QĐND - Bản Khà như bức tranh thủy mặc nằm lọt thỏm trong thung lũng mờ sương quanh năm mây mù lạnh quắt. Những ngôi nhà sàn nằm yên bình bên ruộng lúa bậc thang trĩu hạt là biểu hiện sinh động cho cuộc sống no đủ của đồng bào người Thái vùng thâm sơn này. Ít ai biết được, mấy năm trước, bản Khà thuộc diện có nguy cơ “xóa tên” trên bản đồ hành chính…

Chúng tôi có mặt ở bản Khà từ tờ mờ sớm. Người đầu tiên chúng tôi gặp là anh Lữ Văn Sánh, Trưởng bản Khà (xã Sơn Thủy, huyện Quan Sơn, Thanh Hóa) chuẩn bị mâm cơm thịnh soạn dâng cúng tổ tiên theo tục lệ của đồng bào Thái sau mỗi vụ thu hoạch lúa. Mâm cơm cúng tổ tiên của gia đình anh Sánh ngoài đĩa cơm được nấu bằng gạo mới đang nghi ngút tỏa hương thơm lựng, còn có con gà trống, con cá to - tất cả là sản phẩm của gia đình anh làm ra. Anh Sánh cho biết: “Người Thái quan niệm, để có vụ lúa bội thu thì năm đó trời đất phải thuận hòa. Vì thế, để thể hiện lòng biết ơn đối với tổ tiên, trời đất, sau mỗi vụ thu hoạch, các gia đình đều phải làm lễ cúng cơm”.

Người dân bản Khà thu hoạch lúa mùa.

Vụ mùa năm nay, gia đình anh Sánh và các hộ trong bản Khà có một vụ lúa bội thu. Theo tính toán thì bình quân năng suất 7ha lúa nước ở bản Khà đạt 250 kg/sào. Mỗi năm, bà con thu hoạch 2 vụ lúa nên đời sống dân bản đã được cải thiện rất nhiều. Thấy tôi có vẻ ngạc nhiên về năng suất lúa, Trưởng bản Lữ Văn Sánh giải thích: “Hai cánh đồng Na Há và Na Khà đất đai phì nhiêu lắm. Người dân ở bản thường xuyên bón phân chuồng chăm lúa, con suối Xà Luồng dẫn nguồn nước tinh khiết về tưới đến từng thửa ruộng. Vì thế, lúa ở bản Khà tốt lắm”.

Từ một bản biên giới có nguy cơ bị "xóa sổ", đến nay bản Khà vươn lên trở thành bản văn hóa kiểu mẫu của xã Sơn Thủy. Trong câu chuyện nói về sự đổi thay ở bản Khà, Trưởng bản Lữ Văn Sánh và Bí thư chi bộ bản, Hà Văn Cảnh cứ nhắc mãi đến công lao của cán bộ, chiến sĩ Đội xây dựng cơ sở (XDCS) số 3, Ban CHQS huyện Quan Sơn và Đại úy Vũ Xuân Thu, cán bộ Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Na Mèo.

Trước đây, bản Khà vốn đông đúc, nhộn nhịp với cuộc sống của hơn 20 hộ đồng bào người Thái. Thế nhưng cuộc sống lúc bấy giờ của dân bản chỉ là phát nương làm rẫy, đói, nghèo là điều mà người dân thường xuyên phải gánh chịu. Rồi mảnh đất này cũng không đủ sức để níu giữ những bàn chân trần và dần dần họ rời bản đi tìm cuộc sống mới. Từ chỗ cả bản có hơn 20 nóc nhà, dần chỉ còn thấp thoáng của 7 gia đình nằm rải rác trên những sườn đồi. Và, chẳng ai dám chắc, 7 hộ đó sẽ tiếp tục gắn bó với bản Khà nếu không có sự thay đổi kỳ diệu được bộ đội mang đến. Đúng lúc bản Khà đang có nguy cơ “xóa tên” thì cán bộ Đội XDCS số 3 về “cắm chốt” trên địa bàn với nhiệm vụ tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng cơ sở chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội. Vừa “chân ướt, chân ráo” đặt ba lô xuống địa phương, các anh đã cùng Trung úy Vũ Xuân Thu (nay là Đại úy) trèo đèo, lội suối, luồn rừng về tận bản để nắm thực tế. Bằng mọi cách phải thuyết phục người dân ở lại giữ bản, giữ rừng, giữ vững an ninh biên giới.

Thượng tá Lê Duy Chính, Đội trưởng Đội XDCS số 3 nhớ lại: “Sau khi khảo sát bản Khà, chúng tôi đã tham mưu cho Đảng ủy, UBND xã Sơn Thủy phải giữ bằng được các hộ dân còn lại, không để họ rời bản. Và cuộc họp Đảng ủy xã mở rộng đã quyết định “bổ nhiệm” Trung úy Vũ Xuân Thu làm Phó trưởng bản. Đội XDCS số 3 sẽ cùng đồng chí Thu gánh vác nhiệm vụ xây dựng lại bản Khà”.

