Nói về con đường học hành của người Hà Nhì ở Mường Nhé (Điện Biên), có lẽ ai là người Hà Nhì cũng biết đến bà Chu Chà Me - người đầu tiên ở xã Chung Chải (Mường Nhé) đã có nghị lực thoát ra khỏi cánh rừng u tối đi tìm con chữ. Bà Me hiện đã ngoài 60 tuổi, sống ở phường Lê Lợi, thành phố Điện Biên.

Giờ tự học của học sinh Trường nội trú Sín Thầu.

Nhắc lại kỷ niệm thời đi học, bà xúc động: Hồi những năm 50 của thế kỷ trước, khi mà vùng ngã ba biên giới còn nạn hổ và phỉ về bản bắt người đêm đêm, thì các chiến sĩ biên phòng xuất hiện, trong đó có anh hùng huyền thoại Trần Văn Thọ (người đã được dựng tượng nơi ngã ba biên giới). Các anh từ miền xuôi lên giúp bà con đuổi phỉ, giữ vững biên cương Tổ quốc. Đuổi xong phỉ, anh Thọ kêu gọi đồng bào hạ sơn định cư, rồi dạy bà con cái chữ, cách trồng lúa nước, ăn uống vệ sinh. Thấy Me ham học, hàng đêm anh Thọ đã đốt đuốc tìm đến nhà Me dạy cô học chữ. Me học rất nhanh, dạy đến đâu cô hiểu đến đó. Để Me được học cao hơn, anh Thọ đã bỏ nhiều công sức thuyết phục gia đình cho Me ra tỉnh học, vì khi đó ở Chung Chải chưa có trường lớp. Thế là Chu Chà Me đã trở thành người đầu tiên của vùng rừng núi hoang vu này đi học. Rồi cô trở thành người đại diện cho học trò vùng dân tộc thiểu số đi đón Ata Hồ (Bác Hồ), khi tròn 17 tuổi. Sau này, Chu Chà Me vinh dự được gặp Bác Hồ một lần nữa khi đại diện cho học sinh dân tộc thiểu số về Hà Nội vào dịp . Nhớ lời dặn của Bác Hồ, Me chịu khó học tập. Sau khi tốt nghiệp Trường Sư phạm Việt Bắc, cô về dạy học ở chân đồi A1, rồi về Ban Dân tộc tỉnh, sau đó làm ở Ban Phát thanh tiếng Hà Nhì của Đài PTTH Lai Châu cho đến khi về hưu.

Trở lại Sín Thầu bây giờ, gặp ông Pờ Dần Sinh, Bí thư Đảng ủy xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, chúng tôi đã không khỏi cảm động bởi khát vọng đi tìm con chữ của gia đình ông luôn luôn rực cháy, thắp sáng cho nhiều thế hệ trẻ ở Sín Thầu hôm nay. Ông kể: "Gia đình tôi có 11 anh em, người nào cũng học hành đến nơi đến chốn. Học chữ là để cho mình, cho con em mình, cho tương lai của bản làng mình nữa!”. Hiện với cương vị là Bí thư Đảng ủy xã Sín Thầu, ông đã góp phần xóa “cơn đói” chữ cho bà con. Bây giờ xã đã có trường THCS khang trang; tỷ lệ phổ cập tiểu học của xã đạt 100%; hàng năm tỷ lệ học sinh trong độ tuổi đi học đạt 100%.

Nỗi khát khao đi tìm con chữ của ông đã cháy thành ngọn lửa truyền sang những người con của mình. Anh con trai cả của ông là Pờ Hùng Sang thi đỗ vào Học viện Báo chí và Tuyên truyền Hà Nội. 4 người em còn lại: Pờ Dồng, Pờ Giá, Pờ Xá, Pờ De cũng đều đến lớp bằng niềm tin của cha, của anh... Con dốc Tà Tổng thẳm sâu, kiêu ngạo, quanh co cũng chẳng thể nào ngăn nổi thế hệ trẻ Sín Thầu quyết tâm đi tìm con chữ. Chẳng có sức mạnh nào hơn thế, đơn giản bởi họ hiểu rằng, phía bên kia con dốc là một chân trời mới...

Người Hà Nhì đã vượt qua những khó khăn, thách thức của đất trời, bền bỉ nuôi dưỡng khát vọng đi tìm con chữ để được cống hiến sức lực, trí tuệ của mình cho sự nghiệp xây dựng quê hương, đất nước. Hơn thế nữa, khát vọng được đến với thế giới văn minh, tri thức luôn luôn được các thế hệ người Hà Nhì thắp sáng và truyền tụng như một vật báu để con cháu muôn đời noi theo.

Bài và ảnh: HOÀNG THANH