Chúng ta vẫn thường gay gắt phán quyết: để chống ùn tắc, giảm bớt tai nạn giao thông, trước hết phải nâng cao ý thức của người tham gia giao thông. Điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng làm thế nào để nâng cao ý thức thì đề cập rất sơ sài, với những nét chung chung như tuyên truyền, giáo dục học đường… thiếu những biện pháp cụ thể, và những quyết định kiên quyết, tổ chức thực hiện thiếu nghiêm túc cho mọi đối tượng.

Ra quân trong tháng an toàn giao thông. Ảnh: Internet

Một tốp 5 em chừng 8-12 tuổi, có lẽ là Việt kiều về nước trong dịp Tết, khi xin qua đường ở phố Quán Thánh, chỗ vườn hoa Hàng Đậu, do công tắc đèn hỏng nên đến hàng chục phút mà đèn xanh vẫn không bật, các em bàn với nhau tìm lối khác để qua đường. Dứt khoát không vi phạm quy định. Sau mấy phút, cũng tại nơi đó, một bà cụ hình như không thấy đèn đỏ, xăm xăm bước xuống lòng đường, tôi ngăn lại vì đang đèn đỏ, thì hai bà cụ khác đi phía sau vượt lên thản nhiên bước xuống lòng đường, lẩm bẩm: đèn hỏng, có mà phải chờ cả ngày, cứ đi! Các cụ hiên ngang qua đường làm cho bao nhiêu xe luồn lách để tránh, suýt đâm vào nhau. Một hiện tượng nữa, cũng tiếng còi xe cảnh sát, nhưng nếu là ngày bình thường thì các xe khác nhẩn nha mới tránh, có khi xe cảnh sát còn phải dùng loa dẹp đường. Nhưng hôm tuần lễ APEC-14 tôi đang đi xe buýt trên đường Ngọc Khánh, vừa nghe tiếng còi xe cảnh sát, các xe nhanh chóng dẹp ra hai bên đường, tốc độ chậm lại, đoàn xe cảnh sát êm ái vượt qua.

Hà Nội đã có các tuần giao thông có thể nói trong lành, sạch đẹp, thông thoáng như tuần lễ APEC-14, hoặc tới hàng tháng như SEA Games 22… Nhưng rất tiếc, sau đó tình trạng ách tắc và tai nạn lại liên tục xảy ra. Theo thống kê của cơ quan chức năng, 60% số vụ vi phạm là người Hà Nội, không phải khách vãng lai. Mỗi năm lực lượng cảnh sát giao thông và cơ quan chức năng có đến mấy đợt “đồng loạt ra quân” nhưng tình hình cũng không cải thiện được bao nhiêu.

Sống và sinh hoạt trong khu dân cư tôi thấy, khi có sự kiện lớn, công tác bảo đảm an toàn giao thông được phổ biến, quán triệt kỹ càng, sâu sắc đến từng hộ dân, từng tổ chức trong thôn xóm thì thành công lớn. Còn các đợt “đồng loạt ra quân” nhưng chưa tạo được yếu tố “toàn dân hành động” thì kết quả rất hạn chế. Hằng ngày, con cái, người thân ra khỏi nhà tham gia giao thông, những người trong gia đình đều lo lắng, không yên tâm, nhưng rõ ràng là mới “lo” nhưng chưa “liệu”. “Lo” mà không “liệu” thì chẳng đưa lại một cải thiện gì. Vì vậy phải đưa việc giải quyết bảo đảm TTATGT thực hiện đúng phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.

Các cơ quan chức năng đã bàn thảo các giải pháp chống ùn tắc và giảm thiểu tai nạn giao thông đều rất cần thiết, kể cả việc thi công các cầu vượt cho người đi bộ, nhưng xây xong liệu có ai đi. Do vậy giải pháp đầu tiên là tạo dựng một phong trào “Toàn dân xây dựng văn hóa giao thông”. Làm chuyển biến từ cơ sở, từ trong nhóm liên gia, từng hộ gia đình, bằng tất cả các biện pháp, hình thức và mọi phương tiện, tập trung tuyên truyền các nội dung về Luật Giao thông, trách nhiệm của người tham gia giao thông, thông qua các tài liệu, các bản tin nhỏ, tờ bướm, phát tận gia đình, tổ chức các buổi sinh hoạt xóm làng, tổ dân phố, cụm dân cư, các đoàn thể ở từng cơ sở. Khi trong tổ dân cư, trong làng xóm có người vi phạm TTATGT phải kiểm điểm, đánh giá về tiêu chí làng văn hóa. Nhiều người trong làng, trong cụm dân cư vi phạm TTATGT thì không được công nhận làng văn hóa. Nếu đã công nhận thì phải thu hồi. Đơn vị, cơ quan có nhiều người vi phạm không được xem xét các danh hiệu thi đua.

Giáo dục phải đi đôi với xử phạt. Khi ý thức chưa đạt tới mức tự giác thì hình phạt là biện pháp cần thiết. Hiện nay mức phạt chưa đủ răn đe, nên nhiều trường hợp vẫn cố ý vi phạm. Tình trạng đáng quan tâm là hiện nay một số người thi hành công vụ bỏ qua rất nhiều lỗi vi phạm. Nếu ai quan sát ở ngã tư Cổ Nhuế, mặc dù có đèn điều khiển, có cảnh sát đứng kiểm tra, có lúc đã điều động tăng cường cả lực lượng công an xã, nhưng rất nhiều người vượt đèn đỏ, hoặc các hành vi vi phạm khác vẫn không được ngăn chặn. Theo thông tin của Công an thành phố Hà Nội thì hiện nay lực lượng cảnh sát cần tới 1.000-1.200 người, trong khi hiện chỉ có 760 người, nhưng không hẳn vì thế mà bỏ qua rất nhiều hành vi phạm luật cần ngăn chặn. Khắc phục tình trạng đó cần nhanh chóng đưa các phương tiện kỹ thuật để tăng cường biện pháp quản lý như áp dụng xử phạt qua hệ thống băng hình quan sát bằng camera, xây dựng hệ thống phần mềm quản lý từng số xe để có thể phạt tận nhà chủ phương tiện. Cùng với phạt lỗi vi phạm là thông báo hành vi phạm lỗi đến làng, xóm, cụm dân cư, cơ quan, đơn vị, tiến hành các biện pháp giáo dục và xếp loại về thực hiện nếp sống văn hóa.

Các biện pháp để giải quyết TTATGT rất cần sự đồng bộ, vấn đề chủ chốt nhất là hệ thống đường sá cần được cải thiện, cùng với việc nâng cao ý thức người tham gia giao thông. Nhưng rõ ràng với thực trạng hiện nay, trong thời gian cần thiết, Hà Nội đã có một không gian giao thông thật đẹp như không gian giao thông APEC-14. Đó là một không gian văn hóa giao thông mà mọi người hằng mong muốn.

TRẦN CÔNG HUYỀN