Có bao ngôi mộ liệt sĩ chưa tìm thấy hoặc không xác định được danh tính? Theo thời gian, những giấy tờ như: Giấy báo tử, Bằng Tổ quốc ghi công... sẽ không lưu giữ được; theo thời gian, thế hệ cha mẹ, anh chị em, vợ/ chồng của liệt sĩ mất dần do tuổi tác, việc hương khói chuyển cho thế hệ con, cháu, chắt... Xuất hiện một nhu cầu lớn là cần có một địa chỉ để ở bất cứ đâu, vào bất cứ thời gian nào, người thân của liệt sĩ cũng có thể "ghé thăm", thể hiện lòng tưởng nhớ và tri ân liệt sĩ. Đó là ý tưởng hình thành nên dự án "Đài tưởng niệm Liệt sĩ Việt Nam trực tuyến" với tên miền là www.nhantimdongdoi.org do nhóm thanh niên thuộc thế hệ 7X, 8X thiết lập.

Chuyện của 9 người sinh ra sau chiến tranh

Giám đốc Ngô Thúy Hằng (đeo kính) tư vấn cho thân nhân liệt sĩ tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Ngô Hằng

Đang loay hoay với đề tài viết về ngày Thương binh-Liệt sĩ 27-7, tôi tình cờ đọc được trên trang web công nghệ thông tin bài viết của một tác giả giới thiệu về tính hiệu quả của dự án "Đài tưởng niệm Liệt sĩ Việt Nam trực tuyến" thuộc Trung tâm quản lý dữ liệu  liệt sĩ  và người có công Việt Nam (MARIN). Cầm ngay máy điện thoại, tôi hỏi 1080 số điện thoại của Trung tâm này, thật may, nhân viên Trung tâm đã đọc cho tôi số điện thoại di động của giám đốc, chị Thúy Hằng. Sau hai hồi chuông reo, giọng nhẹ nhàng của một phụ nữ vang lên. Ngay cuối giờ chiều, chúng tôi đã có một cuộc gặp mặt. Thật bất ngờ, bởi nữ giám đốc có giọng nói chín chắn mà trong trẻo trong điện thoại quá trẻ so với suy nghĩ của tôi, gương mặt toát lên sự thông minh, nhanh nhẹn mà chững chạc. Cuộc trò chuyện giữa tôi với chị diễn ra trong khoảng 2 giờ đồng hồ, nhưng luôn bị ngắt quãng bởi 2 chiếc điện thoại của chị liên tục réo chuông, không phải lời thúc giục về nhà của gia đình, hay lời mời của ai đó về một bữa cơm chiều, cũng không phải lời hò hẹn của một chàng trai... mà là những câu hỏi về tìm mộ liệt sĩ của thân nhân liệt sĩ.

Mọi chuyện bắt đầu từ chính câu chuyện của bản thân chị: "Một ngày cuối tháng 10 năm 2004, bất chợt tôi run lên khi đọc được thông tin trên báo Tuổi trẻ về website www.nhantimdongdoi.org của nhóm sinh viên khoa Toán-Tin Trường đại học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội). Khi đó trong đầu tôi nhớ đến mẹ, nhớ đến bác Thiếp (anh trai của mẹ đã hy sinh trong kháng chiến chống Pháp). Đọc bài báo viết về website đó mà nước mắt tôi cứ trào ra. Lập cập mãi, tôi cũng gửi được những dòng thông tin ít ỏi của bác lên mục Tìm liệt sĩ: Liệt sĩ Nguyễn Đình Thiếp, nguyên quán Vũ Vinh, Vũ Thư, Thái Bình, hy sinh năm 1951. Trong mục thông tin thêm, tôi ghi: Tôi hiện đang là Biên tập viên của Tạp chí Thời trang trẻ (ở TP Hồ Chí Minh), nếu các bạn cần giúp sức trong biên tập tin bài, nghiệp vụ báo chí, tôi xin tình nguyện làm. Sau này, tôi nghĩ nếu không có dòng thông tin ghi thêm ấy và em Hữu Tuấn-trưởng nhóm của 8 bạn sáng lập viên trang web đó không liên hệ lại ngay sau 5 phút, thì có lẽ tôi đã không có cơ may trở thành thành viên trang web này và cũng không thể có như hôm nay.

Các thành viên của MARIN tư vấn cho các thân nhân liệt sĩ tại Vinh, Nghệ An.

Tôi gặp 8 em sinh viên ấy vào một ngày cuối tháng 7 năm 2005 tại Hà Nội, đây cũng là lần đầu tiên 9 chị em chúng tôi gặp nhau. Cảm giác của tôi khi ấy là ngỡ ngàng. Các em còn quá trẻ, những gương mặt con trai thuộc thế hệ 8X trong sáng, chân thành. Các em đón tôi như đón một người chị từ xa về nhà. Nước mắt của chúng tôi lại rơi khi xem phóng sự trên VTV1 phát lúc 19 giờ tối ngày 25-7- 2005 đề cập đến trang web và những việc chị em chúng tôi đang làm. Siết chặt tay nhau, chúng tôi tự hứa sẽ cố gắng hơn nữa để phần nào xoa dịu nỗi đau chiến tranh còn nặng trĩu trong mỗi gia đình liệt sĩ, trong đó có gia đình tôi"…

Chị là Ngô Thị Thúy Hằng (sinh năm 1976), Giám đốc MARIN, trực thuộc Liên hiệp Khoa học công nghệ tin học ứng dụng UIA (Phòng 401, nhà A1, tập thể Bộ Công an - 102 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội), đồng thời là người khởi xướng thực hiện dự án "Đài tưởng niệm Liệt sĩ Việt Nam trực tuyến".

