Lịch sử của huyện đảo Cô Tô ghi: Năm 1961, Bác Hồ đến thăm đảo; Bác dừng lại bên một đám ruộng, bới thử một khóm khoai lang, thấy khoai nhiều củ, Bác khuyên người dân nên trồng khoai. Một thời, khoai lang là cây trồng thế mạnh của người dân trên đảo. Ra thăm Cô Tô xuân này, chúng tôi ngỡ ngàng trước sự phát triển nhanh của huyện đảo. Cô Tô có nhiều tiềm năng để trở thành một “đảo ngọc” vùng đông bắc Tổ quốc.

Vùng biển, đảo giàu tiềm năng

Tàu, thuyền tấp nập vào, ra.

Chúng tôi rời cảng Đông Hải trên con tàu 14-41-88 của Đoàn H73 (Quân khu 3). Tàu vừa ra khỏi vịnh Hạ Long, những con sóng bạc đầu chồm lên ôm lấy mạn thuyền. Gió mùa đông bắc cấp 4, cấp 5 thổi mạnh khiến con tàu nghiêng ngả. Những người đi biển chưa quen, bị say sóng nằm “bẹp” một góc. Tôi ngồi trên ca bin cùng các thủy thủ ngắm nhìn biển cả, đất trời. Từ xa, đảo Cô Tô mờ mờ hiện ra. Ai nấy không khỏi ngỡ ngàng trước vẻ đẹp kỳ vĩ mà thiên nhiên ban tặng. Bãi biển trải dài ôm lấy bờ cát bên mặt biển xanh biếc. Thuyền trưởng Nguyễn Văn Công cho biết: Huyện đảo Cô Tô là nơi thuận lợi nhất để tàu lớn có thể cập mạn, bởi hệ thống cầu cảng nơi đây khá hiện đại. Quả thật, trong suốt hành trình của chúng tôi, tàu không thể cập mạn được ở các đảo Vĩnh Thực, Thanh Lân, đảo Trần… bởi thủy triều xuống và sóng lớn.

Từ xa khơi nhìn vào, Cô Tô khá sầm uất, tàu, thuyền tấp nập vào ra, mua bán, trao đổi hàng hóa. Chỉ nhìn vào những con số cũng có thể nhận thấy sự phát triển đầy hứa hẹn của Cô Tô. Khu vực huyện đảo thường xuyên có hơn 1.000 tàu thuyền đánh bắt hải sản hoạt động; tổng sản lượng thủy sản năm 2007 của huyện đảo ước đạt 5.350 tấn; sản lượng sứa chế biến, tiêu thụ đem lại doanh thu hơn 15 tỷ đồng. Cô Tô cũng là nơi có các cơ sở chế biến nước mắm chất lượng cao với sản lượng hơn 10.000 lít/năm. Riêng mặt hàng mực khô của Cô Tô chất lượng vượt xa các nơi khác và giá thành cũng cao hơn, nên trước kia đã có thương lái đưa mực từ nơi khác về bán ăn chênh lệch giá và bị người dân đảo tẩy chay. Theo các ngư dân, Cô Tô là vùng biển có nhiều loại hải sản mà các vùng biển khác có. Tuy nhiên, để nghề biển thực sự trở thành “đầu tàu” kinh tế của huyện đảo thì cần đầu tư lớn. Bí thư Huyện ủy Cô Tô Nguyễn Thanh Sửu rất tin tưởng vào tương lai của nghề đánh bắt và chế biến thuỷ hải sản, tạo thế mạnh “kéo” kinh tế đảo phát triển đi lên.

Trong suy nghĩ của nhiều người, ngành nông nghiệp ở nhiều đảo gặp khó khăn do các yếu tố không thuận lợi. Tuy nhiên, với Cô Tô thì khác. Huyện đảo có tổng diện tích gieo trồng tới 238ha, năng suất bình quân cả năm đạt 3,2 tấn/ha. Nếu những năm trước, người dân trên đảo cứ phải đợi những chuyến tàu ra đảo mới mua được gạo ngon để ăn Tết thì nay đã hoàn toàn thay đổi. Các loại gạo được coi là “đặc sản” như Hương thơm, Bắc ưu, Mộc hương… đã thực sự “nâng tầm” thương hiệu gạo Cô Tô, hứa hẹn có thể đạt tới chất lượng gạo “có tiếng” như gạo Điện Biên. Điều này đã khẳng định tiềm năng của huyện đảo và tinh thần sáng tạo, cần cù lao động của người dân nơi đây. Có lẽ cũng vì thế mà cô giáo Phạm Thị Hường, định ra đảo dạy học chỉ vài năm, nhưng rồi “sức hút” của đảo đã “giữ chân” cô ở lại. Hường tâm sự: Các cô giáo ra đảo cùng đợt đều xác định gắn bó lâu dài với đảo và thực tế đã nhiều năm không có ai chia tay đảo về đất liền. Đảo bây giờ không còn quá khó khăn, thiếu thốn như trước kia.

