Đã hơn 16 năm qua, người dân nhiều địa phương ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo đã tìm được cho mình “chỗ dựa” tin cậy mỗi khi không may bị đau ốm, bệnh tật. Chỗ dựa ấy chính là lực lượng quân y các đơn vị cơ sở đóng quân trên địa bàn. Không chỉ cứu chữa kịp thời những ca bệnh hiểm nghèo, mang lại hạnh phúc cho nhiều gia đình, chiến sĩ quân y các đơn vị còn trở thành những tuyên truyền viên xuất sắc- nhịp cầu rút ngắn khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi, giữa đất liền với hải đảo.

Cùng y tế cơ sở chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Chiều mùng 7 Tết Đinh Hợi, chúng tôi gõ cửa phòng làm việc của Thiếu tướng Chu Tiến Cường, Cục trưởng Cục Quân y (Tổng cục Hậu cần). Công việc đầu năm khá bận, nhưng ông vẫn dành cho chúng tôi một khoảng thời gian đủ nói lên tính hiệu quả trong tổ chức triển khai thực hiện chương trình kết hợp quân-dân y suốt hơn 16 năm qua. Không tài liệu, sổ sách ghi chép, nhưng ông nhớ đến từng con số, từng chuyến công tác của các đoàn cán bộ, y bác sĩ đơn vị trong thực hiện chương trình kết hợp quân-dân y. Điều ông khẳng định và nhắc đi, nhắc lại với chúng tôi trong suốt buổi làm việc chính là hiệu quả trong việc phối hợp với y tế địa phương của lực lượng quân y các đơn vị tạo ra những điều kiện thuận lợi trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân. Theo ông, việc chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân, hay nói rộng hơn là chăm sóc sức khỏe cộng đồng, vừa là mục tiêu, vừa là yêu cầu cao nhất được Ngành Quân y kiên trì thực hiện trong suốt nhiều năm qua. Điều này không chỉ đơn thuần là khám, chữa bệnh cho đồng bào, mà bao hàm cả công tác tuyên truyền, vận động, tư vấn cho bà con đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong phát triển kinh tế-văn hóa, xã hội, nhất là ở những vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Chương trình kết hợp quân-dân y (Chương trình 12) được hình thành từ cuối năm 1990 và bắt đầu triển khai thực hiện từ năm 1991. Phải khẳng định rằng, sau hơn 16 năm triển khai thực hiện, Chương trình 12 đã đạt được nhiều kết quả to lớn, góp phần củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao sức khỏe nhân dân, đặc biệt là các đối tượng chính sách, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo. Có thể thấy rõ hiệu quả trong việc triển khai thực hiện Chương trình 12 qua một vài con số thống kê trong 10 năm trở lại đây. Thông qua Chương trình 12, lực lượng quân y các đơn vị, trong đó đặc biệt là quân y các đồn biên phòng, các đoàn kinh tế-quốc phòng, các trạm y tế quân-dân y kết hợp, các bệnh viện tuyến sau đã giúp đỡ gần 1.000 xã củng cố y tế tuyến cơ sở, trong đó hơn 2/3 là các xã thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo.

Giai đoạn 2001-2005, lực lượng quân y các đơn vị đã hỗ trợ, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị cho gần 400 trạm y tế của 38 tỉnh, thành phố trên cả nước, trong đó chủ yếu vẫn ở những vùng khó khăn, vùng trọng điểm về quốc phòng-an ninh. Ngoài ra, lực lượng quân y toàn quân thông qua việc triển khai thực hiện Chương trình 12 đã tham gia tích cực và có hiệu quả nhiệm vụ khắc phục hậu quả thiên tai, bão lụt, hỏa hoạn, phòng chống dịch bệnh, nhất là các dịch bệnh nguy hiểm, trong điều kiện chăm sóc y tế tuyến cơ sở còn nhiều khó khăn, hạn chế. Thực tiễn cho thấy, trong những tình huống gian nan ấy, lực lượng quân y luôn là lực lượng cơ động nhanh nhất, có mặt sớm nhất để hỗ trợ, giúp đỡ nhân dân. Đã hơn 7 năm trôi qua, nhưng hình ảnh một cụ già người dân tộc Tày thuộc huyện Tràng Định, Lạng Sơn, nghe tin có bộ đội quân y Bệnh viện 110 (Quân khu 1) về địa phương khám, chữa bệnh cho đồng bào, cụ đi bộ, vượt qua hơn 20km đường rừng mang theo con gà trống đến cảm tạ tấm lòng của bộ đội quân y sau lần cứu chữa kịp thời người con trai của cụ vẫn để lại trong lòng những thầy thuốc quân đội ấn tượng sâu đậm.

