Gặp gỡ các nhân chứng lịch sử

QĐND Online - Náo nức, hào sảng, dạt dào, xúc động, thiêng liêng, trầm lắng,… Những cung bậc tình cảm cứ cuốn người xem, người nghe qua những giai điệu, hình ảnh, nhân vật, sự kiện trong buổi giao lưu nghệ thuật “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” tổ chức tối 26-7 tại Quảng trường Bến thả hoa bờ nam sông Thạch Hãn (Thành cổ, Quảng Trị). Chương trình được phát sóng trực tiếp trên VTV1 và VTV4 của Đài Truyền hình Việt .

Nhớ một thời máu lửa 

Chương trình giao lưu nghệ thuật “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình” do Tổng cục Chính trị, Bộ Ngoại giao, Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam chủ trì, Báo Quân đội nhân nhân, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài và UBND tỉnh Quảng Trị phối hợp tổ chức, Ngân hàng Cổ phần công thương Việt Nam (VietinBank) và Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy (Vinashin) hỗ trợ thực hiện. Các đồng chí: Hồ Đức Việt, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương; Phạm Quang Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội cùng đông đảo đại diện lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao, Bộ tư lệnh Quân khu 4, lãnh đạo tỉnh Quảng Trị, Trung ương giáo hội Phật giáo Việt Nam và nhân dân địa phương đã đến dự.

Ngay từ chiều, hàng vạn người dân địa phương và khách hành hương đã  đổ về Quảng trường Thành cổ bên cạnh bến thả hoa bờ nam sông Thạch Hãn để chứng kiến Lễ thả hoa tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ và thưởng thức đêm giao lưu biểu diễn nghệ thuật "Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình". Cụm công trình Bến thả hoa, Quảng trường thành cổ-nơi diễn ra đêm giao lưu chính là "bến vượt" của bộ đội ta trong những ngày hè đỏ lửa 1972-nơi từng hứng chịu những trận mưa bom, bão đạn của kẻ thù. Cũng chính tại nơi này, hàng vạn người con ưu tú của Tổ quốc đã ngã xuống để bảo vệ Thành cổ, bảo vệ thành quả của cách mạng 37 năm về trước. Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy, nguyên Phó Tư lệnh-Tham mưu trưởng Quân khu 2 trong cuộc gặp gỡ với chúng tôi trước giờ diễn ra buổi giao lưu đã không nén nổi xúc động khi nhắc tới những trận đánh ác liệt trước đây. Thời điểm ấy, ông giữ cương vị Phó trung đoàn trưởng Trung đoàn 9 (Sư đoàn 304), chỉ huy đơn vị đánh hướng tây Quảng Trị, qua căn cứ Đầu Mầu vào Ái Tử, sau đó vượt sông Thạch Hãn vào chiếm giữ Thành cổ. Bên Tháp chuông Thành cổ, vị tướng già bồi hồi nhớ lại: “Trung đoàn 9 là một trong những đơn vị đầu tiên chiếm giữ Thành cổ. Tôi được giao làm Chủ tịch Ủy ban quân quản lâm thời tại khu vực Thành cổ và đặt trụ sở chỉ huy tại chính vị trí Tháp chuông này-khi đó đang là Dinh tỉnh trưởng. Khi mới chiếm được, cảnh vật còn khá nguyên vẹn. Tường Thành cổ dày 8 mét, cao 4 mét, vậy mà đến khi kết thúc chiến dịch, tất cả chỉ còn là đống gạch vụn”.

Trong buổi giao lưu, Thiếu tướng Nguyễn Đức Huy nhớ lại: “Sự hy sinh thì không thể kể xiết. Tôi nhớ nhất là trận chiến đấu của Trung đội Mai Quốc Ca, được giao nhiệm vụ chốt chặn, chia cắt địch giữ cầu Thạch Hãn. Địch đưa lực lượng mạnh đánh dữ dội vào đầu cầu. Quân số trung đội chỉ có 20 người, trong khi phải đối mặt với 1 tiểu đoàn địch khoảng 700 tên. Vậy mà anh em chiến đấu rất dũng cảm, tiêu diệt nhiều sinh lực địch. Sau nhiều đợt tấn công, địch không thể đánh được điểm chốt. Tuy nhiên, do lực lượng quá mỏng, nên trong số 20 cán bộ, chiến sĩ thì có tới 19 người hy sinh, chỉ còn duy nhất một người bị thương và bị địch bắt.

