QĐND - Chiến tranh tuy đã lùi xa, nhưng hậu quả của chất độc da cam (CĐDC) mà quân đội Mỹ đã sử dụng trên chiến trường Việt Nam còn hết sức nặng nề. Những hậu quả do CĐDC gây ra không chỉ tác hại đến môi trường sinh thái ở Việt Nam, mà còn ảnh hưởng rất nặng nề cho sức khỏe con người. “Sự thật phải được lên tiếng. Tội ác phải bị vạch trần. Công lý phải được tôn trọng” - đó là thông điệp mà cộng đồng Việt Nam và quốc tế gửi tới Chính phủ Mỹ và các công ty hóa chất của Mỹ để đòi họ phải có trách nhiệm với hậu quả do chính họ đã gây ra. Nhân dịp kỷ niệm 52 năm Ngày Vì nạn nhân CĐDC Việt Nam (10-8), phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với Thiếu tướng, PGS, TS Trần Xuân Thu, Phó chủ tịch, Tổng thư ký Hội Nạn nhân CĐDC/đi-ô-xin Việt Nam để biết thêm thông tin về hành trình đòi công lý cho nạn nhân da cam Việt Nam.

Phóng viên (PV): Chất độc da cam mà quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam đã gây ra hậu quả khủng khiếp đối với con người, vậy xin ông khái quát đôi nét về toàn cảnh “bức tranh” đau buồn đó?

Thiếu tướng Trần Xuân Thu: Núp dưới chiêu bài chất diệt cỏ, làm rụng lá khai quang những khu rừng rậm nhằm vô hiệu hóa nơi ẩn nấp của quân đội và hủy diệt hoa màu đối phương, quân đội Mỹ đã tiến hành một cuộc chiến tranh hóa học man rợ chưa từng có trong lịch sử loài người ở Việt Nam. Trong thời gian từ năm 1961 đến năm 1971, quân đội Mỹ đã sử dụng 80 triệu lít chất diệt cỏ quân sự các loại, trong đó chất diệt cỏ da cam chứa đi-ô-xin chiếm khoảng 64% với 366kg đi-ô-xin làm cho 4,8 triệu dân thường Việt Nam và 2 triệu bộ đội, cán bộ dân-chính-đảng, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu bị phơi nhiễm. Hầu hết các hệ sinh thái ở Bắc Trung Bộ, Duyên hải Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ bị hủy hoại.

Cả nước ta hiện có khoảng 3 triệu người mắc một hay nhiều bệnh có liên quan đến phơi nhiễm chất độc hóa học/đi-ô-xin, sinh con dị tật, dị dạng. Nhiều nạn nhân là trẻ em thế hệ thứ hai, thứ ba. Hàng trăm nghìn nạn nhân đã chết trong đau đớn. Hàng triệu người khác đang từng ngày, từng giờ vật lộn với bệnh tật hiểm nghèo. Nhiều phụ nữ không được hưởng hạnh phúc làm vợ, làm mẹ. Nhiều trẻ em sinh ra bị dị dạng, dị tật, sống đời thực vật, nhiều gia đình bị mất nòi giống… 

Thiếu tướng, PGS, TS Trần Xuân Thu (ngoài cùng bên phải) thăm, tặng quà gia đình nạn nhân CĐDC ở Nam Định. Ảnh: Ngọc Đăng

PV: Sự quan tâm của Đảng, Nhà nước Việt Nam và sự chung tay của cộng đồng xã hội đối với nạn nhân CĐDC như thế nào trong thời gian qua, thưa ông?

Thiếu tướng Trần Xuân Thu: Với trách nhiệm của mình, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề CĐDC và nạn nhân CĐDC. Cùng với việc ban hành các chủ trương, chính sách, hằng năm Nhà nước đã dành những khoản kinh phí rất lớn để chăm sóc sức khỏe nạn nhân, phục hồi môi trường sinh thái. Riêng tiền trợ cấp cho các nạn nhân CĐDC mỗi năm lên tới hàng nghìn tỷ đồng… Hiện cả nước có hơn 200.000 người tham gia kháng chiến (và con đẻ của họ) bị nhiễm CĐDC được hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng; hơn 50% hộ gia đình có người tàn tật và nạn nhân CĐDC được hưởng chế độ bảo hiểm y tế hoặc khám, chữa bệnh miễn phí…
Riêng Hội Nạn nhân CĐDC/đi-ô-xin Việt Nam (VAVA) đã phối hợp với các lực lượng liên quan, nhất là các cơ quan báo chí-truyền thông, thu hút sự quan tâm của các tầng lớp nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế về những vấn đề CĐDC và nạn nhân CĐDC; coi việc chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân CĐDC là tình cảm, trách nhiệm của mỗi người và cả cộng đồng xã hội; đẩy mạnh phong trào “Hành động vì nạn nhân CĐDC” do Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phát động. Đến nay, VAVA đã vận động ủng hộ Quỹ CĐDC/đi-ô-xin được 630 tỷ đồng. Trong đó đã trợ cấp xây dựng gần 3000 ngôi nhà; xây dựng 19 trung tâm nuôi dưỡng nạn nhân CĐDC ở địa phương; hỗ trợ vốn sản xuất, cấp xe lăn và các dụng cụ phục hồi chức năng cho nạn nhân; tổ chức cho nạn nhân khám bệnh, chữa bệnh ở nước ngoài...

