Tờ trình dự án Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long trình bày, nêu rõ: Hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL) hiện đang bộc lộ những hạn chế, bất cập, đó là diện người được TGPL chưa đầy đủ; hoạt động TGPL đang lẫn lộn với các hoạt động khác, nhiều lúc TGPL được thực hiện một cách dàn trải, thậm chí còn mang tính chất phong trào; chất lượng vụ việc TGPL nhiều lúc chưa được bảo đảm, chưa chuyên nghiệp, chưa được xã hội đánh giá cao, chưa ngang bằng với dịch vụ pháp lý có thu phí do luật sư cung cấp…

Đóng góp ý kiến tại tổ về dự án luật này, đa số các đại biểu đều tán thành với sự cần thiết ban hành Luật nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong hoạt động TGPL; tạo khuôn khổ pháp lý cho công tác TGPL phát triển theo hướng chuyên nghiệp để cung cấp kịp thời sự hỗ trợ cho những người yếu thế không có khả năng chi trả dịch vụ pháp lý và những người thuộc diện chính sách. Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (Đoàn Đà Nẵng) nhận xét, trong các dự án Luật trình Quốc hội lần này thì Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) được chuẩn bị hồ sơ rất đầy đủ và chất lượng. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy cũng cho rằng, dự thảo luật vẫn chưa mở rộng việc xã hội hóa về TGPL; đối tượng được TGPL bị thu hẹp lại chứ không phải được mở rộng và tiêu chuẩn của người thực hiện TGPL được nâng lên. Theo đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy, Luật cần quy định cụ thể để hướng tới thực hiện Đề án xã hội hóa hoạt động TGPL đến năm 2025. Khi đó, Nhà nước không chỉ đứng ra tổ chức TGPL mà phải tạo ra được cơ chế, chính sách nhằm huy động được nguồn lực xã hội tham gia vào các hoạt động TGPL. 

Liên quan đến nội dung nhóm đối tượng được TGPL, đại biểu Nguyễn Phương Tuấn (Đoàn Ninh Bình) tán thành với tờ trình của Chính phủ nêu ra 7 nhóm, chủ yếu thuộc diện khó khăn về tài chính. Tuy nhiên, theo đại biểu Tuấn, cần làm rõ hơn những nhóm đối tượng này. Cụ thể, với đối tượng là người có công với cách mạng, trong dự thảo luật cũng chưa nêu rõ đối tượng là thân nhân gia đình chính sách, gia đình người có công với cách mạng thì có được TGPL hay không? Ngoài ra, pháp luật quốc tế đã quy định trẻ em là đối tượng đặc biệt phải được bảo vệ và có quyền được tiếp cận tư pháp, TGPL miễn phí nhưng trong dự thảo luật chỉ thừa nhận quyền được TGPL cho đối tượng là trẻ em có khó khăn về tài chính và trẻ em bị buộc tội chứ không phải trẻ em nói chung. Đồng tình với quan điểm cần mở rộng đối tượng cụ thể được TGPL, đại biểu Lưu Thành Công (Đoàn Vĩnh Long) góp ý, dự thảo luật cần mở rộng thêm đối tượng là những người dân tộc thiểu số sống tại nơi có điều kiện thuận lợi nhưng kinh tế gia đình khó khăn. Cùng với đối tượng này thì phải bổ sung thêm đối tượng là người mù chữ.

Tại báo cáo thẩm tra về dự án luật này của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội cũng tỏ ra băn khoăn về việc các đối tượng được trợ giúp pháp lý của dự thảo luật bị thu hẹp hơn so với các đối tượng được TGPL được quy định trong các luật hiện hành. Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đề nghị Chính phủ giải trình rõ số lượng những người được TGPL, nguồn lực thực hiện trong thời gian qua; đồng thời, đánh giá thực chất về nhu cầu, dự kiến nguồn lực, tính toán kỹ các phương án để đưa ra số liệu chính xác về số lượng người thuộc diện được TGPL và chi phí trong trường hợp mở rộng hoặc thu hẹp diện người được TGPL. Nếu vì lý do thiếu nguồn lực tài chính mà thu hẹp TGPL đối với diện những người mà theo quy định hiện hành đang được hưởng thì cần báo cáo rõ với Quốc hội bổ sung nguồn lực; hoặc đề xuất phương án sửa đổi các luật có liên quan để bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật.

Ngày 28-10, Quốc hội tiếp tục làm việc.

MINH MẠNH