QĐND - Để hỗ trợ, giúp đỡ đồng bào vùng biên giới thoát khỏi sự cám dỗ của ma túy, từ năm 2010 đến nay, Cục Hậu cần Bộ đội Biên phòng phối hợp với Cục Phòng chống tệ nạn xã hội (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) triển khai thí điểm mô hình “Kết hợp quân-dân y cai nghiện ma túy trên địa bàn biên giới”. Qua gần 3 năm thực hiện mô hình tại 2 tỉnh Lai Châu và Điện Biên, bước đầu đã thu được kết quả tích cực, nhưng cũng đặt ra không ít vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. 

100% người nghiện cắt cơn sau điều trị

Để hiểu tường tận về cách thức triển khai mô hình và hiệu quả đạt được, chúng tôi tìm đến nhà anh Giàng A Nhè, ở bản Hồ Thầu (Huổi Luông, Phong Thổ, Lai Châu). Giàng A Nhè là một trong số đối tượng vừa được cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Huổi Luông giúp cai nghiện ma túy thành công. Biết chúng tôi đến hỏi chuyện cai nghiện của chồng, chị Lìm Xà (vợ A Nhè), thật thà nói:

- Trước đây, khi còn nghiện ma túy, chồng tôi chỉ ở nhà hút ma túy thôi. Vì nghiện ma túy nên không những không làm ra tiền mà còn tiêu mỗi ngày hết từ 50.000 đến 100.000 đồng. Nay cai nghiện được, nó đã biết đi làm rồi…

Nhà Giàng A Nhè là hộ nghèo. Có bao nhiêu tiền, A Nhè đều dành để mua ma túy. Không có tiền, không đủ gạo, ngô để nuôi 3 con, vợ chồng A Nhè đành phải cho một người con đi ở với người khác. Việc A Nhè cai nghiện thành công, chắc chắn giúp gia đình có cơ hội thoát khỏi cái nghèo.

Thiếu tá Đào Quang Hồng, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Huổi Luông dẫn chúng tôi đến một số hộ gia đình trong bản. Anh cho biết: Tuy mới gần 3 năm triển khai thực hiện mô hình, nhưng đơn vị đã tổ chức cai nghiện cho 42 người. Các đối tượng cai nghiện, đều được ăn, ở miễn phí; được theo dõi sức khỏe hằng ngày và điều trị theo đúng phác đồ ngay tại đơn vị.

Cán bộ Đồn Biên phòng Huổi Luông vận động ông Lý A Khoa, trú tại bản Làng Vây 1 đi cai nghiện ma túy theo mô hình kết hợp.

Huổi Luông là xã biên giới có diện tích khá rộng, giao thông khó khăn, trình độ, nhận thức của người dân nói chung, đối tượng nghiện ma túy nói riêng còn nhiều hạn chế, nên khi triển khai mô hình, cán bộ, chiến sĩ đơn vị gặp không ít khó khăn. Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Huổi Luông đã rải đều lực lượng đến từng bản, từng gia đình có đối tượng nghiện ma túy để tuyên truyền, vận động. Với phương châm “mưa dầm thấm lâu”, một lần chưa được thì các anh đến nhiều lần; ban ngày không gặp, thì đến vào ban đêm. Thậm chí, cán bộ, chiến sĩ đơn vị còn dùng xe gắn máy đến tận nhà đón người nghiện ma túy về đơn vị để cai nghiện. Đồn lo ăn, ở cho hàng chục người trong quá trình cai nghiện...

Nói về phương pháp triển khai và hiệu quả của mô hình, Thượng tá Phan Đình Hoài, Phó trưởng Phòng Quân y (Cục Hậu cần BĐBP) cho biết:

- Hiện nay, thời gian cai nghiện cho một đối tượng thường kéo dài khoảng 15 ngày. Người nghiện được dùng thuốc Cedemex để cắt cơn, kết hợp với một số thuốc tăng lực, an thần kinh và châm cứu hỗ trợ… Từ năm 2010 đến nay, mô hình đã được triển khai thí điểm tại 7 đồn biên phòng thuộc BĐBP hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu với tổng số 245 trường hợp. Sau gần 3 năm triển khai thực hiện, đến nay 100% đối tượng nghiện sau khi điều trị đã cắt cơn hoàn toàn...