Tôi thực sự ấn tượng khi cầm tờ báo Quân đội nhân dân số Tết mới phát hành ra đảo. Cô nhân viên bưu điện cho biết, báo ra đến đảo chỉ chậm một hoặc hai ngày so với đất liền. Hiện đảo đã phát triển được 1.120 máy điện thoại, các hoạt động vận chuyển thư báo, công văn, tài liệu luôn thông suốt. Ở Cô Tô bây giờ điện thoại di động cũng phổ biến như ở đất liền. Các mạng điện thoại có thị phần lớn đã không chậm trễ xâm nhập vào vùng đất với nhịp độ tăng trưởng kinh tế 13%/năm này.

“Đảo ngọc” không xa…

Trung tá Vũ Kim Thuyết, Chính trị viên Ban CHQS huyện đảo Cô Tô đưa tôi đi một vòng quanh đảo. Bãi biển Hồng Vàn với dải cát vàng chạy hút tầm mắt, thực sự là một trong những bãi biển đẹp của đất nước. Hiện Cô Tô chưa có nhiều nhà hàng, khách sạn nên ít khách du lịch ra ăn nghỉ tại đảo. Tuy nhiên, điều này không còn là điều quá xa. Chủ tịch UBND huyện Cô Tô, Vũ Xuân Hiền cho biết: Năm 2007, đã có 10 dự án với tổng số vốn hơn 20 tỷ đồng của Nhà nước đầu tư ra đảo và trong năm 2008 sẽ có nhiều dự án tiếp tục được đầu tư. Tuy nhiên, cái khó nhất với Cô Tô là điện. Hiện nay, huyện đảo vẫn sử dụng điện chạy bằng máy phát và chỉ phát vào những giờ nhất định. Dự án sử dụng sức gió để phát điện đã được tính đến và nếu tận dụng được sức gió vô tận trên hòn đảo này thì điện sẽ không còn là bài toán khó. Cùng với ưu tiên phát triển kinh tế-xã hội, huyện đảo cũng rất quan tâm củng cố quốc phòng, an ninh. Đồng thời với huấn luyện, SSCĐ, các đơn vị đứng chân trên huyện đảo Cô Tô luôn duy trì nghiêm các chế độ trực ban, trực chiến, phòng, chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn.

Ấn tượng nhất với chúng tôi chính là sự phát triển của ngành giáo dục, y tế của huyện đảo. Cô giáo Vũ Minh Sợi, giáo viên Trường tiểu học Đồng Tiến tâm sự: Sự nghiệp giáo dục ở đây đã đạt một “kỳ tích”. Người dân nơi đây vốn quen với nghề biển hơn là đi học. Vậy mà giờ đây, Cô Tô đã có đầy đủ hệ thống giáo dục từ mầm non đến THPT. Huyện đảo đã có 5 học sinh đoạt giải trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh bậc THCS. Những năm gần đây, các hoạt động giao thương giữa đảo với đất liền đã thuận lợi hơn rất nhiều. Bác sĩ Nguyễn Tiến Phương, giám đốc Trung tâm y tế huyện Cô Tô vẫn nhớ như in những ngày đầu ra đảo, trang thiết bị y tế thiếu thốn, đội ngũ y bác sĩ chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiều ca cấp cứu trung tâm không thể xử lý được. Giờ thì Trung tâm y tế huyện đảo đã có 20 giường bệnh, với trang thiết bị máy móc khá hiện đại. Trung tâm có thể phẫu thuật tại chỗ các ca ruột thừa, dạ dày… Các trường hợp quá nặng có thể đưa vào đất liền trong vòng 40 phút bằng xuồng cao tốc. Bác sĩ Phương rất tin tưởng vào sự phát triển mới khi được đầu tư 4,2 tỷ đồng nâng cấp trung tâm y tế thành Bệnh viện Đa khoa của huyện đảo. Mong muốn lớn nhất của người thầy thuốc một thời trong quân ngũ này là huyện đảo có được một đội ngũ y bác sĩ trình độ cao, đáp ứng yêu cầu khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho quân và dân trên đảo. Những yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” đang hội tụ để Cô Tô vươn mình đứng dậy, xây dựng huyện đảo giàu về kinh tế, vững về quốc phòng-an ninh.

Bài và ảnh: NGUYỄN ANH TUẤN