Bài của phóng viên Báo Quân đội nhân dân gửi từ Hủa Hin, Thái Lan

Trải qua nhiều thế hệ, dòng Mê Công đã mang lại nguồn sống, sự ấm no cho bao cư dân hai bên bờ. Tuy nhiên, con sông dài thứ 12 trên thế giới này lại đang phải oằn mình gánh chịu nhiều sức ép. “Là quốc gia ở cuối nguồn, Việt thấy rõ những biến chuyển của sông Mê Công do tác động của tự nhiên và con người”. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh như vậy tại Hội nghị cấp cao Ủy hội sông Mê Công lần đầu tiên diễn ra ngày 5-4 ở Hủa Hin, Thái Lan, với sự tham gia của Thủ tướng các nước Việt Nam, Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia, cùng đại diện các bên đối thoại là Trung Quốc và Mi-an-ma.

Bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng (Trung Quốc), sông Mê Công dài 4.800km, từ độ cao 5.000m, chảy qua lãnh thổ của 6 quốc gia trong vùng, gồm một phần lãnh thổ Trung Quốc thuộc tỉnh Vân Nam, Mi-an-ma, Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia và Việt Nam. Lưu vực sông Mê Công có nguồn tài nguyên phong phú và là nơi sinh sống của hơn 65 triệu người. Sông Mê Công có vai trò quan trọng đối với cuộc sống của nhân dân các nước ven sông, đặc biệt là các nguồn lợi về nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, thủy điện và giao thông đường thủy.

Hiệp định Mê Công năm 1995 với việc thành lập Ủy hội sông Mê Công có thành viên là bốn quốc gia ở hạ lưu là Việt Nam, Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia, đã mở ra một chương mới trong hợp tác Mê Công. Hiệp định đã đưa ra tầm nhìn chiến lược và những nguyên tắc cơ bản về sử dụng công bằng, hợp lý nước và tài nguyên nước trong lưu vực sông Mê Công, xác định những lĩnh vực hợp tác và quy định cụ thể về các hoạt động phát triển chung trong lưu vực. Thực tế cho thấy Hiệp định Mê Công là xu thế của sự hợp tác của các dân tộc chung sống trong lưu vực và được sự ủng hộ tích cực của cộng đồng quốc tế.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu tại Hội nghị.

Mặc dù vậy, tại Hội nghị cấp cao ở Thái Lan, các thủ tướng của bốn nước thành viên Ủy hội đều nhất trí rằng, sông Mê Công đang đối mặt với nhiều thách thức nghiệt ngã chưa từng có với mực nước sông giảm mạnh, tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng, ô nhiễm, cạn kiệt tài nguyên... Thủ tướng Thái Lan A-bi-xít khẳng định: “Không có sự quản lý tốt và thận trọng về sông Mê Công cũng như các tài nguyên tự nhiên liên quan, dòng sông vĩ đại sẽ không tồn tại”.

Thực tế, ngay trong lúc này, những thách thức của dòng sông Mê Công đã ảnh hưởng lớn đến đời sống cư dân. Chỉ tính riêng ở Việt Nam đã có hàng triệu người bị ảnh hưởng như phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại Hội nghị: “Vào mùa khô này, Việt Nam, đặc biệt là đồng sông Cửu Long đang phải chịu tác động kép của hạn hán cùng với xâm nhập mặn hết sức nặng nề và gay gắt nhất từ trước đến nay, ảnh hưởng lớn tới đời sống của hàng triệu người dân và sản xuất nông nghiệp, thủy sản”. 

Với tinh thần coi trọng hợp tác Mê Công, Việt luôn tham gia tích cực, với tinh thần chủ động và xây dựng. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đề nghị Ủy hội sông Mê Công tập trung đẩy mạnh thực hiện Chiến lược phát triển lưu vực dựa trên nguyên tắc quản lý tổng hợp tài nguyên nước; nghiên cứu xây dựng các kịch bản biến đổi khí hậu đối với toàn lưu vực sông Mê Công, để đề ra kế hoạch hành động ứng phó chung; hoàn thiện các khung pháp lý và thiết lập cơ chế cụ thể để phối hợp thực hiện các bộ thủ tục về sử dụng nguồn nước và bảo đảm chất lượng nguồn nước; tăng cường năng lực về mọi mặt cho Ủy hội sông Mê Công cả về đội ngũ cán bộ, tổ chức và cơ sở vật chất.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các nhà lãnh đạo khác cũng đánh giá cao việc Trung Quốc đã cung cấp thêm số liệu thủy văn ở hai trạm Jinghong và Manan ở tỉnh Vân Nam trong trong mùa khô, để các nước trong lưu vực có thêm cơ sở đánh giá hiện trạng dòng chảy của sông Mê Công. Với tinh thần gìn giữ Mê Công không thể chậm một ngày, lãnh đạo các nước thành viên Ủy hội đã thông qua Tuyên bố Hủa Hin nhấn mạnh ưu tiên trong những năm tới phải tối ưu hóa việc sử dụng nguồn nước của sông Mê Công để tránh những tác hại của tự nhiên và con người. Một điểm đáng chú ý nữa là Tuyên bố chung cũng hoan nghênh Trung Quốc và Mi-an-ma tham gia Ủy hội trong tương lai, để cùng với tất cả các nước ven sông Mê Công cùng nhau hợp tác sử dụng bền vững và có trách nhiệm nguồn tài nguyên nước vì sự phồn vinh chung trong khu vực.

Sau khi lắng nghe phát biểu của Thủ tướng bốn nước thành viên Ủy hội sông Mê Công và Tuyên bố Hủa Hin, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc Song Tao phát biểu khẳng định, sông Mê Công là tài sản chung rất quý giá của các quốc gia. Ông cũng cho hay, chính phủ Trung Quốc đã phát triển và tận dụng các nguồn nước của sông Mê Công theo cách hợp lý và khoa học. Phần thượng lưu sông Mê Công chảy trên lãnh thổ Trung Quốc được gọi là sông Lan Thương. Sông có lưu vực rộng 165 nghìn km² chiếm 21% diện tích lưu vực Mê Công. Trung Quốc tích cực đẩy mạnh khai thác tiềm năng thủy điện trên dòng chính sông Mê Công, dự kiến đến năm 2017 xây dựng 8 công trình thủy điện dòng chính. Bên cạnh phát triển thủy điện, Trung Quốc cũng phát triển nông nghiệp và thủy lợi dọc theo dòng chính sông Mê Công.

Trong lời bế mạc Hội nghị, Thủ tướng Thái Lan A-bi-xít mong muốn tinh thần hợp tác vì dòng sông Mê Công đã được thể hiện tại Hủa Hin sẽ tiếp tục được nâng cao trong tương lai. Thực tế, do ảnh hưởng to lớn của hợp tác Mê Công và để tranh thủ sự ủng hộ của các nước khác trong khu vực Đông Nam Á, với tư cách là Chủ tịch ASEAN, Việt Nam mời Thái Lan thông báo với Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 16 tới đây về kết quả Hội nghị này. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng đã khẳng định, Việt Nam sẵn sàng đón tiếp lãnh đạo các quốc gia thành viên và đại diện các đối tác chiến lược tại Hội nghị Cấp cao Ủy hội sông Mê Công quốc tế lần thứ hai tổ chức tại Việt Nam vào năm 2014.

Chiều 5-4, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và đoàn Việt Nam về tới Hà Nội, kết thúc tốt đẹp chuyến tham dự Hội nghị cấp cao Ủy hội sông Mê Công lần thứ nhất.

Bài và ảnh: Bảo Trung