Gặp mặt cựu chiến binh Trung đoàn 36 Quảng Đà

Từ mùa xuân năm 1993 đến nay, đã tròn 16 lần Thiếu tướng Mai Thuận, nguyên Chính ủy, Trưởng ban liên lạc bạn chiến đấu Trung đoàn 36 Quảng Đà ký giấy mời đồng đội họp mặt hằng năm. Những lần đầu có ít người đến vì chưa liên lạc rộng được. Về sau đông dần, từ 20 người ban đầu lên đến 65, rồi cứ “giẫm chân tại chỗ” như thế. Năm nay, mừng quá, có 78 cựu chiến binh về tụ họp. Những người từng trải hoặc làm việc ở cơ quan Trung đoàn bộ ngày ấy thừa hiểu rằng con số đó cũng có thể đã là con số “chốt”, song cứ hy vọng vẫn còn có người chưa biết tin tức, hoặc có biết nhưng chưa có điều kiện về gặp mặt; lắm lúc còn tự hỏi: “Chỉ còn có như thế thôi thật sao?”.

Gặp nhau mùa xuân này, những người bạn chiến đấu ấy đều đã vào tuổi 60 trở lên. Có cả vợ, con người đã mất đến dự. Nhưng số ấy chẳng được là bao, bởi những người đã ngã xuống hầu hết là trai chưa vợ, thậm chí chưa một lần nắm tay con gái…! Cũng như những lần gặp mặt đã qua, mọi người hỏi thăm nhau, ôn lại truyền thống, tưởng nhớ người đã hy sinh, xác định trách nhiệm, chúc thọ, rồi cùng ăn bữa cơm… với một không khí rất đặc biệt: Tự hào về những chiến công hiển hách, vẻ vang, nhưng không hề có sự vui mừng quá độ. Bởi vì còn đó những ngậm ngùi về các đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường. Ai cũng bồi hồi xúc động nhớ lại những mùa xuân đã trở thành kỷ niệm không thể quên được.

Giữa mùa xuân độc lập đầu tiên của dân tộc, ngày 10-1-1946, Chi đội Bắc Bắc Giải phóng quân được thành lập từ sự hợp nhất các lực lượng vũ trang của hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang. Đó là tiền thân của Trung đoàn 36. Rồi một bộ phận của Trung đoàn " tiến", đánh địch trong những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp. Ở miền Bắc, các chiến sĩ Trung đoàn 36 lập công vang dội: bắt sống ban chỉ huy hai binh đoàn Pháp là Sác-tông và Lơ Pa-giơ; giải phóng thị xã Hòa Bình; tiêu diệt và bắt sống một tiểu đoàn Pháp ở Phú Thọ; giải phóng Sầm Nưa (Lào); góp phần quan trọng vào giải phóng Điện Biên Phủ năm 1954…

Mùa xuân 1968, vào ngày 9-2, toàn thể cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 36 theo lệnh của trên, thẳng tiến vào mặt trận Quảng Đà - Quân khu 5. Cái tên “Trung đoàn 36 Quảng Đà” ra đời từ đấy - một đơn vị lừng danh, từng giội bao nỗi kinh hoàng vào bọn viễn chinh Mỹ xâm lược… Giờ đây, hơn bảy chục tay súng hồi đó thay cho hàng nghìn đồng đội đã nghỉ yên trong lòng đất, kể chuyện về bề dày chiến đấu của Trung đoàn tại mặt trận Quảng Đà. Từ chuyện dân bảo vệ cán bộ Trung đoàn dưới hầm bí mật, rất tài tình, làm cho địch không thể phát hiện được, mặc dù chúng đóng quân dày đặc trong cùng khu vực; chuyện mở “đường máu” trong đêm đánh thị trấn Vĩnh Điện… Đặc biệt là trận phục kích diệt gọn một tiểu đoàn xe quân sự của giặc Mỹ và trận chống trả quyết liệt quân Mỹ ở Lệ , Lệ Bắc… Nhiều lắm, những trận đánh Mỹ đi càn, chống quân Đại Hàn phục kích… liên miên suốt mấy năm trời.

