QĐND - Hơn một năm bám bản, bám dân, có lẽ không một phần việc nào, không một nóc nhà nào trong các bản ở xã Nậm Vì, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên mà cán bộ Đội xây dựng cơ sở số 9 (Bộ CHQS tỉnh Điện Biên) chưa làm, chưa đến. Những việc làm,  như hướng dẫn đồng bào cách trồng lúa nước đúng kỹ thuật, đến cách ăn, ở, sinh hoạt hợp vệ sinh… đã và đang góp phần giúp đồng bào nơi đây xóa nghèo ổn định cuộc sống.

Chuyện nhặt trên đường vào bản

Nậm Vì mới được tách ra từ xã Mường Nhé của huyện Mường Nhé từ tháng 4-2009. Xã gồm 5 bản: Huổi Chạ, Huổi Núm, Nậm Vì, Vang Hồ và Cây Xổ với 346 hộ, 2.358 nhân khẩu, tổng diện tích  6.237ha; có 3 dân tộc sinh sống là: Mông, Thái và Kinh. Trong đó dân tộc Mông chiếm hơn 90% dân số của toàn xã, đói, nghèo chiếm tới hơn 94%.

Để vào được trung tâm xã, cách trục đường chính của huyện gần 9km, chúng tôi phải men theo 8 quả núi và ngần ấy con dốc cùng 2 con suối mới đến nơi. Khi mới đặt chân vào đầu bản Nậm Vì của xã, hình ảnh đồng bào Mông đang tập trung trước nhà văn hóa của bản lắng nghe Thiếu úy QNCN Hờ A La hướng dẫn kỹ thuật trồng bầu gây sự chú ý với tôi.

Chen chân vào xem, tôi thấy Hờ A La đang nói với bà con:

- Bầu là loại cây dễ trồng, cho quả nhiều, bà con có thể dùng bầu nấu canh, xào hoặc luộc làm thức ăn trong bữa cơm. Trồng bầu không khó, bà con chỉ cần đào hốc, cho một ít lá mục xuống hốc, sau đó lấp một ít đất lên và gieo vào mỗi hốc 4-5 hạt bầu. Khi cây mọc lên thì nhổ bớt cây nhỏ, để lại 2 cây to và nhớ tưới nước, làm giàn cho bầu, giữ lại một quả to để già, lấy hạt làm giống cho vụ sau.

Một đồng bào hỏi:

- Cán bộ hướng dẫn trồng bầu dễ, sao năm trước tao trồng nó không mọc lên?

Anh La giải thích cho bà con:

- Chắc bà con gieo không đúng cách hoặc hạt giống do không được cất, giữ cẩn thận nên hỏng? Hạt giống nó phải chắc, già như thế này và bà con gieo đúng như những gì con hướng dẫn là hạt bầu sẽ lên thôi.

Cán bộ Đội xây dựng cơ sở số 9 đang hướng dẫn bà con kỹ thuật trồng bầu.

Chúng tôi tiếp tục theo chân đồng bào về bản Huổi Chạ, bây giờ trời đã tối, hầu hết các gia đình đang chuẩn bị bữa cơm chiều. Đang cầm bó rau cải vừa hái từ luống rau của đội trồng mẫu cho gia đình, Trưởng bản Sùng Nhè Súa cho tôi biết:

- Ngày trước dân bản chỉ biết đốt rừng làm nương, chạy hết cánh rừng này đến cánh rừng khác mà vẫn không no cái bụng. Từ ngày có bộ đội về hướng dẫn bà con cách trồng lúa nước, chăm sóc lúa nương đúng kỹ thuật, trồng rau, trồng bầu, nuôi lợn, nuôi gà và ăn ở hợp vệ sinh thì cái đói bớt nhiều rồi.

Cần một sự chung tay

Trao đổi với chúng tôi về hiệu quả những mô hình tăng gia, sản xuất nhỏ, Thượng tá Nguyễn Trung Lập, Đội trưởng Đội xây dựng cơ sở số 9 (Bộ CHQS tỉnh) nói:

- Hiệu quả từ những mô hình ta có thể thấy ngay bởi sự phù hợp của nó đối với đồng bào vùng biên như: Phù hợp với trình độ nhận thức; phù hợp với điều kiện tự nhiên; kinh tế của bà con và phù hợp với lực lượng cán bộ vào cắm bản, giúp dân.

- Còn nói về mô hình thì không mới, những năm trước chúng ta đã áp dụng ở nhiều địa phương dọc tuyến biên giới tuy nhiên hiệu quả chưa cao, theo tôi nguyên nhân chính là tình trạng đem các mô hình “bỏ chợ”.  Nếu chúng ta cứ làm theo kiểu thời vụ, đưa cán bộ vào hướng dẫn bà con rồi khi cán bộ đi thì mô hình cũng đi theo. Bởi vụ sau không có ai hướng dẫn bà con nữa, bà con không có tiền mua giống mà nếu có thì cũng không biết mua ở đâu? Trồng thế nào?... Tập tính du canh, du cư từ ngàn xưa đến nay của đồng bào Mông không thể một sớm, một chiều có thể thay đổi ngay được.

  Không chỉ hướng dẫn bà con cách trồng trọt, chăn nuôi mà thời gian qua, thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng và thực hiện phong trào “4 cùng”- cùng ăn, cùng ở, cùng làm và cùng nói tiếng dân tộc với bà con, đội còn giúp đồng bào trong việc xóa đi những hủ tục lạc hậu trong sinh hoạt.

Tôi và Thượng tá Nguyễn Trung Lập đến nhà anh Sùng A Sung, dân tộc Mông ở bản Huổi Núm. Trong ngôi nhà 3 gian được bài trí ngăn nắp đúng với phong tục của người Mông, tôi quan sát hầu hết các giường ngủ đều có màn, quần áo được gấp và xếp ngăn nắp, trong nhà lúc nào cũng có bình nước đun sôi để nguội. Lợn, trâu gia đình anh làm chuồng nhốt riêng. Anh Sùng A Sung cho tôi biết: "Cán bộ hướng dẫn cho cách ăn ở hợp vệ sinh! Không bệnh tật, lại no cái bụng thì không muốn đi đâu nữa".

Vừa mới đi thăm ruộng lúa của gia đình mình về, gặp chúng tôi ở giữa đường anh Thào Trùng Phìng, dân tộc Mông ở bản Nậm Vì đã vui mừng thông báo cho Thượng tá Nguyễn Trung Lập biết:

- Nương lúa nhà tao năm nay tốt lắm! Tất cả cũng nhờ cán bộ hướng dẫn cho phun thuốc trừ sâu đúng thời gian, cứ thế này thì cuối năm sẽ không sợ đói nữa đâu cán bộ à!

Từ những ghi nhận trên có thể cho ta thấy những hiệu quả ban đầu từ những mô hình tăng gia, sản xuất mà đội công tác đang thực hiện ở đây. Tuy nhiên để đồng bào ổn định lâu dài và phát huy hơn nữa hiệu quả từ các mô hình này, theo đồng chí Lò Văn Xuân, Chủ tịch UBND xã Nậm Vì thì cấp trên cần tiếp tục hỗ trợ bà con về giống và kỹ thuật, kéo dài thời gian công tác của đội để không chỉ giúp bà con phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống mà còn giúp bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở tiếp quản công việc khi đội đi nơi khác. Làm được như vậy, tôi tin rằng tập quán du canh, du cư của đồng bào Mông sẽ dần thay đổi và đời sống của đồng bào sẽ dần được cải thiện.

Bài và ảnh: Duy Thành