Không chỉ trực tiếp đến từng thôn, bản, có mặt ở từng gia đình người dân, ngành quân y quân đội cũng thông qua Chương trình 12 còn nghiên cứu, xây dựng được nhiều mô hình kết hợp quân-dân y hoạt động hiệu quả và được nhân rộng trong phạm vi cả nước. Đặc biệt, công tác đào tạo nhân lực y tế thông qua việc triển khai thực hiện Chương trình 12 cũng được ngành quân y đặc biệt quan tâm. Từ năm 1995 đến hết tháng 12-2006, các cơ sở y tế quân đội đã tham gia đào tạo gần 1.000 bác sĩ, gần 2.000 y sĩ và hơn 5.000 y tá ở các địa phương vùng sâu, vùng xa trong cả nước.

Cả lực lượng tại chỗ và cơ động cùng tham gia

Trong quá trình triển khai thực hiện Chương trình 12, ngành quân y Quân đội chỉ đạo quân y các đơn vị huy động nhiều lực lượng cùng tham gia. Ngoài lực lượng tại chỗ là quân y của các đơn vị đóng quân trên từng địa bàn, hằng năm các bệnh viện tuyến sau đều tổ chức nhiều đợt hành quân về các địa phương phối hợp với y tế cơ sở tổ chức khám, chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí cho đồng bào. Hoạt động phối hợp giữa các bệnh viện tuyến sau với ngành y tế địa phương, tạo ra những “điểm nhấn” trong thực hiện Chương trình 12, tiêu biểu như: Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện 103, Bệnh viện 110 (Quân khu 1), Bệnh viện 121 (Quân khu 9), Bệnh viện 175…

Thông qua các hình thức hoạt động này không chỉ mang lại hiệu quả cao trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân mà còn là điều kiện hỗ trợ, nâng cao tay nghề cho đội ngũ y tế cơ sở. Đặc biệt, những năm gần đây, hoạt động thực hiện Chương trình 12 của các bệnh viện tuyến sau không còn đơn thuần là tổ chức khám, chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí và tư vấn sức khỏe cho đồng bào, mà còn có nhiều hình thức mang tính xã hội sâu rộng. Hầu hết, trong từng chuyến công tác, các bệnh viện đã kết hợp tốt giữa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn với hoạt động giao lưu văn hóa, thể thao, nói chuyện thời sự, thăm hỏi, tặng quà đối tượng chính sách. Thông qua những hoạt động này, cán bộ, y, bác sĩ các bệnh viện đã tạo ra những “ngày hội văn hóa” ở từng bản làng, thôn xóm. Những điệu múa, câu hát đan xen, hòa quyện, gắn chặt thêm tình quân-dân cá nước.

Dẫu đã đạt được nhiều kết quả, nhưng trên thực tế việc triển khai thực hiện Chương trình 12 của ngành quân y Quân đội cũng còn gặp không ít khó khăn, mà khó khăn lớn nhất là nguồn kinh phí bảo đảm cho các hoạt động. Tìm hiểu thực tế ở nhiều địa phương, nhiều bệnh viện, phần lớn các hoạt động chủ yếu dựa trên trách nhiệm xã hội, tình cảm với đồng bào của đội ngũ quân y toàn quân. Tuy nhiên, một tín hiệu đáng mừng, những ngày đầu năm 2007, Bộ Y tế và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang trình Chính phủ phê duyệt để Chương trình 12 trở thành dự án kết hợp quân-dân y. Trở thành dự án với những mục tiêu quốc gia được xác định, chắc chắn việc triển khai thực hiện Chương trình 12 sẽ có nhiều thuận lợi và thu được kết quả cao hơn nữa.

LÊ NGỌC LONG - NGÔ ANH THU