QĐND - Mới đây, Đại tá Nguyễn Đắc Thắng, Anh hùng LLVT nhân dân, nguyên thuyền trưởng Tàu 43, Đoàn tàu không số đã tặng một kỷ vật mà ông coi như “báu vật” của đời mình cho Ban tổ chức Cuộc vận động sưu tầm và giới thiệu “Những kỷ vật kháng chiến”. Đó là chiếc ra-đi-ô nhãn hiệu National, 4 băng, 2 loa, do Nhật Bản sản xuất.

Hôm trao chiếc ra-đi-ô cho đại diện ban tổ chức cuộc vận động, tay ông run run giữ chặt chiếc ra-đi-ô như không muốn rời xa, giọng nghẹn lại:

- Nó là loại "nồi đồng cối đá", chúng tôi "xài" đã đời mà vẫn tốt. Chiếc ra-đi-ô này được dùng để bắt tín hiệu với bến và 5 lần nhập hàng vào bến an toàn. Nó là kỷ vật quý giá trên con tàu hai đáy của Đoàn tàu không số còn lại đến bây giờ; là kỷ niệm sâu sắc đối với tôi trong quân ngũ.

Đại tá Nguyễn Đắc Thắng trao chiếc ra-đi-ô cho đại diện Ban tổ chức Cuộc vận động sưu tầm và giới thiệu “Những kỷ vật kháng chiến”.

Do điều kiện bảo đảm bí mật trên biển, mỗi lần ra khơi, tàu không số được trang bị hết sức đơn giản; ngoài vũ khí chiến đấu cùng một số vật dụng khác như la bàn, hải đồ và chiếc ra-đi-ô để nghe thời tiết. Đại tá Nuyễn Đắc Thắng tâm sự:

- Để tránh sự kiểm soát của địch, tàu ta thường đi xa bờ. Việc xác định vị trí tàu, chọn thời điểm chuyển hướng vào bến, làm sao vận chuyển hết số hàng trước khi trời sáng và việc quan sát phát hiện mục tiêu tàu địch, ra-đa kiểm soát khu vực của địch để đưa tàu lọt vào bến... gặp rất nhiều khó khăn. Không có máy định vị vệ tinh, cán bộ, chiến sĩ tàu không số thường tính toán bằng thiên văn hàng hải, ngày nhìn mặt trời, đêm ngắm trăng sao để xác định tọa độ trên biển. Còn việc xác định có tàu hay ra-đa địch hoạt động trên đường vào, hoặc trong khu vực bến hay không lại phải nhờ vào loại “ra-đa đặc biệt", đó là chiếc ra-đi-ô này.

Nhờ chiếc ra-đi-ô ấy, mà các thủy thủ tàu không số có rất nhiều cách báo tin cho tàu cập bến. Có thể là một bài hát đã quy ước từ trước để báo tin cho anh em tình hình bến yên hoặc bến động. Cũng có khi là một bản nhạc; hoặc bắt sóng Đài Tiếng nói Việt Nam để nghe dự báo thời tiết cũng giúp anh em xác định được tàu địch. Những hôm trời yên, biển lặng, không có chớp mà nghe thấy tiếng "xoẹt" mạnh, chứng tỏ có ra-đa địch đang hoạt động gần. Nếu nghe 2 tiếng "xoẹt, xoẹt" liên tục, có thể có nhiều tàu địch hoặc ra-đa đang theo dõi tàu ta. Từ những tín hiệu này, ta có thể vòng tránh tàu ra khỏi khu vực địch theo dõi và kiểm soát. Chiếc ra-đi-ô này giúp nhiều chuyến tàu chi viện miền Nam cập bến an toàn, góp phần làm nên kỳ tích đường Hồ Chí Minh trên biển. Đại tá Hồ Đắc Thắng chia sẻ:

- Tôi và anh em Đoàn tàu không số sử dụng chiếc ra-đi-ô này trong suốt quá trình công tác trong quân ngũ. Sau khi giải phóng miền Nam, tôi đưa về gia đình sử dụng rồi cất giữ như một kỷ vật vô giá. Đây là hiện vật sống động để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Bài và ảnh: THẢO NGUYÊN