Sơn La nằm phía Tây Bắc của Tổ quốc, trên “mái nhà” ấy, năm huyện của tỉnh là: Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Sông Mã và Sốp Cộp, có 250km đường biên giới với nước bạn Lào. Các huyện vùng biên có núi non hiểm trở, đi lại khó khăn, kinh tế phát triển còn chậm, đặc biệt là huyện Sông Mã và Sốp Cộp.

Tình quân dân. Ảnh: Phạm Đệm

Thành lập từ năm 1993, lúc đầu chỉ có mấy hạt nhân văn nghệ, đến nay, đội tuyên truyền văn hóa (TTVH) Bộ chỉ huy Biên phòng Sơn La đã có một lực lượng khá hùng hậu. Chỉ tiêu của đội mỗi năm đi phục vụ 1-2 lần tại tất cả các đồn biên phòng trong tỉnh, ưu tiên cho những địa bàn biên giới khó khăn. Một vài đồn biên phòng chưa có đường ô tô, các diễn viên của đội phải đi bộ tới 15-20km. Trong câu chuyện với tôi, các chiến sĩ có thâm niên như Tòng Thu Dinh, Lò Thị Hồng Nhung, Quàng Văn Ngọc... kể lại kỷ niệm những chuyến đi phục vụ bộ đội biên phòng các đồn Sốp Cộp, Mường Lạn. Có lần vào mùa mưa, cả đội không qua được suối, phải nằm lại không thể đến được với bộ đội, nhân dân mặc dù chỉ cách đó vài ba ki-lô-mét. Lại những lúc phải trèo đèo, lội suối, chịu cái đói, rét ở vùng rừng núi biên cương trập trùng. Mỗi chuyến phục vụ thường vài tuần, có khi cả tháng mới về, như Tòng Thu Dinh, Hồng Nhung... khi mang thai vẫn trèo đèo lội suối đến với các đồn biên phòng xa heo hút. Hầu hết diễn viên của đội đều là người Mông, Thái, Khơ Mú... Đội trưởng Quàng Văn Ngọc, dân tộc Thái, tốt nghiệp khoa Văn hóa cơ sở Trường cao đẳng VHNT Quân đội từ 10 năm nay được coi là người anh cả. Anh biết sử dụng đàn oóc-gan, sáng tác múa và đạo diễn chương trình. Tòng Thu Dinh tuy đã có gần 10 năm làm mẹ nhưng vẫn tươi xinh, có duyên trong các điệu múa. Lò Hồng Nhung người Thái là cây đơn ca nữ xuất sắc của đội. Năm 1999, Hồng Nhung tham gia cuộc thi tiếng hát truyền hình toàn quốc và lọt vào vòng chung khảo. Đến nay, Nhung đã có “bộ sưu tập” huy chương vàng hơn chục chiếc tại các lần liên hoan, hội diễn. Trong đội còn có một diễn viên xuất sắc nữa là trung úy chuyên nghiệp Nguyễn Đăng Hữu, y sĩ của đồn Biên phòng Chiềng Khương.

Ai đã một lần được xem đội biểu diễn chắc sẽ có ấn tượng và cảm mến về họ. Năm 2005, đội đã xây dựng hai chương trình nghệ thuật khá đặc sắc được đồng bào các dân tộc và bộ đội yêu quý. Đặc biệt, chương trình tham gia liên hoan tổ đội TTVH biên giới, bờ biển lần thứ 5 do Bộ Văn hóa-Thông tin và Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng tổ chức, đội đã giành giải xuất sắc. Các màn hát múa “Chiều dài biên giới”, “Tạ Bú ơi sáng lên dòng điện”, múa “Hội xuân”, “Xuân biên cương”, sáo Mông “Xuân về trên bản Mèo” của Minh Đức, song ca nam nữ “Bản tình ca nơi biên giới”... luôn được đánh giá cao. Cuốn hút, lắng lại bền lâu trong lòng người chiến sĩ và bà con các dân tộc phải kể đến giọng hát của Lò Hồng Nhung. Với chất giọng nữ cao, vang, trữ tình, đã thể hiện xuất sắc nhiều ca khúc và các làn điệu dân ca Thái, Mông. Nghe Hồng Nhung hát “Bức tranh xuân” của Cầm Bích và “Cánh cò bên nôi” của Vũ Duy Cương, nhiều người đã yêu cầu chị hát lại.

Chặng hành trình 13 năm đến với dọc dài biên giới, với đồng bào các dân tộc của Đội TTVH Bộ đội biên phòng Sơn La thật đáng trân trọng và tự hào. Trong chiến công giữ vững chủ quyền an ninh biên giới Tổ quốc có một phần tiếng đàn, tiếng hát và điệu múa của chiến sĩ đội TTVH trên quê hương Sơn La giàu truyền thống lịch sử và văn hóa.

NGUYỄN ĐÌNH PHƯỢNG