Tượng đài chiến thắng bên xác máy bay Mỹ trưng bày trong Bảo tàng Phòng không-Không quân

Vào tham quan Bảo tàng Phòng không-Không quân (PK-KQ), bên cạnh chứng kiến những vũ khí hiện đại như máy bay, tên lửa, ra đa, bộ sưu tập hiện vật chuyến bay vũ trụ Việt Nam-Liên Xô năm 1980... chúng tôi rất ấn tượng với những đồ dùng do những người lính canh trời tự tay mình làm ra.

Đại úy chuyên nghiệp Trần Thị Minh Nguyệt, hướng dẫn viên Bảo tàng giới thiệu với chúng tôi:

- Đây là những vật dụng gắn liền với cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của người lính PK-KQ. Xem và tìm hiểu những vật dụng này, rất nhiều du khách, nhất là du khách nước ngoài không khỏi trầm trồ, thán phục về đầu óc thẩm mĩ tinh tế, bàn tay khéo léo và tinh thần lạc quan, yêu đời của bộ đội ta. Khi tận mắt nhìn những vật dụng này, một du khách Nhật Bản đã nói: “Tôi đã đi tham quan một số bảo tàng quân sự, bảo tàng chiến tranh của các nước. Nhưng tôi chưa thấy bảo tàng nào trưng bày những đồ dùng như đàn, sáo… do người lính tự làm từ các mảnh vỡ vũ khí như ở bảo tàng các bạn. Một dân tộc yêu đàn hát ngay trong những lúc chiến tranh ác liệt nhất là một dân tộc yêu chuộng hòa bình”.

Gian trưng bày bộ đội PK-KQ trong thời điểm 1967-1972 có rất nhiều tư liệu, bức ảnh, hiện vật thể hiện tinh thần chiến đấu bất khuất, gan dạ, kiên cường của những người lính canh trời. Trong số đó, có một bức ảnh với chú thích Từ “thần sấm” xuống “xe trâu” để lại ấn tượng sâu sắc đối với người xem. Hình ảnh một chiến sĩ Việt Nam đi bộ dắt con trâu kéo xe chở một tên giặc lái vừa gây bao tội ác cho đồng bào mình, không chỉ là một “bằng chứng tố cáo” tội ác chiến tranh, mà còn là một “hình ảnh biết nói” thể hiện tinh thần khoan hồng, nhân đạo cao cả của bộ đội Việt Nam với đối phương. Anh hùng LLVT nhân dân-Thượng tá Phạm Minh Thư, Phó giám đốc Bảo tàng cho biết: “Một số du khách nước ngoài, trong đó có cả người Mỹ khi xem bức ảnh này đã tỏ ra rất xúc động. Có người còn nói với chúng tôi rằng, bức ảnh này đã phần nào thể hiện được chiều sâu văn hóa Việt ”.

Từ “Thần sấm” xuống “xe trâu”. Ảnh tư liệu

Trong số các bảo tàng chuyên ngành quân sự, Bảo tàng PK-KQ luôn có sức hút đặc biệt với du khách bởi bên cạnh số lượng hơn 3.000 hiện vật, bức ảnh, tư liệu được trưng bày trong nhà, còn có bộ sưu tập hiện vật khối lớn ngoài trời với 73 máy bay, tên lửa, pháo cao xạ và vũ khí, khí tài của địch đã sử dụng trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Được trưng bày theo 6 đề mục thể hiện các giai đoạn hình thành, xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân chủng, Bảo tàng là nơi lưu giữ, hội tụ những chiến công nổi bật của lực lượng PK-KQ Việt Nam. Một trong những chiến công tiêu biểu nhất đó là trận “Điện Biên Phủ trên không” diễn ra từ ngày 18 đến . Ngồi trong phòng xem sa bàn và phim tài liệu, chúng tôi thấy các em học sinh Trường THPT Lý Nhân (Hà ) theo dõi rất chăm chú. Khi xem, các em như cùng “nín thở” với mỗi động thái tác chiến từ trên không xuống mặt đất của các chú bộ đội. Em Trần Văn Phương, học sinh lớp 12, nói:

- Chúng em chỉ biết trận đánh “Điện Biên Phủ trên không” trên bầu trời Hà Nội cuối năm 1972 qua những giờ học lịch sử mà thầy cô truyền đạt trên lớp. Hôm nay được tận mắt xem sa bàn, phim tư liệu và được các cô hướng dẫn viên ở Bảo tàng PK-KQ phân tích thêm, chúng em càng hiểu hơn ý nghĩa, tầm vóc lịch sử của trận đánh này. Theo em, đây là cách học lịch sử rất sinh động và dễ tiếp thu.

Trước đây, trận đánh lịch sử này chỉ được thuyết minh qua những hiện vật, bức ảnh. Để nâng cao tính hấp dẫn, thuyết phục và tạo điều kiện cho khách tham quan hiểu “toàn cảnh” trận đánh, Giám đốc Bảo tàng-Thượng tá Nguyễn Hữu Đạc cùng các cộng sự đã dày công nghiên cứu và sáng tạo công trình sa bàn điện tử tái hiện trận “Điện Biên Phủ trên không”. Đưa vào sử dụng từ cuối năm 2008, đến nay sa bàn này đã thu hút hàng vạn lượt khách đến xem.

Bài và ảnh: NGUYỄN VĂN HẢI

.