QĐND - “Hàng mới về, giá hấp dẫn, chất lượng đảm bảo…, nhấn chuột là có ngay”, những tin rao vặt như trên xuất hiện nhan nhản trên hàng trăm website. Hoạt động mua, bán hàng trên mạng ngày càng trở nên phổ biến và mang lại nhiều tiện ích cho mọi người. Tuy nhiên, loại hình mua, bán hàng đặc biệt này đang rất khó quản lý và còn đem lại nhiều rủi ro cho cả người bán và người mua…

Cả người mua và người bán đều bị lừa

Cách đây một vài năm, thương mại điện tử vẫn là một khái niệm mới lạ nhưng giờ đây nó đã trở nên quen thuộc không chỉ với các doanh nghiệp mà còn với nhiều người dân trong xã hội. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử là sự ra đời của hàng loạt các trang mua sắm trên mạng như: 5giay.vn, giare.com, nganluong.vn, chodientu.vn, vatgia.com, 123mua.vn, enbac.com, rongbay.vn…, thu hút hàng triệu người tham gia. Mặt hàng được giao bán trên mạng rất đa dạng về chủng loại với giá cả hấp dẫn. Mua, bán hàng trên mạng có rất nhiều tiện ích như tiết kiệm tiền bạc và thời gian cho cả người bán và người mua. Tuy nhiên, loại hình mua bán này cũng mang đến không ít rủi ro cho những người tham gia.

 Lan Phương, sống tại quận 3-TP Hồ Chí Minh, là một tín đồ mua sắm trên mạng. Dù đã có nhiều kinh nghiệm nhưng chị vẫn bị lừa. Tháng trước, sau khi xem xét kỹ chiếc váy được bán với giá 1.000.000 đồng trên mạng, chị liên hệ với người bán và được đảm bảo chắc chắn: “Hàng xịn 100%, nhập từ Pháp, không thích có thể đổi lại”. Vì chiếc váy quá đẹp và cảm thấy yên tâm với người bán hàng nên Phương đồng ý. Sau khi gửi trước 30% (300.000đ) vào tài khoản của người bán, chị nhận được chiếc váy với mẫu mã “gần giống” với sản phẩm rao bán nhưng chất lượng như hàng tồn kho. Không hài lòng với chiếc váy, chị liên lạc với người bán yêu cầu đổi chiếc khác. Lúc này, người bán cho biết, chị Phương phải trả thêm 200.000 đồng chi phí vận chuyển cho mỗi lần đổi váy. Biết mình bị lừa, chị Phương cố đòi lại số tiền đã trả nhưng không được vì hàng đã giao và muốn đổi phải mất thêm tiền.

 Giống như chị Phương, anh Thái, sống tại quận Thủ Đức-TP Hồ Chí Minh, chuyên bán hàng điện tử trên mạng, cũng chịu nhiều rủi ro. Do có nguồn hàng ổn định từ người nhà bên Mỹ gửi về, bán với giá cạnh tranh nên anh tiêu thụ hàng rất tốt và có nhiều khách quen. Tuy nhiên, cách đây không lâu, anh vừa bị một “khách quen” tên Vân lừa hơn 8.000.000 đồng. Vân thường mua hàng của anh trên mạng và trả tiền đúng hẹn. Biết anh Thái có lô hàng điện thoại mới về trị giá khoảng 9.000.000 đồng, Vân đăng ký mua. Vân gửi trước 1.000.000 đồng gọi là phí vận chuyển và hứa sẽ trả hết số tiền còn lại sau khi nhận hàng. Tin tưởng khách hàng quen, anh Thái gửi hàng và chờ nhận tiền… nhưng mãi không thấy. Anh gọi điện thoại thúc giục thì Vân lấy nhiều lý do và cắt liên lạc. Anh Thái đã báo cơ quan chức năng nhưng vẫn chưa thấy kết quả.
 

Người tiêu dùng hãy cẩn thận trước khi đưa ra quyết định mua hàng trên mạng.

