Việc đổi mới hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn đi thẳng vào các vấn đề “nóng” đã khiến cho phiên họp sôi động... Đó là ý kiến chung của đông đảo cử tri trong cả nước ghi nhận về phiên họp ngày hôm qua (11-11). Tuy nhiên, nhiều cử tri vẫn mong muốn, hoạt động này cần tiếp tục đổi mới theo hướng hỏi và trả lời ngắn gọn hơn, tránh diễn giải dài dòng...

* Cử tri Lê Văn Thùy (76 tuổi, thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam):

Hoan nghênh sự truy vấn trách nhiệm đến cùng

Theo dõi phiên họp của Quốc hội ngày 11-11 qua đài Truyền hình Việt Nam, tôi và một số cựu chiến binh ở thị trấn Hòa Mạc rất ấn tượng trước những câu hỏi sắc sảo, ngắn gọn, truy vấn trách nhiệm đến cùng của đại biểu Danh Út (đoàn Kiên Giang) chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường; đại biểu Trần Văn Kiệt (đoàn Vĩnh Long) và Lê Thanh Liêm (đoàn Long An) chất vấn Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; đại biểu Nguyễn Thị Bạch Mai (đoàn Tây Ninh) chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Chúng tôi cũng hoan nghênh sự thẳng thắn nhận trách nhiệm của Bộ trưởng Cao Đức Phát "xin nhận mọi hình thức kỷ luật của Quốc hội theo luật pháp". Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là sửa chữa sai lầm khuyết điểm. Hiện nay, đời sống của nông dân còn rất khó khăn. Tại Hà Nam, nhiều vùng vẫn đang bị ngập lụt do đợt mưa lịch sử vừa qua và cả sự sẻ chia "gánh lụt" giúp Thủ đô Hà Nội. Rất mong sự quan tâm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Quốc hội và các cơ quan chức năng của Nhà nước.

Để giúp đỡ nông dân vượt qua khó khăn, một mình Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn không thể "gánh" được, cần có sự giúp đỡ của các bộ, ngành khác và toàn xã hội. Trước hết, cử tri chúng tôi mong muốn cơ quan khí tượng-thủy văn (thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường) dự báo thời tiết chính xác hơn. Các doanh nghiệp thu mua nông sản kịp thời hơn để nông dân đỡ thiệt thòi. Các cơ quan làm công tác dự báo kinh tế cần theo dõi sát sao thị trường nông sản để tránh tình trạng "được mùa nhưng không vui và giá thấp".

Chúng tôi đề nghị, các đại biểu Quốc hội chất vấn và các thành viên Chính phủ trả lời chất vấn không nên trình bày dài, không cần thiết phải thanh minh mà nên tập trung vào các vấn đề cần hỏi, cần trả lời một cách thiết thực.

* Cử tri Nguyễn Tuấn (sinh viên Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội):

Để người dân không bị "móc túi" vì giá cao

Chúng tôi thấy việc trả lời chất vấn của Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh khá suôn sẻ. Tuy nhiên, vấn đề mà đại đa số người dân quan tâm hiện nay là giá cả thì Bộ trưởng trả lời chưa thỏa đáng.

Gần đây, điều đáng mừng là tốc độ gia tăng lạm phát đã chậm lại, giải pháp của Chính phủ về kiềm chế lạm phát đã có hiệu quả. Tuy nhiên trên thực tế, giá nhiều mặt hàng vẫn đang ở mức cao ngất ngưởng và người tiêu dùng, trong đó có giới sinh viên chúng tôi vẫn bị "móc túi".

Bộ trưởng có giải thích rằng, nhiều mặt hàng chưa thể hạ nhiều ngay được như xăng, dầu, mặc dù giá xăng, dầu của thế giới đã giảm nhiều, vì phải có điều chỉnh từ từ để cho các doanh nghiệp có lãi. Nhưng đến thời điểm nào thì doanh nghiệp có lãi? Chúng tôi cho rằng, cần có cơ chế giám sát quản lý đối với mặt hàng nhạy cảm như xăng, dầu; cần công bố lãi mà doanh nghiệp trích để bù, qua đó Nhà nước kiểm tra và nhân dân giám sát.