Những ngày vận động 7 hộ ở lại gắn bó với bản là chuỗi ngày vô cùng gian nan của Trung úy Vũ Xuân Thu và các cán bộ, chiến sĩ Đội XDCS số 3. Chứng kiến cảnh bà con khoai sắn qua ngày, trẻ em nheo nhóc thèm cơm như thôi thúc các anh phải làm gì đó để thay đổi cuộc sống của người dân. Để giải quyết cái đói trước mắt, các anh đã gõ cửa từng cơ quan chức năng của huyện, xã để góp gạo giúp bà con bản Khà. Hơn 3 tấn gạo cứu đói được các anh chuyển đến tận từng hộ gia đình. Không còn lo về cái đói trước mắt, nhưng về lâu dài thì cần có bài toán cho hướng phát triển kinh tế. Muốn quy hoạch lại bản để phát triển lâu dài thì phải có dân. Các anh cùng với cấp ủy, chính quyền địa phương vận động thanh niên ở những bản, làng khác về bản Khà lập nghiệp. Ban đầu, người dân còn lưỡng lự tính toán, nhưng khi nghe giải thích có tình, có lý nên họ đồng ý. Người đầu tiên xin đến với bản Khà là vợ chồng Hà Văn Nam, Lữ Văn Sánh ở xã Trung Xuân và Hà Văn Cảnh ở xã Trung Hạ. Cứ như vậy, chỉ trong thời gian ngắn, các anh đã đưa được 13 hộ dân đến, nâng số hộ của bản Khà lên con số 20.

Đưa dân về với bản Khà đã khó, giữ chân họ ở lại với mảnh đất này càng khó hơn. Các anh lại tiếp tục “gõ cửa” Huyện ủy, UBND huyện Quan Sơn thuyết phục lãnh đạo cung ứng số tiền lắp đặt hệ thống dẫn nước từ suối Xà Luồng về làm mô hình ruộng lúa nước. Và rồi huyện Quan Sơn cấp số tiền hơn 20 triệu đồng để Đội XDCS số 3 mua sắm trang thiết bị và lắp đặt hệ thống dẫn nước dưới sự giám sát của huyện. Đất được khai hoang, nước về tận ruộng, bộ đội lại tự tay “canh tác” mẫu trên mảnh ruộng để hướng dẫn bà con. Với cán bộ, chiến sĩ Đội XDCS số 3 nói chung và Trung úy Vũ Xuân Thu nói riêng, những ngày đó làm việc không có tuần, thứ, ngày, giờ. Những người lính vốn quen với súng đạn giờ trở thành “nông tri điền” thực thụ. Những giọt mồ hôi của các anh thấm đẫm vùng đất này với niềm tin mang đến cuộc sống no đủ cho bà con bản Khà. Chẳng phụ công người, vụ lúa đầu tiên, thửa ruộng hơn 500m2 của các anh cho năng suất 4 tạ lúa. Toàn bộ số thóc trên được các anh giao lại cho Ban quản lý bản để lo việc chung của người dân trong bản.

Thấy năng suất lúa của bộ đội cao, nhiều hộ dân đã vác cuốc khai hoang mở rộng diện tích lúa nước. Ban đầu bản Khà chỉ có 2 sào, đến nay cả bản có 7ha diện tích làm lúa nước. Anh Vi Văn Phịnh, bộc bạch với chúng tôi: “Trước đây, gia đình ta không biết làm lúa nước. Bộ đội trực tiếp hướng dẫn tỉ mỉ cách vỡ đất, lấy nước, trồng lúa, rồi chăm bón cho đến ngày thu hoạch, nên ta và các hộ trong bản ai cũng biết tường tận. Bây giờ, cuộc sống no đủ rồi. Vui lắm, sướng lắm!”.

Người dân bản Khà không chỉ biết trồng lúa nước để cải thiện cuộc sống, mà còn có khoản thu nhập khá từ việc quản lý, bảo vệ 610ha rừng đầu nguồn. Đến nay, hộ nào trong bản Khà cũng có ti vi, xe máy. 100% hộ sử dụng điện nước, cuộc sống đang từng ngày đổi thay. Đường sá đi lại thuận lợi, nước sạch kéo về từng gia đình trong bản. Trong tâm thức của người dân nơi đây, bản Khà không chỉ là 100 nhân khẩu của 20 hộ, mà con số ấy phải cộng thêm cán bộ, chiến sĩ Đội XDCS số 3 và Bộ đội Biên phòng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Na Mèo...

Bài và ảnh: Đức Dục