Tàu ghe khai thác cát nhộn nhịp trên một khúc sông

Trước mức lợi nhuận khổng lồ do giá cát san lấp và cát xây dựng tăng cao, những người vi phạm đã không đếm xỉa đến việc gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, giữ cân bằng sinh thái. Điều này đã làm địa hình đáy sông bị thay đổi, mất cân bằng, tạo thành những vực xoáy, gây biến đổi dòng chảy, sạt lở bờ sông…

Dòng sông La Ngà, một chi lưu của sông Đồng Nai, đoạn giáp ranh giữa hai tỉnh Bình Thuận và Đồng Nai đang là điểm nóng của nạn khai thác cát trái phép. Trên đoạn thuộc xã Trà Tân, huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận-giáp ranh với huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai-khung cảnh trở nên bát nháo bởi lực lượng khai thác cát trái phép. Mặc dù chính quyền xã đã nhiều lần họp dân và huớng dẫn về qui định của Sở Tài nguyên-Môi trường về khai thác cát, nhưng lâu nay nhiều người vẫn không chấp hành, gây không ít khó khăn trong việc quản lý tài nguyên khoáng sản, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy và môi trường hai bên bờ sông.

Đi dọc theo bờ sông chưa đầy 1km ở thôn 5 (Trà Tân), chúng tôi thấy có 5 điểm và một điểm giáp ranh thuộc địa bàn xã Tân Hà (khu vực Ba Luồng) khai thác và tập kết cát với qui mô lớn. Theo chính quyền địa phương, toàn khu vực này trước đây chỉ có một điểm khai thác cát xây dựng của ông Đỗ Văn Quang được Sở Tài nguyên-Môi trường cấp phép. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, ông Quang đã không khai thác nữa mà “bán” lại giấy phép cho bà Cẩm ở Đồng Nai. Có được giấy tờ hợp lệ do ông Quang đứng tên trên danh nghĩa, bà Cẩm đã huy động 3 tàu sắt công suất lớn có trang bị hệ thống hút, phun cát hiện đại từ Đồng Nai sang khai thác ồ ạt dọc theo toàn bộ khu vực này. Do khai thác với qui mô lớn, với sản lượng mỗi ngày hàng trăm tấn cát, nên bà Cẩm đã thuê nhiều lao động tại địa phương để phát dọn bãi tập kết, xúc cát bán cho các chủ xe ô tô từ khắp nơi. Sau khi giấy phép khai thác hết hạn, nhiều người dân ở đây, mà đa số là những người trước đây làm thuê cho bà Cẩm, đã thuê lại tàu sắt của bà. Một số người ở địa phương thấy vậy cũng tự đóng tàu gỗ đưa vào khai thác cát trái phép một cách ồ ạt, không cần chờ cơ quan chức năng khảo sát cấp phép mới. Việc khai thác cát tràn lan đã ảnh hưởng rất lớn đến môi trường, nguồn nước sinh hoạt và đặc biệt là gây sạt lở nghiêm trọng đất canh tác của người dân dọc theo bờ sông. Anh Nguyễn Văn Thanh ở thôn 5 Trà Tân bức xúc: “Cát dưới sông không còn, chúng đưa ống hút cát to bằng thân người từ dưới sông rà dọc theo đất trồng cây mì dọc theo bờ thi nhau mà hút, cứ khoảng 20 phút là quay về điểm tập kết bắt ống phun lên bờ vài chục khối. Chúng tôi chỉ biết đau lòng nhìn từng mảng đất lớn bị sạt xuống sông mà không làm gì được. Riêng vườn nhà tôi có hàng chục xe ra vào vận chuyển cát từ sáng đến tối, mỗi xe nặng hàng chục tấn chạy cày nát đất, không cây gì còn, nhưng không biết kêu ai.”

Đi sâu vào khu vực khai thác, chứng kiến những vườn cây đang bị thu hẹp dần từng ngày, từng giờ và thay vào đó là những mảng sạt lở lớn mới cảm nhận được tốc độ biến dạng dữ dội của môi trường thiên nhiên. Đó là chưa kể việc hàng trăm gia đình sống quanh khu vực khai thác và hai bên đường có xe vận chuyển cát đi qua hằng ngày, ngoài việc phải nghe tiếng gầm rú của hàng trăm lượt xe, còn phải hít thở không khí ô nhiễm nặng nề do cát bụi bay mù mịt và rơi vãi dài theo đường vận chuyển.

Trước thực trạng trên, cơ quan chức năng ở Đức Linh phối hợp với chính quyền xã Trà Tân tổ chức nhiều đợt kiểm tra, truy quét các đối tượng khai thác cát trái phép khu vực dọc theo sông La Ngà. Đoàn kiểm tra đã bắt quả tang, lập biên bản chuyển về UBND tỉnh ra quyết định xử phạt hành chính ông Đinh Đồng Hiệp, ở thôn 1 và ông Trần Ngọc Tiến, ở thôn 5, mỗi người 35 triệu đồng.

Theo lãnh đạo UBND xã Trà Tân thì cái khó nhất hiện nay là do địa bàn giáp ranh, khi đoàn kiểm tra đến thì các đối tượng chạy tàu sang bên kia sông La Ngà thuộc địa phận tỉnh Đồng Nai (đoạn sông này rất hẹp, bề ngang chưa tới 30m), nên không thể nào xử lý triệt để được. Đó là chưa kể các đối tượng luôn nắm bắt mọi động tĩnh của cơ quan chức năng để thông báo cho nhau mỗi khi có đợt kiểm tra.

Theo các nhà chuyên môn, một ghe cát có dung tích 10m³, có trang bị bơm hút công suất lớn, mỗi đêm hút được ba chuyến thì lợi nhuận thu được cũng không dưới 2 triệu đồng. Chính vì lợi nhuận, lực lượng này khai thác trái phép luôn bất chấp luật pháp, quy định của Nhà nước, không đếm xỉa việc tác động đến môi trường, đến cuộc sống sinh hoạt của người dân hai bên bờ sông. Để chấn chỉnh việc khai thác trái phép tài nguyên cát, giữ gìn môi trường sinh thái, ổn định cuộc sống của nhân dân trong vùng, các cơ quan chức năng hai tỉnh Đồng Nai và Bình Thuận cần có sự phối hợp, thống nhất, tăng cường kiểm tra, ngăn chặn ngay những trường hợp khai thác, kinh doanh cát sỏi trái phép hoặc nạo vét quá độ sâu cho phép; xử lý nghiêm các vi phạm.

Bài và ảnh: XUÂN CƯỜNG, THANH BÌNH