Trước thực trạng môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, dù có khó khăn về kinh tế, nhưng Nhà nước ta vẫn ưu tiên ngân sách cho công tác bảo vệ môi trường. Tiếc rằng, nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường trong một số trường hợp cụ thể đã không được sử dụng đúng mục đích. Sai phạm nói trên vừa được  Kiểm toán Nhà nước phát hiện và công bố  trong báo cáo kết quả kiểm toán việc quản lí, sử dụng kinh phí sự nghiệp môi trường...

Thực hiện kế hoạch kiểm toán năm 2009, Kiểm toán Nhà nước đã thành lập đoàn kiểm toán, tiến hành kiểm toán  việc quản lí, sử dụng kinh phí sự nghiệp môi trường giai đoạn 2006-2008 tại 3 bộ là Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch; 12 tỉnh, thành phố là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Khánh Hòa, Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu.

Môi trường sông ngòi đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, trong khi kinh phí sự nghiệp môi trường lại được sử dụng cho mục đích khác.

Theo các quy định hiện hành, kinh phí sự nghiệp môi trường hằng năm được  bố trí bằng 1% tổng chi ngân sách Nhà nước, trong đó ngân sách Trung ương 15%, ngân sách địa phương 85%. Theo đánh giá của Kiểm toán Nhà nước, nhìn chung các bộ và địa phương đã chấp hành nghiêm các quy định về quản lí, sử dụng kinh phí sự nghiệp môi trường, nhưng vẫn còn không ít sai sót. Tỉnh Đồng Nai  dùng kinh phí sự nghiệp môi trường để mua ô tô hết 479 triệu đồng. Tỉnh Quảng chi  không đúng chế độ 23 triệu đồng. Có tới 3/4 gói thầu về môi trường được kiểm tra ở khu quản lí giao thông số 1 thuộc Sở Giao thông-Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh không đáp ứng yêu cầu về năng lực tài chính và máy móc thiết bị thi công nhưng vẫn được xét trúng thầu, đó là các dự án: Nạo vét rạch Ông Du, nạo vét và cải tạo rạch Cầu Cụt, nạo vét rạch Sông Chùa.

Qua kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước còn phát hiện gần 80 tỉ đồng chi sai nguồn kinh phí, chi sai chế độ, vượt định mức, chi chưa đủ điều kiện đã đưa vào quyết toán. Trong đó sai phạm ở Bộ Tài nguyên và Môi trường là hơn 19 tỉ đồng, tỉnh Thanh hóa là 850 triệu đồng, tỉnh Đồng Nai  hơn 132 triệu đồng, Bộ Y tế gần 400 triệu đồng, thành phố Hà Nội hơn 1,7 tỉ đồng, tỉnh Khánh Hòa hơn 25,5 tỉ đồng…

Đáng chú ý là một số đơn vị đã không kịp thời nộp các khoản về phí môi trường vào ngân sách Nhà nước, trong khi ngân sách còn phải đi vay để đầu tư cho các dự án bảo vệ môi trường, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn kinh phí. Ví dụ như tiền bồi thường sự cố tràn dầu của Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 11-12-2003 (gần 11 tỉ đồng) không nộp vào ngân sách Nhà nước mà gửi vào ngân hàng để hưởng lãi suất không kì hạn, đến ngày 31-12-2008, cả lãi và gốc là 12,56 tỉ đồng.

Việc xử lí các cơ sở gây ô nhiễm môi trường cũng còn làm rất chậm. Theo báo cáo của Tổng cục Môi trường, trong năm 2009, Thanh tra Tổng cục đã tiến hành thanh tra, kiểm tra đối với 800 cơ sở sản xuất kinh doanh trên phạm vi cả nước; trong đó có việc phát hiện những vi phạm nghiêm trọng, kéo dài của Công ty cổ phần Bia Sài Gòn - Nghệ Tĩnh với tổng số tiền xử phạt 72.250.000 đồng, truy thu phí nước thải 1.088.000.000 đồng, áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm túc. Tổng cục phối hợp với các đơn vị trong và ngoài Bộ triển khai việc kiểm tra khắc phục vi phạm về bảo vệ môi trường của Công ty Cổ phần hữu hạn Vedan Việt Nam xả nước thải gây ô nhiễm sông Thị Vải; Công ty TNHH Nhà máy tàu biển Huyndai-Vinashin xử lí hạt Nix thải; Công ty Supe phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, Tổng Công ty Giấy Việt Nam, Công ty TNHH Miwon thuộc tỉnh Phú Thọ; kiểm tra công tác bảo vệ môi trường của Công ty TNHH Hưng Nghiệp Formosa; tham gia Đoàn công tác của Bộ kiểm tra việc triển khai các dự án khai thác quặng bauxite tại Tây Nguyên theo chỉ đạo của Chính phủ… Tuy nhiên, theo ý kiến của Kiểm toán Nhà nước thì “Việc xử lí triệt để  các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng chưa đạt tiến độ đề ra”.

Qua kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử lí về tài chính gần 71,7 tỉ đồng; đề nghị UBND Thành phố Hồ Chí Minh xem xét  xử lí trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan đến sai phạm quyết toán sai khối lượng quét dọn vệ sinh, chi phí vận chuyển rác do tính sai giờ làm đêm hơn 22 tỉ đồng và xử lí nhiều sai phạm khác.

Bài và ảnh: ĐỖ PHÚ THỌ