QĐND - Trung tâm thị trấn Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu) có hàng trăm cây bàng cổ thụ đứng ven đường phố và quanh các khu di tích nhà tù. Vào độ tháng 7, tháng 8 hằng năm, những cành bàng lúc lỉu quả chín. Mùi hương ngan ngát tựa hồ pha trộn từ hai loại quả khác của mùa thu là ổi và thị, theo gió tỏa đi. Lũ dơi sống trên đảo theo hương quả tìm về. Chúng ngụ trên các vòm lá hàng tháng trời để ăn cùi bàng chín. Hạt bàng rơi xuống, nhan nhản mặt đất, các chị lao công phải vất vả suốt đêm ngày…

Những năm 80 của thế kỷ trước, một số bà con từ đất liền ra định cư ở thị trấn Côn Đảo. Nhìn bàng rụng, họ lại nhớ tới tuổi thơ thường đập vỡ hạt bàng lấy nhân ăn. Cảm giác bùi ngậy như còn vương nơi đầu lưỡi… Thế là dần dà hình thành ở đây “nghề” chế biến nhân bàng để bán cho khách du lịch.

Nhân bàng thuôn thuôn như nhộng ong, có lớp áo mỏng màu nâu tươi (vỏ lụa). Trật lớp áo ấy, lộ ra phần trắng như ngà, bỏ vào miệng… Một lại muốn hai, tưởng như ăn đến no được. Người sành điệu, “chén” luôn cả lớp áo để chống xơ vữa động mạch… Chỉ 30 nghìn đồng là có thể mua được món quà giản dị mà đặc sắc ấy. Cầm lọ nhân bàng trên tay, ắt cảm nhận sự kỳ công chế biến. Chị Hồ Thị Bảy (ở dãy 1, Khu 8, bên đường Nguyễn An Ninh) chuyên sấy hạt bàng, cho biết, chừng 50kg hạt bàng tươi, sấy khô, sẽ được xấp xỉ 1kg nhân. Sấy hạt bàng không thể tùy tiện. Thiếu lửa thì rất khó bóc nhân. Thừa lửa thì nhân dễ gãy. Nhân bàng vỡ coi như hàng phế phẩm!

Bóc hạt bàng lấy nhân, phải khéo léo. Đặt nghiêng hạt bàng khô trên thớt cứng, “chặt 3 đến 7”. Anh Hồ Văn Sơn (nhà ở đầu dãy 1) giải thích: “Chặt 3 đến 7” có 2 nghĩa là phải chia chiều dài hạt bàng thành 10 phần, đặt lưỡi dao phay sắc thẳng đứng vào chỗ giới hạn 3 phần tính từ đầu hạt bàng (nơi cuống). Động tác chặt chỉ đủ mạnh, cốt cho lưỡi dao dừng ở chỗ sát phía trên nhân bàng. Nghiêng dao tách một phần thân hạt bàng rồi nhẹ tay rút nhân bàng ra. Một người khỏe, chặt cả ngày mới có được 1kg nhân bàng. Sấy nhân bàng, yêu cầu đủ độ để nhân chín bùi, không trợt áo. Để nguội đóng gói, gọi là nhân chay. Nhân bàng mặn được gia nhiệt từ nhân chay với muối tinh, khó như nấu kẹo lạc…

Nay ra Côn Đảo, sau khi đã thăm viếng các di tích lịch sử, du khách khó lòng bỏ qua “đặc sản nhân bàng".

Hoàng Phúc