Nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Bá Dương.

Đã từ lâu tôi được nghe về người chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị Lê Bá Dương với bài thơ thấm đẫm tình đồng đội: Lời người bên sông, nhưng chưa biết mặt anh. Ra Nha Trang công tác lần này, tôi tình cờ gặp anh trên một chuyến ca nô sang đảo Vinpearl trong hoàn cảnh hai anh em cùng đi “tác nghiệp” về cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ.

Tối 5-7 là ngày các Hoa hậu dự dạ tiệc từ thiện tại Hòn Ngọc Việt. Tôi vì chưa làm kịp thẻ, nên phải nhờ một nhân viên tiếp thị của công ty Vinpearl dẫn sang. Vừa ngồi xuống ca nô để sang đảo, thì có một người đàn ông ăn mặc sang trọng, áo lụa trắng, giày láng bóng ngồi xuống bên cạnh tôi. Cô tiếp thị nhìn thấy người đàn ông này, vẻ ngạc nhiên nói: “Chào anh Dương, hôm nay anh chẳng giống nhà báo chút nào, trông như thương gia vậy”. Biết anh là nhà báo, tôi liền bắt chuyện. Hóa ra anh cũng ở tình cảnh như tôi là chưa làm được thẻ tác nghiệp, nên bằng mối quan hệ, anh được người ta mang vé đến tận nhà, làm “thượng khách” sang dự tiệc cùng các hoa hậu.

Những lần ngồi tâm sự với anh, tôi còn cảm nhận ở anh thấm đẫm hồn thơ người lính từng xông pha trận mạc. 15 tuổi đã trốn gia đình nhập ngũ, 15 tuổi 49 ngày trở thành Dũng sĩ diệt Mỹ, từng chiến đấu trên chiến trường Quảng Trị mùa hè đỏ lửa 1972. Thế nhưng tâm hồn Lê Bá Dương không chai sạn vì đạn bom, không hề xơ cứng vì những mưu sinh của đời thường mà vẫn luôn mẫn cảm trước sự đổi thay của cuộc đời. Lê Bá Dương làm thơ từ bao giờ chẳng ai biết, chỉ đến một ngày, mấy câu thơ anh viết để viếng những người bạn bên sông Thạch Hãn in trên báo thì mọi người mới nhận ra Lê Bá Dương có một tâm hồn thi sĩ.

Trò chuyện với tôi, Lê Bá Dương nói anh không có ý định sáng tác, những bài thơ anh làm chỉ để ghi lại cảm xúc của riêng mình. Bài thơ Lời người bên sông được nhiều người yêu thích cũng ra đời trong một trường hợp đặc biệt như thế. Chiều , sau khi thả hoa cho đồng đội, anh ngồi lặng bên bờ sông Thạch Hãn. Nhìn mái chèo hối hả khuấy tung bọt nước đưa thuyền ngược dòng lên chợ Quảng Trị, anh chạnh lòng nghĩ thân xác bạn bè, đồng đội đang nằm lặng lẽ ở đâu đó dưới đáy sông kia mà không khỏi xót xa. Tự nhiên trong lòng anh “bật” lên những câu thơ khắc khoải: Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/Đáy sông còn đó bạn tôi nằm/Có tuổi hai mươi thành sóng nước/Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm.

Mưa-Lê Bá Dương.

Với Lê Bá Dương, thơ không phải là một cái gì quá cao xa, mà đó là tiếng lòng, là cảm xúc chân thật của mỗi người. Mỗi bài thơ của Lê Bá Dương luôn gắn liền với một câu chuyện thực, một sự kiện mà anh đã trải qua. Bài thơ nhiều khi giống như một trang nhật ký viết bằng văn vần. Đêm 27-7-1987, Lê Bá Dương một mình vào ngủ đêm với các đồng đội đã hy sinh giữa Thành cổ Quảng Trị. Nhìn ánh sáng lập lòe của những con đom đóm trên thảm cỏ hoang vắng, anh cứ ngỡ như mắt bạn ngày xưa đang về: Giấc ngủ chập chờn giữa Thành cổ/Nhòa trong sáng xanh đom đóm bay/Đồng đội ơi, bao người nằm lại/Đã về thức cùng tôi đêm nay… (Đêm ngủ với đồng đội ở Thành cổ Quảng Trị). Trong thơ của Lê Bá Dương luôn đầy nỗi nhớ nhung, hoài niệm. Hình ảnh Thành cổ Quảng Trị cứ trở đi trở lại trong thơ anh như một nỗi ám ảnh, một kỷ niệm bi thương và oai hùng của một thời trai trẻ. Đêm Quảng Trị một thời hoa lửa/Tuổi hai mươi, đồng đội hóa hồn/Chiều Quảng Trị ngày về vắng bạn/Nén hương lòng, đốt cháy hoàng hôn (Quảng Trị ngày về). Cũng phải thôi, khi bao đồng đội của anh đã nằm lại ở đất này, một phần máu thịt của anh cũng nằm lại ở đất này.

Trong câu chuyện với tôi, anh kể năm nào anh cũng về lại Quảng Trị, để thắp những nén nhang trên mộ của đồng đội mình. Anh còn ghi lại chùm ảnh, anh thực hiện 30 năm với tựa đề “Đường giải phóng”, chỉ chụp một con đường trong nghĩa trang giữa hai hàng mộ trắng ở Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn. Anh tâm sự: “Chắc sẽ đến lúc mình xin nghỉ làm báo để trở về với đồng đội nhiều hơn, để góp thêm sức chăm sóc những phần mộ còn cô quạnh trong nắng gió Thành cổ”.

Bài và ảnh: Đoàn Hoài Trung