Theo ông Nguyễn Tường Minh, Tổng Thư ký Hội Chống gian lận thương mại và Hỗ trợ người tiêu dùng TP Hồ Chí Minh, ngày càng có nhiều người gọi điện tới Hội phàn nàn về chất lượng hàng hóa mua qua mạng. Ông Minh cho biết, phần lớn người tiêu dùng đều không rõ các quy định pháp luật về mua bán hàng trên mạng và cũng không biết cơ quan nào quản lý, giám sát hình thức mua, bán này.

Cần quản lý chặt chẽ 

Với những lời quảng cáo và khuyến mại hấp dẫn, người tiêu dùng dễ bị cuốn vào các mặt hàng được rao bán trên mạng mà rất khó phân biệt đâu là hàng thật, hàng giả. Nhiều người mua và người bán đã phải chấp nhận mất tiền, có khi là rất lớn, khi tham gia hình thức mua bán theo kiểu “tin nhau là chính”. Các cơ quan chức năng cũng rất khó giải quyết khi có rủi ro. Trường hợp của chị Phương và anh Thái vì không có hóa đơn, chứng từ và thiếu thông tin cá nhân cần thiết nên vẫn chưa thể giải quyết. Trong khi đó, việc kiểm tra, kiểm soát chất lượng các loại hàng hóa bán qua mạng của các cơ quan chức năng chưa được thực hiện triệt để.

Mặt khác, sự dễ dãi trong cách thức đăng ký và vận hành hoạt động mua, bán trên mạng cũng là nguyên nhân tạo ra rủi ro. Hầu hết các trang rao vặt hoặc chợ điện tử đều có thông báo: “Không chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm và giao dịch giữa người bán và người mua”. Như vậy, các trang web chỉ đóng vai trò trung gian và không có trách nhiệm trong giao dịch hàng hóa. Ngoài ra, nhiều trang rao vặt chỉ chú trọng đến số người tham gia chứ chưa quan tâm nhiều đến độ an toàn trong giao dịch hàng hóa. Theo một chuyên gia quản trị mạng, quản lý thông tin cá nhân chính xác của người mua và người bán rất khó, bởi nhiều người tham gia chợ điện tử không muốn bị ràng buộc khi phải khai báo số điện thoại, địa chỉ, công việc hay số chứng minh nhân dân.

 Bà Nguyễn Thị Hạnh, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Thương mại Điện tử và Công nghệ Thông tin (Bộ Công Thương) tại TP Hồ Chí Minh, cho biết, hoạt động mua, bán trực tuyến vẫn là một hình thức mới mẻ với đại đa số người dân. Trong khi đó, các quy định pháp luật hiện hành về quản lý hoạt động mua bán chưa theo kịp với hình thức mới này, do đó phát sinh các tranh chấp mới. Mặt khác, có không ít người lợi dụng cơ hội để lừa đảo. Theo bà Hạnh, để giải quyết các rủi ro cho người mua, trước hết, họ cần liên lạc với người bán để tìm hiểu nguyên nhân, tiếp đó có thể gặp ban quản trị website nơi họ mua hàng để khiếu nại. Trường hợp vẫn không được, thì họ có thể kiện ra tòa theo các quy định hiện hành điều chỉnh hoạt động mua bán. Luật Giao dịch điện tử đã công nhận các chứng từ điện tử có tính pháp lý giống như chứng từ giấy, do đó, tòa hoàn toàn có căn cứ để xử.

Thực tế, mua hàng trên mạng hay mua ở ngoài cửa hàng, người tiêu dùng đều có thể gặp các rủi ro như hàng hóa chất lượng kém, không giao hàng đúng hạn,… nếu không tìm hiểu kỹ. Vì vậy, trong khi chờ những biện pháp quản lý và giám sát hiệu quả hơn từ các cơ quan chức năng thì người mua nên là những "người tiêu dùng thông thái". 

Bài và ảnh: MINH DUY