Chúng ta đã có khá nhiều văn bản quy phạm pháp luật quản lý về giá cả. Tuy nhiên, trên thực tế, chúng tôi thấy rất ít các cơ quan chức năng xử phạt vi phạm về giá.

Cựu chiến binh tỉnh Đắc Lắc theo dõi truyền hình trực tiếp phiên chất vấn của Quốc hội.

Đầu tư phát triển phải bảo đảm vệ sinh môi trường

Ngày đầu tiên các Bộ trưởng trả lời chất vấn, chúng tôi thấy những vấn đề nóng, liên quan thiết thực đến đời sống kinh tế-xã hội đã được đề cập. Nội dung chất vấn và trả lời chất vấn tại nghị trường phần nào đáp ứng được tâm tư nguyện vọng của cử tri. Vấn đề xử lý các cơ sở sản xuất công nghiệp gây ô nhiễm môi trường đã được Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Phạm Khôi Nguyên, trả lời khá cụ thể. Tuy nhiên trên thực tế, những cơ sở sản xuất công nghiệp gây ô nhiễm môi trường bị phát hiện xử lý chỉ là số ít so với thực trạng đang xảy ra.

Tại tỉnh Đắc Lắc, hầu hết các cơ sở chế biến tinh bột sắn, nhà máy đường, nhà máy chế biến mủ cao su, nhà máy bia và cà phê đều gây ô nhiễm môi trường, mặc dù đã được cơ quan chức năng làm rõ và nhân dân phản ánh nhiều, nhưng tình hình vẫn không được cải thiện. Nguyên nhân chủ yếu là do việc đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải, rác thải, khí thải trong công nghiệp rất tốn kém và vì vậy phần lớn các doanh nghiệp đều tránh né khoản đầu tư này. Họ sẵn sàng nộp phạt hành chính cho việc gây ô nhiễm môi trường để duy trì sản xuất. Tồn tại tình trạng này là do mức xử phạt hành chính quá thấp, không đủ sức răn đe, ngăn chặn. Tôi rất đồng tình với ý kiến của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường là trước khi cấp phép cho nhà máy, cơ sở công nghiệp hoạt động thì phải có đánh giá về môi trường và chỉ cấp phép sản xuất cho nhà máy, cơ sở công nghiệp thực hiện nghiêm các tiêu chí về bảo đảm môi trường. Đây là điều cần thiết phải làm, nếu không việc khắc phục hậu quả do ô nhiễm môi trường gây ra sau này là rất khó.

Theo tôi, việc đẩy mạnh đầu tư xây dựng nhà máy, cơ sở sản xuất công nghiệp là rất cần thiết, song không thể vì lợi ích kinh tế trước mắt mà xem nhẹ những hậu họa khôn lường về môi trường, nhất là khi nó ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống mọi mặt của nhân dân.

* Cử tri Nguyễn Việt Dũng (phường Ea Tam, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc):

Cần ngăn chặn nạn hàng giả, hàng kém chất lượng

Tình trạng sản xuất, tiêu thụ phân bón kém chất lượng với khối lượng lớn xảy ra trên phạm vi rộng đã gây ra những hậu quả rất lớn. Cụ thể, tại các tỉnh Đắc Lắc, Đắc Nông và Lâm Đồng, gần đây người nông dân đã hứng chịu hậu quả khi tiêu thụ hàng nghìn tấn phân bón kém chất lượng. Ngay cả Hội Nông dân xã Ea Bar, huyện Buôn Đôn (Đắc Lắc), Hội Nông dân huyện Cư Dút (Đắc Nông) khi đứng ra tín chấp mua phân bón trả chậm cho nông dân cũng mua phải phân kém chất lượng. Hậu quả, dùng phân bón rởm không chỉ gây thiệt hại cho nông dân về tiền bạc, cây trồng bị giảm năng suất mà còn ảnh hưởng đến cả các năm sau.

