Sáng sớm 15-8, với sự giúp đỡ của Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai, bằng đủ loại phương tiện ô tô, xe máy, đi bộ, chúng tôi đã xuống được Trịnh Tường, xã bị nặng nhất của huyện Bát Xát trong cơn lũ lịch sử xảy ra đêm 8 rạng ngày 9-8. Mất mát, tang thương, quặn thắt cùng những đùm bọc, sẻ chia, đượm thắm tình người sau cơn lũ dữ... Đó là những cảm nhận và sự chứng kiến đầu tiên khi chúng tôi có mặt tại nơi này...

Chuyện kể sau đêm kinh hoàng!

Từ Hà Nội lên Lào Cai theo đường bộ dài khoảng 350km, rẽ hướng Tây qua thị trấn Bát Xát rồi men theo con đường vành đai biên giới dài hơn 40km thì lên tới xã Trịnh Tường. Từ trung tâm xã xuống thôn Tùng Chỉn 1 dài khoảng 5km. Đây là địa điểm xảy ra tai nạn thảm khốc nhất làm 19 người dân bị lũ cuốn trôi (đến chiều qua cũng chỉ mới tìm thấy 3 người), hàng chục ngôi nhà bị xóa sổ hoàn toàn.

Di chuyển nhà của đồng bào khỏi vùng nguy hiểm.

Chúng tôi tìm gặp Đại úy Hoàng Hữu , Phó đồn trưởng quân sự Đồn biên phòng 263 (thuộc Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai) khi trên nét mặt anh vẫn hằn sâu nỗi lo lắng. Sau khi xảy ra lũ quét, anh là một trong hai người đầu tiên có mặt tại thôn Tùng Chỉn 1. Anh kể:

- Khoảng hơn 3 giờ sáng ngày 9-8, mưa rất to, tôi choàng dậy vì nghe tiếng nước suối gần đồn réo những tiếng khác lạ. Tôi cùng Trung tá Đồn trưởng Nguyễn Phùng Giang ra suối xem thì thấy nước dâng rất cao, đang cuồn cuộn chảy, lập lờ trong dòng nước là gỗ, cột nhà, đồ đạc của dân… Linh tính mách bảo chúng tôi có thể xảy ra sự cố nghiêm trọng tại khu vực thôn Tùng Chỉn 1. Tôi cùng Trung úy Vũ Mạnh Hùng đi trước. Đường xuống thôn đã bị lũ chia cắt, chúng tôi phải vòng tránh qua nhiều ngọn đồi. Tới nơi, một cảnh tượng kinh hoàng diễn ra trước mắt. Những ngôi nhà của 19 hộ dân sông ven suối đã bị lũ cuốn trôi. Bên bờ suối, những người sống sót đang kêu gào thảm thiết. Số khác hoảng loạn ẩn nấp trên những triền đồi…

Sau khi báo về, lực lượng đã kịp thời tiếp ứng, phối hợp với những người dân có uy tín trong thôn, xã vận động, giúp đỡ, đưa bà con về đồn. Đường về bị lũ phong tỏa. Cán bộ, chiến sĩ phải tìm đoạn suối hẹp và nông nhất, buộc dây hai bên bờ suối và dìu đỡ được 50 người về đồn an toàn. Những ngày sau tiếp tục thu dung thêm, và đến nay có 76 người dân được đưa về. Cán bộ, chiến sĩ đã dành toàn bộ khu nhà của trung đội vũ trang để cho nhân dân ở, tạo điều kiện về tốt nhất cho nhân dân ăn uống, ngủ nghỉ, sinh hoạt.

Ông Phàn Xìn Xiểu người dân tộc Dao, đã ngoài 60 tuổi, nhớ lại: “Ở đây bộ đội chăm lo, cho ăn cơm có thịt, có trứng, có rau còn nhiều hơn ở nhà mà vẫn không ăn được. Tôi vẫn đau lắm vì mất vợ, con gái và hai đứa cháu ngoại”.

Ông Xiểu mắt chợt đỏ hoe, không kể được tiếp vì thương vợ và con, cháu. Ông bảo ông vẫn phải cố ăn, cố sống và làm lại để không phụ công chăm lo của Nhà nước và bộ đội.

Hai mẹ con chị Chèo Ú Mẩy, người dân tộc Dao. Chị Mẩy vừa ăn vừa bồi hồi kể:

- Nhà tôi may mắn vì không mất ai, bố nó và con bé lớn bị thương bây giờ đang nằm ở bệnh viện huyện. Tôi cảm động lắm, sáng nay bộ đội lại vừa giúp dựng lại cái nhà cho gia đình, không có bộ đội tôi không biết làm thế nào.

Bà con dân tộc được cán bộ, chiến sĩ đưa về Đồn Biên phòng 263.

Gặp chúng tôi tại Đồn biên phòng 263, cháu Lý San Mẩy, dân tộc Dao đỏ, 13 tuổi, người đã may mắn thoát nạn nhờ Binh nhất Phàn Láo Lở cứu sống vẫn chưa qua cơn hoảng loạn. Chiến sĩ Phàn Láo Lở nhà cũng ở thôn Tùng Chỉ 1, công tác tại bộ phận dò gỡ mìn, thuộc Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Lào Cai, được đơn vị cho về giúp đỡ gia đình phòng, chống thiên tai. Anh đã hy sinh khi đang giúp đỡ bà con chạy lũ. Cháu Lý San Mẩy kể:

- Cháu đang ngủ, nghe tiếng suối chảy ầm ầm, nước chảy xiết, mỗi lúc một cao. Cháu được anh Lở cõng qua suối, đặt lên chỗ cao. Sau đó anh Lở quay lại cứu những người khác, cứu thêm được một người nữa thì anh ấy bị trượt chân, lũ cuốn anh ấy đi mất. Anh Lở chết mà cháu thì được sống. Cháu thương anh Lở lắm!

