Anh Nguyễn Phúc Toản ở thôn Dương Lôi, xã Tân Hồng, huyện Tiên Sơn (tỉnh Bắc Ninh) được coi là “nghệ nhân có đôi bàn tay vàng” của nghề sơn mài mỹ nghệ Việt Nam.

Mới bước sang tuổi 50 nhưng anh Toản đã có hơn 30 năm trong nghề. Quá trình đến và gắn bó với tranh sơn mài của anh xuất phát từ tình yêu nghề và mong muốn phát huy truyền thống gia đình, địa phương. Năm 1975, Hợp tác xã Mỹ nghệ Tân Hồng (Bắc Ninh) được thành lập, khi ấy anh là tổ trưởng kỹ thuật, một thời gian sau anh được bầu làm Phó giám đốc kỹ thuật hàng sơn mài mỹ nghệ xuất khẩu. Với trách nhiệm, niềm đam mê đối với công việc, dù ở vị trí nào anh cũng luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình. Ở từng khâu sản xuất: mộc, vóc, sơn, khảm, khắc… đều qua đôi mắt và bàn tay khéo léo của anh kiểm duyệt. Chính vì thế sản phẩm sơn mài mỹ nghệ Tân Hồng luôn được khách hàng đến từ các nước Âu - Mỹ ưa chuộng, ký được nhiều hợp đồng lớn, Hợp tác xã Tân Hồng không ngừng phát triển.

Bằng kinh nghiệm trong nghề, Nguyễn Phúc Toản đã sáng tạo hàng chục mẫu tác phẩm được đưa đi giới thiệu, triển lãm ở nhiều nước trên thế giới và được các chuyên gia, các nhà nghệ thuật đánh giá cao. Những tác phẩm như: Hội quan họ vùng Kinh Bắc, Album, Hoa phong lan… của anh đã đoạt nhiều giải thưởng tại các hội chợ triển lãm trong nước và quốc tế. Anh cũng từng làm tranh sơn mài ảnh các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta như Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Phạm Văn Đồng…; làm sơn mài ảnh các tù nhân chính trị ở Côn Đảo. Tác phẩm của Nguyễn Phúc Toản đưa người xem vào thế giới tranh không phải bằng những ảo giác lung linh, huyền bí mà bằng không gian thô ráp, nhăn mòn, nứt nẻ… Anh tâm sự: Kỹ thuật vẽ sơn mài khó và có tính ngẫu nhiên nên nhiều khi anh cũng bất ngờ trước hiệu quả đạt được sau khi mài tranh.

Ngoài loại hình tranh sơn mài, tài năng của nghệ nhân Nguyễn Phúc Toản được thể hiện ở các lĩnh vực khác như tạc tượng, phục chế đồ cổ, sản xuất hoành phi - câu đối, phục chế di tích lịch sử văn hóa – nghệ thuật. Bên cạnh đó, anh còn sao chép, cải tiến các bức tranh mỹ thuật của các danh họa kiệt xuất thời Phục hưng như Lê-ô-na Đơ-vanh-xi, Van-gốc… được nhiều khách nước ngoài về tận nhà đặt mua với số lượng lớn.

Trong mấy chục năm qua, Nguyễn Phúc Toản đã đào tạo hàng trăm thợ trẻ học nghề sơn mài mỹ nghệ đến từ nhiều địa phương trên cả nước. Hi vọng rằng, những người thợ trẻ đó sẽ trở thành những bàn tay tài hoa, góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc Việt.

NGUYỄN VĂN THẾ