Nguy hại là vậy, nhưng các vụ việc trên đều được giải quyết theo kiểu “giơ cao đánh khẽ”, chưa có một doanh nghiệp sản xuất phân bón rởm nào bị xử lý nghiêm theo pháp luật hoặc phải bồi hoàn những thiệt hại của nông dân. Mức xử lý cao nhất là xử phạt hành chính, còn thiệt hại của người nông dân thường rơi vào “quên lãng”. Cử tri chúng tôi mong rằng Chính phủ, các bộ, ngành chức năng cần phải thực sự vào cuộc, có chế tài đủ mạnh ngăn chặn cho được thực trạng sản xuất, tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng, trong đó có mặt hàng phân bón.

* Cử tri Lê Sĩ Tưng (phường Hòa Cường Bắc, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng):

Quan trọng là phải có giải pháp

Sẽ không thu được kết quả là bao, nếu các Bộ trưởng không đề ra được các giải pháp khắc phục tình trạng yếu kém trong thời gian tới. Chỉ nghiêm túc nhận khuyết điểm thôi là chưa đủ.

Cử tri cả nước biết rất rõ những tồn tại yếu kém của một số bộ, ban, ngành, vì vậy đề nghị các bộ trưởng “bớt” đi phần giải thích, mà tập trung vào tìm giải pháp. Tình trạng ngập lụt ở Thủ đô Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc vừa qua, vẫn biết đấy là tình trạng bất khả kháng, nhưng tính chủ động, sự nhạy bén của cơ quan chức năng, của chính quyền các địa phương để ứng phó, giúp nhân dân các vùng ngập nặng thì hầu như còn lúng túng, phản ứng chậm. Ô nhiễm môi trường đang là một thách thức lớn, tại sao khi cấp phép cho các dự án đầu tư, cơ quan chức năng lại thiếu kiểm tra việc xử lý môi trường? Hiện nay, ở bất cứ nơi nào trên cả nước có khu công nghiệp, khu chế xuất đều xảy ra ô nhiễm, nếu cứ để mãi tình trạng này, sức khỏe của nhân dân bị đe dọa...

Đây là những thực tế hết sức cấp bách đang đặt ra, trách nhiệm của các bộ chủ quản là phải tham mưu đúng, tham mưu trúng, giải quyết dứt điểm và có kế hoạch, có phương án hữu hiệu trong lộ trình phát triển của đất nước.

* Cử tri Trương Anh Tuấn (phường 3, thị xã Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long):

Vẫn chưa đi thẳng vào vấn đề

Sáng 11-11, lần đầu tiên cử tri chúng tôi được nghe Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trả lời chất vấn trước Quốc hội. Chúng tôi hy vọng Bộ trưởng trả lời thẳng vào vấn đề đang bức xúc trong dư luận cả nước hiện nay: Vụ Công ty Vedan xả nước thải chưa qua xử lý vào sông Thị Vải ở Đồng Nai, Công ty Miwon ở Phú Thọ… gây ô nhiễm môi trường trầm trọng. Chúng tôi thấy Bộ trưởng chưa trả lời thẳng vào vấn đề, mà vẫn còn vòng vo, lúng túng, đặc biệt việc làm rõ trách nhiệm của Bộ Tài nguyên và Môi trường khi để xảy ra ô nhiễm môi trường. Các đại biểu liên tục chất vấn trách nhiệm của cán bộ ngành Tài nguyên-Môi trường khi xảy ra ô nhiễm môi trường trầm trọng, kéo dài hàng chục năm nhưng chậm phát hiện, xử lý. Sau nhiều lần né tránh, cuối cùng ông thừa nhận: "Chúng tôi đã rút kinh nghiệm và đang nghiêm túc kiểm điểm".