Bà Lê Thị Úy, vợ nguyên Trung đoàn trưởng Đỗ Phạm trò chuyện với các cựu chiến binh Trung đoàn 36 Quảng Đà.

Tình bạn chiến đấu từ các cựu chiến binh cũng lan tỏa sang vợ con họ. Bà Lê Thị Úy, vợ của Đại tá Đỗ Phạm, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 36 những năm chiến đấu ở Quảng Đà, kể rằng: Từ khi Đại tá Đỗ Phạm mất (tháng 6-2000) rồi đến Đại tá Đào Đình Sung (người tiền nhiệm của Đại tá Đỗ Phạm, nguyên Tham mưu phó Mặt trận 4 Quảng Đà) mất (tháng 12-2000), hai gia đình vẫn đi lại như xưa, bàn bạc mọi chuyện, kể cả việc làm giỗ, cải cát cho hai ông; rồi chuyện đi tìm hài cốt đồng đội của hai ông, chuyện thăm bạn chiến đấu của Trung đoàn những khi hiếu, hỷ.

Lần gặp mặt năm nay, các cựu chiến binh Trung đoàn 36 Quảng Đà suy ngẫm về sự trưởng thành của bản thân và những chiến công mà họ có được từ điểm tựa lòng dân Quảng Nam - Đà Nẵng “Trung dũng, kiên cường, đi đầu đánh Mỹ” bên dòng sông Thu Bồn xưa, quanh năm vang vọng câu đò đưa mang nặng mối thù: “Chợ Mỹ Lược khăn tang trắng xóa/ Đập Vĩnh Trinh cánh quạ đen ngòm” và các địa danh của đất Duy Xuyên, Điện Bàn như: Bầu Nước, Điện Tân, chợ La Tháp, Gianh Hòn Tàu, dốc Ông Thủ, cầu Kỳ Lam, đồn Bà Kiệu… Họ ơn sâu, nghĩa nặng nhân dân. Họ nhắn gửi đồng bào Quảng - Đà Nẵng lời thăm hỏi chân tình, sâu sắc và lời cầu mong cho bà con trong ấy mạnh khỏe, vui tươi, hạnh phúc… Họ kể chuyện trong lúc chụm đầu thành từng nhóm khi chưa vào hội trường, trong lời phát biểu tâm sự trước tất cả mọi người. Trong bữa cơm đoàn kết bên Hồ Tây, có thịt gà, xôi nếp, rượu quê ngâm thuốc bắc, toàn bộ chi phí do các cựu chiến binh của Trung đoàn 36 làm doanh nghiệp tài trợ cùng sự đóng góp của các hội viên… Tất cả đều chứa đựng tâm tư sâu lắng: May mắn sau chiến thắng được trở về với gia đình, với quê hương; cái vinh dự, tự hào và sự hưởng thụ những mùa xuân chiến thắng, mùa xuân của đất nước tự do hạnh phúc, của hoa thơm quả ngọt… là do đồng đội đã ngã xuống góp lại, để lại cho ta.

Mỗi mùa xuân mới lại mang đến những điều mới mẻ cho đất nước và con người. Nhưng với các cựu chiến binh Trung đoàn 36 Quảng Đà thì mỗi mùa xuân lại thêm một lần vang lên câu hỏi lớn: "Phải làm gì đây với bà con Quảng Nam - Đà Nẵng, với những đồng đội đã khuất và những người trên thân thể còn mang đầy thương tích đớn đau, hoặc nhiễm chất độc da cam/đi-ô-xin gây hiểm họa cho con cháu mà không ai có thể chia sẻ được?". Họ lại động viên nhau giữ gìn sức khỏe, chăm lo gia đình hạnh phúc, an khang để góp phần cho xã hội ngày càng công bằng, dân chủ, văn minh. Họ nhắc nhau giữ gìn danh dự người chiến sĩ Trung đoàn 36 Quảng Đà.

Bài và ảnh: PHẠM XƯỞNG