PV: Thưa ông, cuộc đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân CĐDC/đi-ô-xin của chúng ta đang gặp những khó khăn gì?

Thiếu tướng Trần Xuân Thu: Về phía Mỹ, họ tìm mọi cách để trốn tránh trách nhiệm, trì hoãn việc xem xét bồi thường cho nạn nhân CĐDC Việt Nam bởi rất nhiều lý do. Tuy nhiên, dù có khó khăn, gian khổ đến đâu chúng ta vấn quyết tâm, kiên trì theo đuổi vụ kiện đến cùng, tất cả vì nạn nhân CĐDC; tất cả vì quyền sống, quyền làm người của mỗi nạn nhân CĐDC Việt Nam.

PV: Khó khăn là vậy, nhưng trong cuộc đấu tranh này chúng ta không đơn độc?

Thiếu tướng Trần Xuân Thu: Trong cuộc đấu tranh đòi công bằng cho nạn nhân CĐDC/đi-ô-xin Việt Nam, chúng tôi luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội; đồng thời cũng nhận được sự ủng hộ, đồng tình của nhân dân thế giới. Nhân dịp này, chúng tôi cảm ơn các nhà khoa học Mỹ; các tổ chức phi chính phủ trên thế giới đã ủng hộ chúng tôi, ủng hộ nạn nhân CĐDC Việt Nam và kêu gọi Chính phủ Mỹ, các công ty hóa chất của Mỹ phải đền bù cho Việt Nam. Đó là những điều kiện thuận lợi để chúng ta tin rằng hành trình đòi công lý cho nạn nhân CĐDC Việt Nam cuối cùng rồi sẽ tới đích. Bởi đây là đạo lý, là trách nhiệm vì con người.

Ngoài ra, hơn 40 đảng cộng sản trên thế giới ủng hộ Việt Nam cũng đã có nghị quyết yêu cầu Chính phủ Mỹ phải có trách nhiệm với người dân Việt Nam. Đến nay, VAVA đã có quan hệ với 25 nước và 35 tổ chức trên thế giới cùng đứng ra đấu tranh vì lẽ phải cho nạn nhân CĐDC Việt Nam. Một lần nữa, tôi khẳng định chúng tôi không đơn độc trên hành trình đòi công lý này. 

PV: Thưa ông, vậy Chính phủ Mỹ đã có những cam kết nào hỗ trợ Việt Nam trong vấn đề giải quyết hậu quả CĐDC?

Thiếu tướng Trần Xuân Thu: Sau gần 10 năm đấu tranh theo đuổi vụ kiện, chúng ta nhận được rất nhiều sự ủng hộ của nhân dân thế giới, trong đó có nhân dân Mỹ. VAVA cũng đã tăng cường liên kết quốc tế các nạn nhân CĐDC của Mỹ, Hàn Quốc... trong hành trình này. Tất cả những điều đó tác động đến các cơ quan tư pháp Mỹ, biểu hiện cụ thể là họ đã chấp nhận đàm phán với chúng ta về nội dung này; hằng năm Chính phủ Mỹ cũng đã chi một khoản ngân sách nhất định để tẩy độc da cam/đi-ô-xin, chấp nhận viện trợ nhân đạo cho trẻ em khuyết tật Việt Nam, trong đó có nạn nhân CĐDC/đi-ô-xin. Với cơ quan hành pháp, cụ thể là Bộ Ngoại giao Mỹ đã khẳng định, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam có trách nhiệm giải quyết vấn đề CĐDC/đi-ô-xin. 

PV: Xin cảm ơn ông!

THANH NGÂN (thực hiện)