Nên tăng thời gian cai nghiện tại cộng đồng

Những kết quả bước đầu của mô hình là không thể phủ nhận, song điều đáng lo ngại nhất là tỷ lệ tái nghiện rất cao (tỷ lệ tái nghiện ở phần lớn các xã lên đến 100%). Thượng úy QNCN Lê Văn Dung, Phó bí thư Thường trực Đảng ủy xã Huổi Luông trăn trở:

- Trong số 42 trường hợp được Đồn Biên phòng Huổi Luông tổ chức cai nghiện trong gần 3 năm qua, thì chỉ có 2 trường hợp cai nghiện thành công (2 đối tượng này đều mới mắc nghiện). Nếu các cơ quan chức năng không nghiên cứu, cải tiến mô hình cai nghiện cho phù hợp hơn thì hiệu quả sẽ hạn chế….

Về nguyên nhân tái nghiện chiếm tỷ lệ cao, Thượng tá Phan Đình Hoài cho rằng: Thời gian cai nghiện theo quy định của mô hình quá ngắn (15 ngày), trong khi thời gian cai nghiện tập trung thường kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm. Với khoảng thời gian này, việc cai nghiện vẫn chủ yếu tập trung vào khâu cắt cơn, mà chưa có điều kiện để thực hiện đầy đủ quy trình cai nghiện theo quy định. Mặt khác, các hoạt động hỗ trợ sau cai nghiện như dạy nghề, tạo việc làm… hầu như chưa được các cơ quan chức năng tính đến. Đây cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tỷ lệ tái nghiện cao. Một vấn đề bất cập nữa trong thực hiện mô hình là hiện nay chưa có cơ sở chuyên biệt để làm nơi cai nghiện. Vì thế, có đơn vị thì tổ chức khu cai nghiện ngay trong doanh trại, có nơi lại “mượn” trụ sở UBND xã… nên việc quản lý đối tượng nghiện gặp nhiều khó khăn.

- Vậy, muốn hạn chế tỷ lệ tái nghiện phải chăng cũng cần có các trung tâm cai nghiện như ở vùng đồng bằng? Tôi hỏi Đại tá Phan Lâm Bình, Cục trưởng Cục Hậu cần BĐBP.

- Đối với các xã miền núi, mô hình như dưới xuôi chưa hẳn đã mang lại hiệu quả cao. Việc tổ chức mô hình như đang thí điểm hiện nay, tôi cho là phù hợp với địa bàn vùng cao, miền núi. Tuy nhiên, để mô hình mang lại hiệu quả thực sự, cần tăng thêm thời gian điều trị đối với từng đối tượng. Thời gian phù hợp cho việc cai nghiện đối với một đối tượng ít nhất cần tới 6 tháng. Hơn nữa, nếu chỉ chú trọng đến việc cắt cơn cho từng đối tượng, hiệu quả mang lại sẽ không bảo đảm tính bền vững. Vì thế, cùng với việc điều trị, chăm sóc sức khỏe cho các đối tượng tham gia cai nghiện, cần phải có nhiều giải pháp hỗ trợ để họ có điều kiện thuận lợi tái hòa nhập cộng đồng. Ví dụ, phải kết hợp chặt chẽ giữa tổ chức cai nghiện với triển khai các dự án phát triển kinh tế-xã hội. Mấu chốt là quan tâm toàn diện hơn đến đời sống thực tế của đồng bào. Thực hiện đồng bộ các chủ trương, giải pháp; kết hợp với nhiều mô hình, cách làm cụ thể, chúng ta mới hy vọng loại bỏ được ma túy ra khỏi đời sống của đồng bào vùng biên giới…

Bài và ảnh: NGUYỄN TRUNG KIÊN