Những ngày qua, thông tin về tình hình dịch hại trên lúa dồn dập báo lên Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Ở các tỉnh phía Bắc, “tổ hợp dịch hại” gồm rầy nâu, rầy lưng trắng, sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân hai chấm, bệnh đạo ôn… liên tiếp tấn công các trà lúa Đông Xuân đang giai đoạn làm đòng, trổ bông. Còn tại phía , dịch hại rầy nâu, bệnh vàng lùn, lún xoắn lá cũng đe dọa nghiêm trọng năng suất lúa vụ lúa Hè Thu. Để bảo đảm an ninh lương thực, cả nước đang nỗ lực trong “cuộc chiến” phòng, trừ dịch bệnh trên từng thửa ruộng, cánh đồng…

Các tỉnh phía Bắc: Diện tích nhiễm rầy gấp 10 lần cùng kỳ năm ngoái

Cách đây hơn 2 tuần, chị Lê Thị Nhung, 45 tuổi, xã viên Đội sản xuất số 4, xã Ninh Thắng, huyện Hoa Lư (Ninh Bình) đi làm cỏ lúa. Chị bỗng phát hiện thửa ruộng nhà mình có hiện tượng cây lúa bị táp lá, màu vàng cháy. Theo kinh nghiệm, chị Nhung biết lúa nhà mình đã bị nhiễm bệnh đạo ôn lá, khô vằn, vàng lá, kịp thời đi báo cho nhân viên khuyến nông xã. Sau khi được hướng dẫn, chị đã mua thuốc bảo vệ thực vật về phun trên toàn bộ diện tích nhà mình. Đến nay lúa đã xanh trở lại và bắt đầu giai đoạn trổ bông. Chị nói: “Nhà tôi có một mẫu ruộng, rất may lúa chỉ bị bệnh đạo ôn, không bị nhiễm rầy nâu và rầy lưng trắng, phun thuốc kịp thời nên đã cứu được diện tích lúa bị bệnh. Tuy nhiên, có lẽ do thời tiết thất thường, tôi cảm thấy vụ Đông Xuân năm nay lúa không được tốt như năm ngoái”.

Phun thuốc trừ sâu trên cánh đồng thôn Hải Bối, huyện Đông Anh, Hà Nội (ảnh Phúc Thắng)

Mặc dù xã Ninh Thắng không bị nhiễm rầy nâu, rầy lưng trắng, nhưng nhiều xã khác của tỉnh Ninh Bình đã bị thứ dịch quái ác này tấn công trên lúa. Theo ông Nguyễn Văn Nên, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình, qua thống kê sơ bộ, toàn tỉnh có 11.000 ha bị nhiễm rầy (lứa thứ hai), trong đó có 3.000 ha bị nhiễm nặng. Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh đã chỉ đạo các địa phương phun thuốc trừ rầy kết hợp với trừ bệnh đạo ôn, đồng thời cảnh báo các địa phương chuẩn bị phương án chống rầy nở lứa thứ ba, hạn chế tối đa thiệt hại.

Ngày 7-5, trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Quang Minh, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cho biết: Qua tổng hợp nhanh, các tỉnh phía Bắc hiện có tới 79.064 ha lúa Đông Xuân giai đoạn làm đòng, trổ bông bị nhiễm rầy nâu, rầy lưng trắng, cao gấp 10 lần so với cùng kỳ năm 2006. Trong đó, có 16.110 ha bị nhiễm nặng. Mật độ rầy phổ biến từ 1.000 đến 2.000 con/mét vuông, nơi cao có thể từ 3.000 đến 5.000 con/mét vuông, cá biệt có nơi lên tới 10.000 con/mét vuông. Mật độ trứng rầy (tính theo số lượng quả) cũng tương ứng như mật độ của rầy, có khoảng 40 đến 60% trứng đã nở. Từ thực tế nghiên cứu cho thấy, hoạt động phát dục (sinh sản) của rầy trên đồng ruộng các tỉnh phía Bắc là không tập trung, số rầy non tuổi 3 đến tuổi 5 chiếm đa số, hiện tượng gối lứa khá rõ rệt. Hiện nay, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Hải Dương, Bắc Giang… là những tỉnh đang có mật độ rầy cao.

Cục trưởng Nguyễn Quang Minh cũng cảnh báo: Từ nay đến trung tuần tháng 5, sẽ có đợt rầy cám nở rộ, mật độ phổ biến khoảng 4.000 đến 5.000 con/mét vuông, nơi cao có thể lên tới hàng vạn con. Nếu không được phòng trừ kịp thời, rầy sẽ gây cháy diện rộng trên trà lúa Đông Xuân giai đoạn trổ bông, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất lúa. Ngoài ra, nếu gặp điều kiện thời tiết thuận lợi, bệnh đạo ôn cổ bông, sâu cuốn lá nhỏ, sâu đục thân… cũng có khả năng gây hại trên trà lúa trổ bông.

Các tỉnh phía Nam: Hàng nghìn ha lúa bị nhiễm rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá

Tính đến đầu tháng 5-2007, các tỉnh phía Nam đã xuống giống được 700.434 ha lúa Hè Thu, trong đó riêng lúa hè thu sớm là 152.103 ha. Tuy nhiên, cũng giống như các tỉnh phía Bắc, hiện nay nhiều địa phương đang bị nhiễm rầy nâu, bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá trên lúa.