Nhắc đến kỷ niệm chiến đấu, Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Trần Minh Vân, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 48, Sư đoàn 320 cho biết: “Chiến trường Quảng Trị năm 1972 được coi là cuộc đối đầu lịch sử của quân và dân cả nước với Mỹ ngụy. Tôi trực tiếp tham gia chiến đấu trong 81 ngày đêm ấy. Mặc dù đã kinh qua nhiều chiến trường, nhưng tôi chưa thấy chiến trường nào ác liệt như ở đây, bom đạn nhiều vô kể. Chúng tôi đã đánh lui nhiều đợt tiến công của địch để bảo vệ Thành cổ, trong đó ngày 5-8 đã cùng với các lực lượng địa phương tiêu diệt gọn 1 tiểu đoàn địch.  Có một kỷ niệm làm tôi rất xúc động. Trong quá trình chiến đấu có một em bé 14 tuổi cứ đi theo đơn vị đòi chiến đấu. Tôi thấy em còn bé quá, cho người đưa em về tuyến sau, nhưng em lại vượt sông Thạch Hãn vào phục vụ chiến đấu. Em không sợ bom đạn, vừa tham gia tải đạn, vừa cõng thương binh ra. Chính chúng tôi đã nhìn vào tấm gương dũng cảm của em để động viên nhau chiến đấu. Thấy em quyết tâm quá, cuối cùng tôi mạnh dạn cho em vào đơn vị, phải may quần áo bé lại để em mặc vừa”.

Thật khâm phục, tự hào trước bản lĩnh, ý chí kiên cường của các chiến sĩ  bảo vệ Thành cổ. Trong sự tàn khốc của cuộc chiến đấu, họ vẫn động viên nhau giữ vững ý chí chiến đấu. Đại tá, Anh hùng LLVT nhân dân Đỗ Văn Mến, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 - K3 Đoàn Tam Đảo, bộ đội tỉnh Quảng Trị có mặt trong đêm giao lưu. Tuy nhiên, ông không thể nhớ lại được gì vì bị bệnh tai biến mạch máu não. Tiểu đoàn ông là đơn vị duy nhất được giao chốt giữ và bảo vệ Thành cổ trong lúc tình hình không có lợi cho ta. Đơn vị lúc đó đã hy sinh tới 600 người. Trước hoàn cảnh đó, để động viên tinh thần chiến sĩ, ông đã tuyên bố thay cho lời hứa nổi tiếng trước Đảng: “K3 - Tam Đảo còn thì Thành cổ còn”…

Trân trọng những giá trị quá khứ!

Năm 2000, trong lúc xây dựng các công trình trong khu vực Thành cổ, lực lượng thi công đã phát hiện ra một căn hầm, trong đó có 5 bộ hài cốt cùng nhiều di vật, trong đó có chiếc xắc-cốt. Căn cứ vào những bút tích đựng trong đó, người ta đã tìm ra chị Phạm Thị Biển Khơi, vợ liệt sĩ Lê Binh Chủng, nguyên chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn K3 – Tam Đảo. Phát biểu trong đêm giao lưu, chị Phạm Thị Biển Khơi xúc động kể: Tôi quê ở Quảng Bình, anh Chủng quê Nghệ An. Khi nghe tin anh hy sinh ở chiến trường Thành cổ, thật không nỗi đau nào có thể diễn tả nổi đối với tôi. Nhờ những kỷ vật mà tôi đã tìm được anh. Kỷ vật của chồng tôi là vô giá nhưng để thêm nhiều người hiểu về sự khốc liệt của chiến tranh, tôi đã tặng Bảo tàng Quảng Bình chiếc bút, nay xin gửi lại chiếc đồng hồ của anh Chủng hưởng ứng Cuộc vận động sưu tầm và giới thiệu "Những kỷ vật kháng chiến". Tôi có nguyện vọng tặng quê hương Nghệ An của chồng tôi một kỷ vật của anh Chủng.

Ngay tại buổi giao lưu, anh Nguyễn Văn Hợi, chiến sĩ Tiểu đoàn K3-Tam Đảo đã trao tặng Chương trình một chiếc bản đồ của chiến dịch chiến đấu ở Thành cổ được vẽ lại qua trí nhớ của 42 chiến sĩ còn lại của đơn vị. Anh Hợi cũng là người đã có công kết nối liên lạc của các chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn K3 - Tam Đảo còn đang sống. Điều kỳ diệu là trong đêm giao lưu, đã có sự xuất hiện của 39 người.

