Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh vừa phê duyệt đề án quy hoạch hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ đến năm 2015. Theo đó, hầu hết các chợ cũ trên địa bàn thành phố sẽ bị “xóa sổ”, thay vào đó là hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại được quy hoạch, xây dựng theo hướng văn minh, hiện đại.

Xóa chợ cũ, xây siêu thị và trung tâm thương mại

Trong các cuộc hội thảo và kỳ họp của lãnh đạo thành phố bàn về xây dựng nếp sống văn minh đô thị, nhiều nhà quản lý, nhà khoa học đều cho rằng, một trong những tác nhân cản trở tiến trình phát triển thành phố theo hướng văn minh, hiện đại chính là sự tồn tại của hệ thống chợ cũ.

Các siêu thị, trung tâm thương mại cần hướng tới: Tiện lợi, hàng hóa bảo đảm chất lượng và giá cả phải chăng...

Hiện toàn thành phố có 229 chợ, trong đó có hơn 130 chợ loại 2 và loại 3. Phần lớn những chợ này được xây dựng từ vài chục năm trước, hiện đã xuống cấp, xập xệ. Nhiều chợ bị thu hẹp diện tích, cơ sở hạ tầng không bảo đảm, hàng hóa bày bán tràn lan trên nền đất, tràn ra đường, tạo nên cảnh nhếch nhác, gây ô nhiễm môi trường, vừa ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị, vừa không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Sự tồn tại hệ thống chợ loại này còn góp phần gây ùn tắc giao thông, nguy cơ gây hỏa hoạn cao. Xóa chợ cũ, thay thế bằng hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại vừa là yêu cầu cấp bách, vừa là định hướng lâu dài về quy hoạch, phát triển đô thị theo hướng văn minh, hiện đại. Sau một thời gian chuẩn bị, đề án quy hoạch hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ do Sở Thương mại và các cơ quan, ban, ngành liên quan chủ trì đã hoàn tất và được UBND Thành phố Hồ Chí Minh chính thức phê duyệt. Theo đó, từ nay đến năm 2015, thành phố sẽ “xóa sổ” hàng loạt chợ cũ, chợ tạm, trong đó có 48 chợ ở các quận trung tâm. Hệ thống chợ tạm, chợ tự phát lấn chiếm lòng, lề đường, UBND thành phố giao cho các quận, huyện chịu trách nhiệm giải tỏa. Thay vào đó, ngoài những siêu thị, trung tâm thương mại hiện có, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ xây dựng thêm 95 siêu thị và 140 trung tâm thương mại mới, tập trung phần lớn tại khu trung tâm thành phố, đáp ứng nhu cầu mua sắm của người dân.

Theo tính toán của các cơ quan chức năng, với hệ thống siêu thị và trung tâm thương mại này, thành phố sẽ tăng mức doanh thu hoạt động thương mại lên khoảng 25% vào năm 2010 và 35% vào năm 2015. Tình trạng ô nhiễm môi trường do họp chợ sẽ được giải quyết một phần đáng kể. Diện mạo hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại sẽ góp phần làm cho bộ mặt đô thị thêm khang trang, sạch đẹp, văn minh, hiện đại...

Để đề án có tính khả thi cao

Đề án xây dựng siêu thị, trung tâm thương mại thay thế chợ cũ đã nhận được sự đồng thuận cao của đông đảo người dân thành phố. Tuy nhiên, với những tiểu thương buôn bán tại các khu chợ cũ thì bộc lộ không ít băn khoăn. Bà Phạm Thị Hai (Bé Hai), buôn bán hàng thực phẩm tại chợ Bà Chiểu (quận Bình Thạnh) nói:

- Chúng tôi quen buôn bán theo kiểu truyền thống hàng chục năm nay, phần lớn là phục vụ khách quen. Kinh doanh theo mô hình siêu thị, trung tâm thương mại đòi hỏi phải có nghiệp vụ, chẳng biết mình có đáp ứng được không? Rồi lại còn việc đăng ký, thuê ki-ốt chưa biết thế nào.

Một số nhà nghiên cứu, quản lý cũng bày tỏ sự băn khoăn, việc hiện đại hóa hoạt động thương mại là một xu thế tất yếu, nhưng cần phải tính toán thật kỹ lưỡng dựa trên thói quen, phong tục tập quán, điều kiện kinh tế - văn hóa - xã hội của người dân từng khu vực. Thực tế cho thấy, không phải cứ có chợ khang trang, hiện đại là phát huy được hiệu quả của hoạt động thương mại. Hiện có nhiều khu chợ được đầu tư xây dựng, nâng cấp khá hiện đại trong những năm qua đã và đang bị bỏ hoang, gây lãng phí lớn, điển hình như chợ Tân Bình (2.440m²), chợ Văn Thánh (2.084m²), chợ Bình Chánh (1.300m²), chợ Thiếc (1.200m²), chợ Phú Lâm (6.000m²) v.v..

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, Kiến trúc sư - nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Hữu Thái cho rằng: Việc xóa bỏ các chợ truyền thống là việc làm tất yếu trong tiến trình xây dựng thành phố văn minh, hiện đại. Tuy nhiên, quá trình thực hiện không nên tiến hành một cách ồ ạt mà cần làm từng bước để người dân thích nghi dần với hình thức buôn bán mới. Việc hình thành các siêu thị và trung tâm thương mại hiện đại phải phù hợp với kiến trúc đô thị ở khu vực đó. Siêu thị, trung tâm thương mại là mô hình dành cho cuộc sống của cộng đồng dân cư tại các khu chung cư, khu đô thị mới. Trong lúc đó, phần nhiều dân cư thành phố chưa thể bỏ được thói quen tiện đâu mua đó. Họ rất ngại phải vào siêu thị, trung tâm thương mại để mua sắm hằng ngày, vì vừa tốn thời gian, vừa phải gửi xe rất phiền hà. Điều này cũng lý giải một phần, tại sao nhiều khu chợ được đầu tư xây dựng hiện đại, tốn kém nhưng xây xong đành phải bỏ hoang, còn người dân thì lại tràn ra đường để... họp chợ.

Bởi vậy, công tác quy hoạch, xây dựng hệ thống trung tâm thương mại phải nằm trong tổng thể điều chỉnh quy hoạch kiến trúc của thành phố. Thành phố Hồ Chí Minh cần tham khảo kinh nghiệm của các nước tiên tiến trên thế giới. Ngay ở châu Âu, mặc dù hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại rất hiện đại, nhưng người ta vẫn duy trì hoạt động của các chợ ở các khu vực dân cư theo hình thức chợ phiên. Điều đáng quan tâm nhất trong thiết kế, xây dựng các trung tâm thương mại là quy hoạch các bãi đậu xe sao cho thuận tiện nhất. Ở các nước, người ta quy hoạch bãi đậu xe rộng gấp đôi diện tích họp chợ, nhưng chúng ta thì đã và đang làm ngược lại, thành ra các siêu thị, chợ luôn trong tình trạng quá tải. Thành phố cũng nên duy trì một số khu chợ truyền thống tại những khu vực có đủ điều kiện và chuyển hình thức hoạt động sang kiểu chợ phiên, vừa lưu giữ được nét sinh hoạt văn hóa của cư dân, vừa thuận tiện cho hoạt động thương mại.

Bài và ảnh: PHAN TÙNG SƠN