Rất nhiều thanh niên nông thôn tìm đến hội chợ việc làm nhưng ít có cơ hội tuyển dụng do không đáp ứng được yêu cầu của chủ doanh nghiệp. Ảnh: CTV

Theo khảo sát của Trung ương Đoàn, thanh niên nông thôn (TNNT) có tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm là 28%, tương ứng khoảng 4 triệu người. Đó là một gánh nặng không chỉ với nông thôn mà còn tác động mạnh mẽ đến khu vực đô thị và các lĩnh vực xã hội khác. Chính vì vậy, giải quyết việc làm cho TNNT trở thành vấn đề được quan tâm hàng đầu trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 25 của Ban chấp hành Trung ương (khóa X). Phóng viên Báo Quân đội nhân dân khảo sát một số vùng nông thôn khu vực đồng bằng sông Hồng và duyên hải Bắc Trung Bộ - nơi có số lượng thanh niên thất nghiệp cao nhất - để tìm hiểu vấn đề này.

Bài 1: Cận cảnh "bức tranh" thất nghiệp

Đến xóm 5 (xã Liên Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa), một xóm thuần nông thuộc địa bàn đồng bằng duyên hải Bắc Trung Bộ, chúng tôi được biết hoàn cảnh: Hai ông bà già nuôi 5 thanh niên. Đó là trường hợp của gia đình ông Nguyễn Văn Phương. Ông bà Phương xấp xỉ 70 tuổi có 5 người con (4 gái, 1 trai) đang trong độ tuổi từ 20 đến 32, nhưng đều thất nghiệp. Cả 5 người con của ông bà chỉ học hết THCS, ruộng ít (cả nhà chỉ có 6 sào ruộng, ông bà làm vẫn còn dư sức), thiếu việc làm, họ lần lượt vào các tỉnh phía tìm việc. Nhưng do không có tay nghề nên chỉ tìm được những việc thời vụ, lúc hết việc đành quay về quê "ăn bám" bố mẹ. Chị Nguyễn Thị Hà, một trong số những người con của ông Phương cho biết: "Thương bố mẹ già nhưng chúng tôi chẳng biết làm gì để thay đổi tình hình. Năm ngoái, tôi vào làm thuê cho một xưởng gốm ở Bình Dương nhưng tay nghề yếu, không làm được nên tự bỏ về. Chắc ít hôm nữa, tôi lại quay vào Đắc Lắc, Kon Tum vì nghe mấy người bạn cùng làng cho biết: Mùa này vào đó làm ăn được".

Hoàn cảnh của Hà là phổ biến đối với TNNT hiện nay. Đất nước đang trên đà phát triển, nhưng đại bộ phận TNNT vẫn còn thụ động, trông chờ trong tạo việc làm. Trình độ chuyên môn, tay nghề, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp của TNNT phần lớn không đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Đến huyện đồng bằng ven biển Quảng Xương (Thanh Hóa), anh Lê Như Tuấn, Bí thư Huyện đoàn cho chúng tôi biết: “Lực lượng thanh niên huyện Quảng Xương có khoảng 85.000 người, trong đó TNNT chiếm 84%. Ban Thường vụ Huyện đoàn đã chỉ đạo các cơ sở Đoàn bằng nhiều biện pháp tuyên truyền, giáo dục hướng nghiệp cho đoàn viên thanh niên, giới thiệu các mô hình kinh tế vượt khó của thanh niên, làm cầu nối giữa doanh nghiệp với đối tượng lao động là thanh niên, tư vấn việc làm, cho thanh niên vay vốn... Tuy nhiên, con số thanh niên có việc làm trong toàn huyện không nhiều. Hiện tại, Quảng Xương có hơn 50% thanh niên đi làm ăn xa, gần 33% thanh niên không có tay nghề”.

Tại huyện Ý Yên (Nam Định), chúng tôi đã về khảo sát tại xã Yên Tiến. Anh Ngô Văn Chiên, Bí thư Đoàn xã cho biết: Xã có hơn 700 thanh niên đang trong độ tuổi Đoàn nhưng hiện chỉ có hơn 200 thanh niên "trụ" lại quê, còn lại đi làm ăn xa. Công việc của 500 người này ra sao, xã không thể nắm được hết. Theo anh Hoàng Anh Đức, Bí thư Huyện Đoàn Ý Yên thì số thanh niên phải đi làm ăn xa ở Yên Tiến chỉ có thu nhập ở mức trung bình. Ở nhiều xã khác, tỷ lệ thanh niên "ly hương" còn nhiều hơn thế. Trước đây tại huyện Ý Yên, đất nông nghiệp trung bình được 1,5 sào/người, nhưng do việc mở rộng các làng nghề, các khu sản xuất nên đất ngày càng bị thu hẹp. Trong vòng 10 năm qua, đã có hàng vạn héc-ta đất nông nghiệp phải “nhường chỗ” cho các dự án công nghiệp. Nhiều thanh niên thất nghiệp muốn trụ lại làm ăn tại quê nhưng thiếu vốn, thiếu kiến thức, nên “lực bất tòng tâm".

Trao đổi với chúng tôi, anh Phạm Huy Giang, Trưởng ban thanh niên nông thôn (Trung ương Đoàn) cho biết: "Thực tế những năm gần đây, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên cao hơn tỷ lệ thất nghiệp chung từ 2,5 đến 3 lần. Tỷ lệ này còn có xu hướng tăng thêm. Điều đáng lo ngại là do không có việc làm nên một bộ phận thanh niên sa vào tệ nạn ma túy, mại dâm... gây rối loạn trong đời sống khu vực nông thôn".

Như vậy, có thể thấy nguyên nhân khiến TNNT thiếu việc làm hoặc phải đi làm ăn xa trước hết là do sự thụ động, ỷ lại của thanh niên. Đây được xem là nguyên nhân chủ quan. Còn về khách quan, đó là thiếu đất sản xuất, thiếu kinh nghiệm, trình độ để mở doanh nghiệp hoặc phát triển kinh tế nông nghiệp. Trong các nguyên nhân trên, nguyên nhân thiếu đất sản xuất về cơ bản là không khắc phục được. Dạy nghề, hướng nghiệp là một vấn đề lớn cần những giải pháp đồng bộ trong chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Trong loạt bài này, chúng tôi chỉ đề cập đến hai vấn đề quan trọng mà cơ sở có thể khắc phục được: Đó là tình trạng thiếu vốn và thiếu thông tin về việc làm cho thanh niên. Giải được hai bài toán trên, cùng với sự chủ động vượt khó của thanh niên sẽ là “liều thuốc” góp phần khắc phục tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm của TNNT hiện nay.

Việc làm và thu nhập luôn là mối quan tâm hàng đầu của thanh niên. Sự cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường dẫn đến tình trạng khó tìm việc làm và thất nghiệp diễn ra nhanh chóng; tình trạng thiếu việc làm còn diễn ra gay gắt... Điều đó đòi hỏi phải đẩy mạnh phát triển kinh tế, hình thành các chính sách đồng bộ để giải quyết tốt hơn nhu cầu việc làm, tình trạng thất nghiệp, nhu cầu được bảo vệ quyền lợi chính đáng và các vấn đề xã hội khác của thanh niên (Trích: Nghị quyết số 25 của Hội nghị Trung ương lần thứ 7, khóa X).