Kết nối dữ liệu, kết nối ân tình

www.nhantimdongdoi.org đã trở thành website chiếm vị trí số một Việt Nam trong việc cung cấp thông tin về liệt sĩ với những chuyên mục thiết thực website dành được sự quan tâm của đặc biệt của thân nhân gia đình liệt sĩ: Tìm liệt sĩ, Tìm thân nhân liệt sĩ, Mộ liệt sĩ đã quy tập, Di vật liệt sĩ, Hỏi đáp (Chính sách có liên quan đến di chuyển, thăm viếng, xét nghiệm ADN), Phiên hiệu đơn vị…

Tính đến hết ngày 30-6-2009, thông tin về danh sách phần mộ liệt sĩ đã quy tập (do MARIN thu thập và xử lý) trên www.nhantimdongdoi.org khoảng 205.000 phần mộ; đăng tin tìm liệt sĩ (do thân nhân gia đình cung cấp) hơn 15.000 thông tin; thông tin liên hệ trực tiếp qua web để hỏi thông tin về liệt sĩ, chính sách, thủ tục là gần 6.000 thông tin; thông tin gửi về Trung tâm và hỏi qua điện thoại khoảng 2.000 thông tin.

Thân nhân liệt sĩ tới cuộc hội thảo tìm mộ liệt sĩ diễn ra tại Vinh.

Còn thông tin về bác Thiếp của giám đốc MARIN đã đăng gần 5 năm mà vẫn bặt vô âm tín. Biết tìm thế nào đây? Liên hệ với ai đây? Đi lại giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội để duy trì hoạt động của MARIN, mỗi tháng Thúy Hằng ở Thành phố Hồ Chí Minh 3 tuần để làm việc kiếm tiền, còn lại một tuần ở Hà Nội để cùng các tình nguyện viên của MARIN tiến hành các buổi tư vấn trực tiếp và trực tuyến trên Internet với thân nhân liệt sĩ. Mỗi buổi sáng thứ 3, thứ 5, thứ 7 ở MARIN, chị được tiếp xúc với các đồng đội, thân nhân liệt sĩ. Có nụ cười chia sẻ khi tìm thấy liệt sĩ, có nước mắt lau vội của người mẹ già mái tóc bạc phơ lưng còng, có bao niềm vui nỗi buồn mà chị đã chứng kiến trong các buổi tư vấn ấy... Rồi đến những buổi họp mặt thân nhân liệt sĩ tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Vinh gần đây do MARIN tổ chức đã giúp chị có cái nhìn sâu hơn, rộng hơn về những hoàn cảnh thân nhân liệt sĩ.

Bởi thế, dự án "Đài tưởng niệm Liệt sĩ Việt trực tuyến" đã ra đời và được công bố chính thức ngày tại Hà Nội. MARIN nhận được rất nhiều thư, điện thoại của cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ hoan nghênh. Mới đây, dự án đã nhận được sự hỗ trợ kinh phí 200 triệu đồng từ Tập đoàn Mai Linh. Dự án được chia thành 2 giai đoạn với kinh phí lên đến hàng tỉ đồng, giai đoạn 1 được thực hiện từ năm 2009-2011, MARIN sẽ trực tiếp thu thập, phân tích và tích hợp những thông tin đã có trong 4 năm và phát động các gia đình liệt sĩ cung cấp giấy báo tử, trích lục hồ sơ liệt sĩ. Giai đoạn 2 (2011-2012), MARIN sẽ hoàn thiện web dựa trên những thông tin đã thu thập được. Đây là một nghĩa trang ảo nhưng lại chính xác về họ tên, nguyên quán, năm sinh, năm hy sinh của liệt sĩ. Đứng về mặt lưu trữ, khi đài tưởng niệm được hoàn thành, thì lần đầu tiên danh sách liệt sĩ Việt Nam sẽ được hệ thống hóa, kết nối các dữ liệu rời rạc từ gia đình liệt sĩ, đơn vị, nghĩa trang liệt sĩ… để tạo nên một hệ thống thông tin tương đối đầy đủ về từng liệt sĩ. Thông qua những dữ liệu chính xác trên "nghĩa trang" trực tuyến này, những thành viên của MARIN sẽ giúp chắp nối thông tin để có thể biết chính xác địa điểm liệt sĩ hy sinh, đã quy tập được chưa và thuộc diện nào, đã được quy tụ về nghĩa trang liệt sĩ nào?

"Đài tưởng niệm Liệt sĩ Việt Nam trực tuyến" khi hoàn thiện sẽ là một minh chứng cụ thể về những hy sinh mà dân tộc đã trải qua, những con số về liệt sĩ, phiên hiệu đơn vị, những chiến trường, hình ảnh của các anh hùng liệt sĩ còn trên di ảnh… Qua đây, thế hệ trẻ Việt Nam sẽ hiểu hơn về chiến tranh, hiểu hơn về những giá trị của độc lập tự do ngày hôm nay và sống xứng đáng hơn với sự hy sinh của thế hệ đi trước.

VƯƠNG HÀ