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo Phòng, chống rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá các tỉnh phía Nam gửi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Tổng diện tích nhiễm rầy nâu hiện lên tới 7.947 ha, phần lớn diện tích mới bị nhiễm ở mức nhẹ, mật số rầy cao nhất chỉ vào khoảng 2.000 con/mét vuông. Còn tổng diện tích bị nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá là hơn 1.796 ha, trong đó có tới 464,5 ha bị nhiễm nặng, tập trung vào các tỉnh Đồng Tháp, Vĩnh Long, Bạc Liêu, Long An, Hậu Giang và Tây Ninh. Ban chỉ đạo phòng, chống rầy nâu, bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá các tỉnh phía Nam đang chỉ đạo các huyện bị nhiễm nặng như Hồng Dân (tỉnh Bạc Liêu), huyện Châu Thành và Long Mỹ (tỉnh Hậu Giang) tiêu hủy dứt điểm toàn bộ diện tích nhiễm bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá nặng. Các địa phương khác phải tích cực phun thuốc trừ rầy, bao vây, khoanh vùng các ổ dịch bệnh khi được phát hiện, kiên quyết tiêu hủy dứt điểm toàn bộ diện tích nhiễm nặng.

Đồng chí Khổng Quang Việt, Trưởng phòng Bảo vệ thực vật (Cục Bảo vệ thực vật) cho chúng tôi biết: Hiện nay, các tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ đang đồng loạt gieo sạ lúa chính vụ, mục đích là để “né rầy”, số diện tích còn lại sẽ tập trung xuống giống đợt cuối vào đầu tháng 6 tới. Cục Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đã chỉ đạo các địa phương phía Nam tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đồng ruộng, phát hiện nắm chắc diễn biến của rầy nâu trên trà lúa hè thu sớm; tập trung chỉ đạo vận động nông dân thăm đồng thường xuyên và phun trừ rầy nâu theo phương châm “bốn đúng” (đúng thuốc, đúng thời điểm, đúng liều lượng và đúng dịch bệnh), quyết không để rầy gia tăng mật số cao, phát tán nguồn bệnh theo hướng gió.

Chúng tôi được biết, trong tổng số hơn 700.000 ha đã xuống giống tại các tỉnh phía Nam, có 446.284 ha ở giai đoạn mạ, 155.192 ha trong giai đoạn đẻ nhánh và 98.958 ha đang trong giai đoạn trổ đòng. Quyết tâm của các địa phương là phải khống chế, ngăn chặn bằng được sự lây lan của dịch bệnh trên lúa Hè Thu năm nay, giảm đến mức thấp nhất diện tích lúa nhiễm rầy nâu, bệnh vàng lùn, lún xoắn lá, bảo vệ mùa màng, bảo đảm năng suất và sản lượng thu hoạch.

Triển khai quyết liệt nhiều biện pháp

Mặc dù dịch hại trên lúa đang diễn biến phức tạp trên địa bàn cả nước, tuy nhiên “điểm nóng” lại là các tỉnh phía Bắc, vì năng suất vụ lúa Đông Xuân năm 2007 phụ thuộc rất nhiều vào các biện pháp phòng, chống dịch bệnh hiện nay.

Chiều 7-5, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có Công điện số 19/BNN-CĐ gửi UBND và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh, thành phố, đề nghị thực hiện các biện pháp quyết liệt phòng, trừ rầy nâu, bệnh đạo ôn và một số loại sâu bệnh khác. Theo đó, các Sở phải huy động lực lượng phối hợp với chính quyền, nhất là cấp xã, bám sát địa bàn cơ sở, theo dõi tình hình rầy nâu, nếu mật độ cao thì chỉ đạo nông dân phòng, trừ kịp thời khi còn trên diện hẹp, tránh để lây lan trên diện rộng; kiểm tra kỹ diễn biến của bệnh đạo ôn, hướng dẫn cách phòng, trừ bằng thuốc đặc hiệu; kiểm soát việc kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, không để tăng giá hoặc để bà con nông dân mua phải thuốc giả, thuốc kém chất lượng.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng yêu cầu Cục Bảo vệ thực vật phân công lãnh đạo và cán bộ xuống công tác tại cơ sở, kịp thời đôn đốc, hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn cho các địa phương phòng, trừ dịch hại. Viện Bảo vệ thực vật tiến hành khảo sát, điều tra đánh giá sự phân bổ rầy nâu, khả năng chống chịu của giống lúa, hiệu quả các biện pháp phòng, trừ dịch hại trên lúa vụ đông xuân tại các tỉnh phía Bắc.

Cả nước đang nỗ lực trong “cuộc chiến” diệt trừ dịch bệnh cứu lúa, với quyết tâm sẽ gom góp mùa vàng bội thu trên từng thửa ruộng, cánh đồng. Mục tiêu có tính tối thượng là bảo đảm đời sống, thu nhập cho người nông dân và ổn định an ninh lương thực quốc gia.

Lê Thiết Hùng