Trước kỳ họp, theo dõi các phương tiện thông tin đại chúng, tôi thấy việc điều tra, phát hiện vụ Vedan xả nước thải chưa qua xử lý là một nỗ lực đáng ghi nhận của lực lượng cảnh sát môi trường và Bộ Tài Nguyên và Môi trường. Tuy nhiên, cách xử lý sau khi có bằng chứng đầy đủ về việc Vedan xả nước thải lại bị đùn đẩy giữa Bộ và tỉnh Đồng Nai. Và rồi cuối cùng cả hai cơ quan này đều lấy lý do không đủ thẩm quyền, báo cáo lên Thủ tướng quyết định. Cách hành xử như vậy càng khiến người dân thắc mắc, hoài nghi về nỗ lực, quyết tâm bảo vệ môi trường của chúng ta. Theo tôi, vụ Vedan nếu không kiên quyết xử lý nghiêm sẽ tạo ra tiền lệ xấu, làm ảnh hưởng tới công tác bảo vệ, gìn giữ môi trường của Việt Nam.

Hy vọng, kỳ họp sau, Bộ trưởng sẽ có sự chuẩn bị chu đáo, kỹ càng để trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội một cách ngắn gọn, thẳng thắn hơn, đồng thời có những biện pháp hữu hiệu để bảo vệ môi trường

* Cử tri Nguyễn Hoàng Tươi (xã Vĩnh Thạnh, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp):

Cần trả lời thẳng vấn đề cử tri quan tâm

Qua theo dõi phiên chất vấn của đại biểu Quốc hội với Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chúng tôi nhận thấy các đại biểu Quốc hội đã đặt câu hỏi sát thực tế, đúng như những gì người nông dân chúng tôi muốn hỏi, muốn biết. Đó là hàng hóa nông, thủy sản làm ra không ai mua, cứ quanh quẩn điệp khúc được mùa mất giá. Ngành nông nghiệp chưa đưa ra được chiến lược lâu dài để quy hoạch trồng lúa, nuôi cá, tiêu thụ nông sản. Một vấn đề mà người dân vô cùng bức xúc, đó là phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng giả tràn lan trên thị trường, thiếu sự quản lý của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng…

Tuy nhiên Bộ trưởng trả lời vẫn còn chung chung, không đưa ra được chiến lược và giải pháp lâu dài để khắc phục. Từ đầu năm 2008 đến nay, người nông dân trong cả nước nói chung và nông dân đồng bằng sông Cửu Long nói riêng bị thiệt thòi rất nhiều, lúa làm ra không ai mua, giá cả thấp, cá tra, cá basa đến kỳ thu hoạch bị ép giá; giá phân bón, thuốc trừ sâu, giá nhân công tăng cao nhưng giá nông sản bấp bênh. Để giải quyết vấn đề đầu ra cho sản phẩm, theo tôi, ngành nông nghiệp cần xây dựng chiến lược chi tiết hơn nữa về quy hoạch cho từng ngành như trồng loại lúa cho chất lượng và sản lượng cao, lúa làm ra tiêu thụ ở đâu, sản xuất bao nhiêu là vừa, khu vực nào cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang loại cây gì? Vì sao? Ở lĩnh vực trồng cây ăn trái cũng như nuôi trồng thủy sản cũng vậy, cần cụ thể hơn và cung cấp thông tin về thị trường nhiều hơn nữa cho nông dân.

Rất nhiều vấn đề mà cử tri quan tâm nhưng Bộ trưởng chưa đi thẳng vào vấn đề mà vẫn trả lời chung chung, chưa có chiến lược lâu dài cho việc phát triển ngành nông nghiệp lên tầm cao mới, đủ sức hội nhập quốc tế.

