Nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn (bên trái) trong một lần giao lưu cùng khán giả yêu âm nhạc.

Có lần, một bạn yêu nhạc đã "chất vấn" nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn: "Tại sao chị Võ Thị Sáu hy sinh trong kháng chiến chống Pháp mà mãi đến năm 1957, bài hát mới ra đời?”.

Nhạc sĩ đã trả lời: "Khi chị Sáu hy sinh, cũng như bao người, tôi bận bịu với nhiều công việc của người chiến sĩ trong kháng chiến nên không dễ viết. Ðến năm 1957 là thời điểm đất nước gặp nhiều khó khăn, thử thách trong sự nghiệp đấu tranh thống nhất đất nước. Sau khi không thực hiện kế hoạch hiệp thương tổng tuyển cử để thống nhất đất nước theo quy định của hiệp định Giơ-ne-vơ, chính quyền Ngô Đình Diệm lê máy chém khắp miền để triệt hạ, trả thù những người tham gia kháng chiến cũ. Ban Tuyên huấn Trung ương ra chỉ thị tập trung tuyên truyền củng cố niềm tin cho nhân dân. Chủ trương của Ban lúc này là cần nêu gương anh hùng cụ thể, tránh hô hào chung chung. Lúc này tôi đọc được một bài viết về Võ Thị Sáu, tôi rất xúc động và cảm phục tấm gương hy sinh anh dũng của cô gái 16 tuổi".

Câu chuyện về chị Võ Thị Sáu mà ông đọc chính là tác phẩm “Vượt Côn Đảo” của nhà văn Phùng Quán, trong đó có chi tiết: thời thơ bé chị Sáu rất thích chơi hoa lê-ki-ma. Câu chuyện về người con gái can trường nhưng cũng rất hồn nhiên ấy đã ám ảnh nhạc sĩ, để rồi những giai điệu “Mùa hoa lê-ki-ma nở ở quê ta miền đất đỏ, thôn xóm vẫn nhắc tên người anh hùng, đã chết cho mùa hoa lê-ki-ma nở. Đời sau vẫn còn nhắc nhở. Sông núi đất nước ơn người anh hùng, đã chết cho đời sau... Chị Sáu đã hy sinh rồi. Giọng hát vẫn như còn vang dội vào trái tim những người đang sống giục đi không bao giờ lùi”, đã ngân lên trong lòng nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn tiết lộ, một điều thú vị là cái tên “lê-ki-ma” chỉ là sự sáng tạo của nhà văn Phùng Quán chứ thực ra ngay ở quê hương chị Sáu, người dân vẫn cứ gọi loài hoa ấy là hoa trứng gà. Nhưng thật kỳ lạ, cái tên lê-ki-ma lại trở nên rất nên thơ và không biết từ bao giờ nó đã gắn với chân dung người nữ anh hùng. Nó đã trở thành biểu tượng của tâm hồn người con gái dung dị và thanh xuân. Đã có không biết bao thế hệ người Việt ứa nước mắt khi nghe ca khúc của ông.

NGUYỄN HẠNH