Mẩy nói mà mắt rưng rưng. Hoàn cảnh của cháu thật thương tâm. Bố mất sớm. Mẹ và chị gái bị lũ cuốn trôi. Bây giờ người thân duy nhất là người anh trai. Những ngày qua Mẩy sống nhờ vào sự đùm bọc, thương yêu của cán bộ, chiến sĩ Đồn biên phòng 263.

Những nỗ lực để sớm yên dân

Chúng tôi dời đồn đến trụ sở Ủy ban nhân dân xã Trịnh Tường, người ra vào tấp nập, quang cảnh lộn xộn, lấm lem bùn đất. Chúng tôi gặp Phó chủ tịch xã Vừ A Dùa và Phó chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Lý Văn Sỉn, cả hai đều quần xắn móng lợn, tay chân vẫn đầy bụi đất, gương mặt xọm đen, nhưng ánh mắt vẫn đầy quyết tâm. Cả hai đồng chí đều nói chưa từng thấy trận lũ nào khủng khiếp như vậy, tuy nhiên bây giờ tất cả mọi người dân đều đang đồng lòng cùng chính quyền, bộ đội và các lực lượng khác khắc phục hậu quả. Phó chủ tịch HĐND Lý Văn Sỉn rất bùi ngùi:

- Qua hoạn nạn mới thấy tình quân dân, tình đoàn kết các dân tộc thật đẹp anh ạ, bộ đội thì cưu mang, giúp đỡ bà con, người dân trong xã lại đồng lòng ủng hộ sức lực, tinh thần, vật chất. Ngày 14-7 âm lịch là rằm của người dân tộc thiểu số, chính quyền và nhiều gia đình trong xã đã tự nguyện mang bánh trái, hoa quả vào cho những người bị nạn ở Tùng Chỉn 1 ăn rằm cho đầy đủ!

Đại tá Lương Văn Sơn, Chính ủy Bộ chỉ huy Bộ đội Biên phòng Lào Cai cho biết:

- Hiện tại, Bộ chỉ huy đang chỉ đạo các đồn Bộ đội Biên phòng phối hợp các lực lượng tiếp tục nắm sâu hơn, kỹ hơn tình hình, tìm kiếm xác các nạn nhân ở những vùng sâu, vùng xa trên địa bàn, khai thông đường sá, hỗ trợ nhân dân ổn định nơi ăn ở, khôi phục lại sản xuất. Trong đó, tập trung ở khu vực huyện Bát Xát, đặc biệt là xã Trịnh Tường, đồng thời đưa các đội quân y xuống bản chăm sóc, cấp cứu người bị nạn, phòng, chống dịch bệnh sau lũ. Chúng tôi cũng phát động toàn thể cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị học tập tấm gương hy sinh quên mình vì dân của Binh nhất Phàn Láo Lở.

Có mặt tại Trịnh Tường trong những ngày này, chúng tôi hiểu sâu sắc hơn tình cảm quân dân máu thịt. Những cán bộ, chiến sĩ như Hoàng Hữu , Vũ Mạnh Hùng, Bàn Văn Dương, Vũ Anh Tuấn, Nguyễn Tú … thuộc Đồn biên phòng 263 được nhắc đến như những tấm gương quên mình vì dân trong cơn hoạn nạn. Ngoài việc lo nơi ăn, chốn ở, tạm ứng trước 15.000 đồng/người/ngày giúp đỡ 76 người dân bị nạn, đồn biên phòng 263 đã huy động toàn bộ lực lượng xuống bản giúp đỡ nhân dân san đất, làm nhà, khám chữa bệnh cho dân. Thực hiện yêu cầu của UBND huyện Bát Xát, đồn đã cho khai thác 1ha gỗ mỡ do đơn vị trồng được để cho dân làm nhà. Tính đến ngày 15-8, đã khai thác được khoảng gần 50 mét khối gỗ. Tiếp tục cắm bản, cùng với các lực lượng và chính quyền địa phương ổn định cuộc sống nhân dân.

Xã Trịnh Tường đang gượng dậy sau cơn lũ dữ. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Bát Xát cũng đang nỗ lực trong việc khắc phục hậu quả lũ lụt. Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Lý Xeo Dìn, Chủ tịch UBND huyện Bát Xát cho biết.

- Huyện đã trích ngân sách 3 tỉ đồng để hỗ trợ nhân dân vùng lũ. Trong đó, hỗ trợ các gia đình có người chết là 3 triệu đồng, người bị thương là 1 triệu đồng, hộ mất nhà 10 triệu đồng, hộ có nguy cơ sạt lở phải di dời 5 triệu đồng. Chúng tôi cũng đã nhận được sự giúp đỡ, sẻ chia của các ban, ngành, địa phương trong cả nước. Đặc biệt là sự giúp đỡ có hiệu quả, kịp thời của cán bộ, chiến sĩ các lực lượng vũ trang trên địa bàn.

Ngay tại Đồn biên phòng 263, chúng tôi gặp ông Trần Thành Long, Chủ tịch UBMT Tổ quốc Thành phố Hồ Chí Minh cùng đại diện nhiều ban, ngành thành phố đến tận xã Trịnh Tường thăm hỏi những gia đình bị nạn. Lãnh đạo thành phố cũng quyết định ủng hộ tỉnh Lào Cai 1 tỉ đồng để giúp nhân dân khắc phục hậu quả, ổn định đời sống.

Bài và ảnh: Lê Thiết Hùng và Hoàng Trường Giang