* Cử tri Nguyễn Thế Trung (phường Long Bình, TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai):

Cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương

Chúng tôi rất quan tâm theo dõi phiên chất vấn và giải trình về vấn đề bảo vệ môi trường. Rõ ràng, việc tìm các giải pháp, chế tài xử lý các hành vi hủy hoại môi trường hiện nay vừa mang tính cấp bách, vừa là chiến lược lâu dài. Tôi cho rằng, một trong những căn nguyên của vấn đề là chúng ta đã quá nóng vội, muốn đạt được hiệu quả cao trong thu hút đầu tư nước ngoài vào các khu công nghiệp (KCN) trong một thời gian ngắn, nên đã quy hoạch thiếu đồng bộ, coi nhẹ khâu bảo vệ môi trường. Tôi được biết, phần lớn các KCN trên địa bàn tỉnh Đồng Nai hiện nay đều không có khu vực xử lý nước thải tập trung, hàng trăm doanh nghiệp sản xuất không có hệ thống xử lý chất thải cục bộ. Một hiểm họa về môi trường xảy ra trên diện rộng ai cũng đã nhìn thấy nhưng chưa có giải pháp hữu hiệu để khắc phục. Vụ việc của Công ty Vedan gây xôn xao dư luận vừa qua là một điển hình, nhưng còn bao nhiêu “Vedan” như vậy nữa. Việc điều tra phát hiện, xử lý của chúng ta thực hiện chưa tốt, thủ tục xử lý còn rườm rà, chậm trễ, chế tài xử lý chưa đủ mạnh.

Tình trạng xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường diễn ra tràn lan nhưng địa phương gần như bó tay bất lực. Tôi cho rằng, Quốc hội cần phải có những quy định, bổ sung vào luật những điều khoản rõ ràng hơn về quyền hạn, trách nhiệm của chính quyền, cơ quan chức năng địa phương về bảo vệ môi trường. Phải nâng khung hình phạt, có chế tài nghiêm khắc hơn để xử lý các hành vi hủy hoại môi trường. Một bài học cần rút kinh nghiệm nghiêm túc, đó là cần cẩn trọng trong việc quy hoạch, phát triển KCN, kêu gọi đầu tư nước ngoài. Yêu cầu về bảo vệ môi trường phải được đặt lên thành tiêu chí hàng đầu đối với các doanh nghiệp muốn thuê đất mở công ty tại các KCN.

* Cử tri Phan Minh (xã Xuân Tâm, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai):

Nhiều lĩnh vực cần được rà soát, điều chỉnh

Chúng tôi rất kỳ vọng phiên chất vấn và trả lời chất vấn đối với Bộ trưởng Cao Đức Phát sẽ có những vấn đề mang tính đột phá để các nhóm giải pháp do Trung ương xác định nhanh chóng cụ thể hóa trên thực tế. Các ý kiến chất vấn của đại biểu Quốc hội đã nêu đúng và trúng những vấn đề bức xúc nhất của cử tri, nhất là đối với nông dân Nam bộ. Cảm ơn Bộ trưởng Cao Đức Phát đã không né tránh, trả lời thẳng thắn các vấn đề. Tuy nhiên các giải pháp mà Bộ trưởng đề cập, chúng tôi có cảm giác vẫn còn chung chung, thiếu những nét mới để có thể giải quyết vấn đề một cách căn cơ.

Thực ra, những vấn đề bức xúc của nông dân không phải đến bây giờ mới phát sinh. Tuy nhiên, các giải pháp cho đến nay vẫn thiếu một chiến lược bền vững, chủ yếu mang tính thời vụ. Phần thiệt hại, cuối cùng người nông dân phải gánh chịu. Nguyên nhân, theo chúng tôi do sự phối hợp, liên kết giữa bộ chủ quản với các địa phương chưa tốt. Chương trình phối hợp “4 nhà” còn quá nhiều bất cập nên nhà nông còn ít nhận được sự hỗ trợ trực tiếp từ Nhà nước và nhà khoa học.

