Lợi dụng hoàn cảnh triều Trần đang ruỗng nát, năm 1400 Hồ Quý Ly phế truất vua Trần, lập ra vương triều nhà Hồ. Cuối năm 1406, quân Minh với hơn 20 vạn bộ binh, kỵ binh tiến vào biên giới nước ta. Không được lòng dân, nhà Hồ mau chóng thất bại trước quân xâm lược nên dân tộc ta lại rơi vào cảnh bị đô hộ. Năm 1416, tại núi rừng Lam Sơn (Thanh Hóa), Lê Lợi đã chiêu binh, tập trận, đứng lên phất cờ khởi nghĩa.

Ngày 22-11-1426, cuộc tiến công thành Đông Quan được triển khai thành ba hướng chủ yếu: Trần Nguyên Hãn và Bùi Bị chỉ huy thủy quân gồm hơn 100 chiếc thuyền theo dòng sông Đáy lên cửa sông Hát rồi xuôi sông Hồng xuống bến Đông Bộ Đầu đánh vào phía đông; Đinh Lễ chỉ huy hơn 10.000 bộ binh bí mật tiến đến cầu Tây Dương (địa phận quận Cầu Giấy ngày nay) đánh vào phía Tây; Lê Lợi chỉ huy đại quân chủ lực tiến lên cửa nam thành Đông Quan đánh vào phía nam. Khoảng lúc nửa đêm, quân ta từ ba mặtt dồn dập tiến công phóng lửa đốt các doanh trại của địch ở ngoại vi thành Đông Quan.

Sau khi các doanh trại của địch ở vùng ngoại vi bị triệt phá buộc chúng phải co cụm, cố thủ ở trong thành. Tình thế nguy nan buộc Vương Thông phải sai sứ giả mang thư ra xin giảng hòa với quân ta.

Biết địch dùng kế hoãn binh chỉ là tạm thời, một mặt Lê Lợi và Nguyễn Trãi chấp thuận giảng hòa, mặt khác tiếp tục chỉ đạo nghĩa quân chuẩn bị mọi mặt tiếp tục chiến đấu với kẻ thù.

Tháng 1-1247, triều đình nhà Minh quyết định điều động thêm 15 vạn viện binh sang cứu nguy cho Vương Thông. Mặc dù bị thua trận liên tiếp ở Chi Lăng, Xương Giang, nhưng quân địch vẫn kiên quyết không rời bỏ thành Đông Quan. Chỉ sau khi 15 vạn quân của chúng bị tiêu diệt, lực lượng địch ở thành Đông Quan bị dồn vào thế chân tường, quân xâm lược mới chịu nhận thất bại. Trong trận chiến lịch sử này, quân dân ta đi từ không đến có, từ nhỏ đến lớn, từ yếu đến mạnh, biết giành thắng lợi từng bước để tiến tới đánh bại ý chí xâm lược của quân đội và triều đình nhà Minh.

Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Minh, nghĩa quân Lam Sơn mà đứng đầu là hai Anh hùng dân tộc Lê Lợi và Nguyễn Trãi đã nhận thức rõ vị trí đặc biệt của thành Đông Quan. Mặc dù quân địch ngoan cố cố thủ ở đây, nhưng bộ thống soái nghĩa quân đã sử dụng và kết hợp tài tình các biện pháp quân sự, chính trị, ngoại giao, đồng thời kiên trì đánh địch cho đến khi chúng chịu khuất phục, giải phóng Đông Quan và giải phóng đất nước. Cuộc kháng chiến chống quân Minh kết thúc thắng lợi giòn giã, khúc khải hoàn ca của dân tộc ta được vang lên trong bản tuyên ngôn bất hủ “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi.