hướng tăng lên theo thời gian. Quà Tết đã vượt xa khỏi chuyện tình nghĩa thông thường trở thành thứ hủ tục mới ngày càng nặng nề, biến dịp Tết thành một cái chợ khổng lồ mua bán đủ thứ, làm ô nhiễm Tết và đời sống xã hội.

Để giải thứ hủ tục này đương nhiên rất không đơn giản, dễ dàng nhưng rõ ràng là những biện pháp mà chúng ta đã làm là còn đơn lẻ, yếu ớt. Rõ ràng là nếu không được soi rọi bằng những quy chuẩn pháp luật và đạo đức, sẽ rất lúng túng khi nhìn nhận, xử lí các biểu hiện chạy Tết, mà thực chất là chạy chức, chạy quyền, chạy chỗ… gắn với những căn bệnh tiêu cực, tham nhũng.

Tết Nguyên đán là một hiện tượng kinh tế, xã hội, văn hóa cực kì phong phú và phức tạp. Để Tết trở nên trong lành, no ấm, chan hòa tự lòng người, để giảm đi những lo, những chạy đòi hỏi phải phân biệt rạch ròi, ra nhẽ những nhận thức về mọi mối quan hệ ứng xử quanh dịp Tết, phải có quyết tâm chính trị gắn với những biện pháp mạnh, những quy định nghiêm khắc cùng những vận động văn hóa-đạo đức từ cán bộ, đảng viên.

MẠNH HÙNG