Chúng tôi đề nghị cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch ở các địa phương Nam bộ về việc xây dựng các cơ sở chế biến, bao tiêu sản phẩm cho nông dân. Thực tế thời gian qua, việc thu mua hàng nông sản vẫn còn bị tư thương thao túng. Cần rà soát tổng thể hoạt động của mô hình hợp tác xã để có đánh giá xác thực, khách quan những dạng mô hình nào phát huy hiệu quả, những dạng nào “chết yểu”, không nên phát triển HTX tràn lan như hiện nay. Cần tổ chức một cuộc ra quân tổng thanh tra, kiểm tra đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trên phạm vi toàn quốc. Cũng cần đánh giá hiệu quả hoạt động của mối quan hệ “4 nhà” để thấy rõ hơn những thiệt thòi của nhà nông. Một vấn đề khác là giải quyết đời sống cho nông dân sau thu hồi đất ở các địa phương hiện nay cần phải có sự can thiệp sâu hơn nữa của Chính phủ chứ không giao khoán cho các địa phương.

* Cử tri Phan Xuyến Thanh Đồng (phường Trường Thi, TP Vinh, tỉnh Nghệ An):

Vấn đề là hậu chất vấn sẽ ra sao?

Ngày đầu tiên thực hiện việc chất vấn và trả lời chất vấn trong kỳ họp này, việc điều hành có nhiều tiến bộ so với kỳ họp trước. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng đã kịp thời cắt những ý kiến lạc đề, dài dòng, vòng vo. Các Bộ trưởng không né tránh các câu chất vấn hóc búa. Tuy nhiên, một số đại biểu vẫn chất vấn dài dòng, thậm chí Chủ tịch Quốc hội đã “khoanh” chủ đề khá kỹ nhưng vẫn lạc đề.

Cử tri mong mỏi sau chất vấn tại kỳ họp này, Quốc hội nên tiến thêm một bước nữa là ra một Nghị quyết chuyên đề về kết quả chất vấn, trả lời chất vấn; định rõ cơ chế kiểm tra, giám sát tổ chức xử lý các vấn đề đã “nóng” lên tại nghị trường. Đại biểu Quốc hội, bên cạnh việc đưa ra lời chất vấn Chính phủ và các thành viên Chính phủ rất cần tự liên hệ trách nhiệm dân cử của mình trên các lĩnh vực nơi địa phương, đơn vị, địa bàn mình công tác.

Khi thấy vấn đề cần tham gia xử lý thì nên trực tiếp “vào cuộc” ngay, không nên đợi đến xuân, thu, nhị kỳ mới vào cuộc chất vấn; thời gian là lực lượng cần tranh thủ tối đa. Trong đại biểu Quốc hội, không ít đồng chí là cán bộ chủ trì - chủ chốt HĐND, UBND các địa phương. Bao vấn đề ô nhiễm môi trường, quản lý đất đai, lạm phát, dịch bệnh, chống giặc "nội xâm"… diễn ra tại nơi mình chịu trách nhiệm. Cử tri theo dõi thấy rằng ở các cuộc chất vấn công khai tại các địa phương rất ít xuất hiện. Phải chăng có sự né tránh, có vấn đề “tế nhị” ở đây? Trách nhiệm vừa là đại biểu Quốc hội, vừa là nhà quản lý trước cử tri đến đâu? Giá như có được mảng ý kiến của các đại biểu này kèm theo giải pháp, kiến nghị đóng góp tại Quốc hội thì chắc chắn chất lượng và không khí chất vấn, trả lời chất vấn sẽ cao hơn.

Phú Thọ, Tùng Sơn, Lâm Quý, Bình Định, Nguyễn Kiểm, Bá Hiên, Thuận Thắng (lược ghi)