Chiến tranh đang lùi xa, đất nước tấp nập trong công cuộc đổi mới. Việc lưu giữ lâu dài và giới thiệu những hiện vật, kỷ vật kháng chiến tới đông đảo quần chúng nhân dân là mong muốn của những cán bộ làm công tác bảo tàng toàn quân. Sáng kiến mở cuộc vận động hiến tặng, sưu tầm kỷ vật kháng chiến với mục tiêu phấn đấu khoảng 20.000 hiện vật do Tổng cục Chính trị phát động chính là nhằm gìn giữ, bảo tồn một kho báu di sản văn hóa quân sự giáo dục truyền thống cho các thế hệ Việt Nam. Gặp gỡ với chúng tôi bên lề cuộc giao lưu “Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình”, Thiếu tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Lê Mã Lương, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam nói: “Cuộc giao lưu nghệ thuật hôm nay là dịp ôn lại cuộc chiến đấu thần thánh của dân tộc, trong đó  Thành cổ Quảng Trị là biểu tượng sự hy sinh và ý chí bất khuất của người dân Việt Nam. Tôi hy vọng qua chương trình này sẽ nhắc nhở mọi người không lãng quên quá khứ, đồng thời cũng là dịp để động viên các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là những cựu chiến binh hưởng ứng Cuộc vận động sưu tầm và hiến tặng những kỷ vật kháng chiến, làm phong phú thêm di sản Văn hóa quân sự Việt Nam”. 

Những bài hát đi cùng năm tháng do các nghệ sĩ nổi tiếng trình diễn; những hình ảnh về cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc qua những thước phim tư liệu được giới thiệu; những ký ức sống động qua lời kể của các nhân chứng lịch sử đã tôn vinh giá trị của chân lý “Không có gì quý hơn độc lập tự do” của dân tộc. Càng ý nghĩa hơn khi cuộc giao lưu biểu diễn nghệ thuật "Ký ức chiến tranh và khát vọng hòa bình" diễn ra ngay tại mảnh đất Quảng Trị-mảnh đất đã hứng chịu sự hủy diệt tàn khốc của chiến tranh. Mỗi tấc đất, mỗi tên phố, tên làng đều ghi những chiến công và thấm đẫm máu đào của bao người con đất Việt. Ôn lại ký ức chiến tranh cũng chính là dịp để nhắc nhở mỗi chúng ta thêm quyết tâm bảo vệ, gìn giữ hòa bình…

Đêm giao lưu khép lại với những hình ảnh xúc động qua những tiết mục biểu diễn nghệ thuật của hơn 100 thanh, thiếu niên Việt kiều. Từ 25 quốc gia trên thế giới, nói nhiều ngôn ngữ khác nhau, trên sân khấu hôm nay, các em đã hòa chung bài hát ca ngợi quê hương, đất nước. Trước vong linh những Anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập tự do của Tổ quốc, các em đã bày tỏ quyết tâm học tập thật tốt để trở thành những công dân tốt, cống hiến tài năng và trí tuệ xây dựng đất nước Việt thân yêu.

Ngay trong đêm giao lưu, hơn 64 tỉ đồng đã được các nhà hảo tâm, các  doanh nghiệp, địa phương trong cả nước đóng góp thiết thực góp phần xây dựng mảnh đất Quảng Trị Anh hùng ngày một phát triển…

Một buổi lễ thả hoa long trọng và cảm động đã diễn ra ngay trên sông Thạch Hãn. Hàng vạn hoa đăng được thả trên sông đã biến sông Thạch Hãn thành một dòng sông ánh sáng lung linh, tưởng niệm vong linh những chiến sĩ đã hy sinh thân mình vì nước. Trầm trồ trên bến thả hoa, Phó Đại sứ Tây Ban Nha Ha-vi-ê Pa-rôn-đô chia sẻ cảm xúc: “Vô cùng ấn tượng! Trong đời tôi chưa bao giờ được chứng kiến khung cảnh đặc biệt như thế này. Dòng hoa đăng trên sông không những thật đẹp mà còn nhiều ý nghĩa bởi nó hàm chứa sự tri ân các Anh hùng, liệt sĩ”. Lặng người ngắm dòng sông, bà -đua, phu nhân của Đại biện lâm thời của Xu-đăng nói: “Thật linh thiêng và giàu tính nhân văn, các Anh hùng, liệt sĩ chắc sẽ mỉm cười yên nghỉ”.

Nhóm phóng viên Báo Quân đội nhân dân