Chiếc xích lô mang biển số 1938.

Đến thăm Bảo tàng Tổng cục II, khách tham quan thường dừng lại rất lâu trước chiếc xích lô mang biển số 1938 như muốn dành một khoảng lặng đầy thương quý, trân trọng về Anh hùng LLVT nhân dân Tôn Minh Lai – chủ nhân chiếc xích lô.

Trong cuộc đời hoạt động tình báo hơn 20 năm của Anh hùng Tôn Minh Lai (từ 1955 – 1975), chiếc xích lô vừa là phương tiện thô sơ đưa đón cán bộ, vừa là nơi cất giấu tài liệu, phim ảnh quan trọng mà đồng đội thu thập được trong những cơ quan đầu não của địch để chuyển về cho tổ chức. Chiếc xe là bình phong giúp người giao thông viên vượt qua đồn bốt, hàng rào kiểm soát gắt gao của mật vụ, cảnh sát địch tại nội, ngoại thành Sài Gòn

Đặc biệt, cuối năm 1974, đầu năm 1975, theo chỉ thị của cấp trên, ông đã khéo léo ngụy trang và chuyển kịp thời tấm bản đồ Sài Gòn - Gia Định có đánh dấu các điểm ngụy quân, ngụy quyền, bọn Mỹ đóng giữ ra căn cứ phục vụ cho cấp trên nghiên cứu và chỉ đạo quân ta tiến vào Sài Gòn đúng hướng, đúng mục tiêu.

Giờ đây, chiếc xe là hiện vật quý của Bảo tàng Tổng cục II, là minh chứng cho quãng đời hoạt động thầm lặng và mưu trí, sáng tạo của người chiến sĩ tình báo bình dị, khiêm nhường nhưng đã lập nên chiến công huyền thoại, góp phần tô thắm trang sử hào hùng của ngành tình báo quốc phòng Việt Nam.

Bài và ảnh: THU HƯƠNG