Đồ án quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đang được đưa ra lấy ý kiến của các chuyên gia, quần chúng nhân dân trước thẩm định lần cuối (dự kiến vào tháng 4-2010) để trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt. Sau khi sáp nhập mở rộng địa giới hành chính, Thủ đô Hà Nội mới gồm: Thành phố Hà Nội cũ, tỉnh Hà Tây cũ, huyện Mê Linh tỉnh Vĩnh Phúc và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn tỉnh Hòa Bình. Theo đó, yêu cầu cần có quy hoạch chung Thủ đô để định hướng phát triển toàn diện thành phố trong một thời gian dài càng trở nên cấp thiết. Quy hoạch chung sẽ xây dựng các chiến lược phát triển, tạo tiền đề thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân Thủ đô, giải quyết các vấn đề tồn tại trong quá trình xây dựng và phát triển đô thị. Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo này, đó là định hướng phát triển không gian Thủ đô thành chùm đô thị, trong đó có đô thị hạt nhân và đô thị vệ tinh.

Bản đồ quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội theo đồ án đang được xây dựng.

Đô thị hạt nhân là trung tâm chính trị, văn hóa, lịch sử, dịch vụ, y tế, đào tạo chất lượng cao của cả nước, khu vực và thành phố Hà Nội, có dân số khoảng 4 đến 4,5 triệu người, được mở rộng từ đô thị lõi lịch sử về phía Tây đến tuyến đường Vành đai 4 và về phía Bắc sông Hồng - Khu vực Mê Linh, Đông Anh, Gia Lâm. Ngoài ra, sẽ hình thành 5 đô thị vệ tinh là Hòa Lạc, Sơn Tây, Xuân Mai, Phú Xuyên - Phú Minh và Sóc Sơn có dân số xấp xỉ từ 21 đến 75 vạn người/1 đô thị. Mỗi đô thị vệ tinh sẽ có một hoặc nhiều nhân tố chính để tạo công ăn việc làm và có chức năng đặc thù riêng để hỗ trợ, chia sẻ với đô thị trung tâm về nhà ở, đào tạo chất lượng cao, công nghiệp, dịch vụ... Trong đó Hòa Lạc là đô thị khoa học, trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của cả nước và vùng. Sơn Tây là hạt nhân thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cửa ngõ Tây Bắc Thủ đô Hà Nội, là đô thị văn hóa lịch sử du lịch sinh thái, phát triển tiểu thủ công nghiệp, nông nghiệp sinh thái. Xuân Mai là đô thị đại học và dịch vụ cửa ngõ phía Tây Nam Hà Nội, trong khi Phú Xuyên – Phú Minh sẽ thiên về phát triển công nghiệp, kho tàng, các dịch vụ trung chuyển, đầu mối phân phối. Sóc Sơn là đô thị cửa ngõ phía Bắc Hà Nội, là đô thị công nghiệp, dịch vụ cảng hàng không Nội Bài gắn với bảo tồn khu vực núi Sóc.

Với tổng quỹ đất xây dựng cả thành thị và nông thôn dự kiến khoảng 125.500ha, trung bình 130 đến 135m2/người, chiếm xấp xỉ 37,5% tổng diện tích đất tự nhiên, trong đó đất xây dựng thành thị khoảng 92.000ha, đất xây dựng nông thôn khoảng 33.500ha, Hà Nội sẽ có điều kiện thuận lợi để phát triển cơ sở hạ tầng. Trong quá trình xây dựng, quy hoạch chung kiểm soát, bảo tồn nghiêm ngặt thành phố lõi lịch sử, với các di sản văn hóa Thăng Long cổ và lối sống truyền thống của người Hà Nội, dân số tối đa là 0,8 triệu người, khống chế kiểm soát mật độ và tầng cao xây dựng. Bên cạnh đó, tập trung xây dựng chuỗi đô thị nằm dọc đường vành đai 4 theo hướng Đan Phượng - Hoài Đức - Hà Đông - Thường Tín. Chuỗi đô thị này sẽ ôm lấy đô thị lõi lịch sử, có vùng đệm ngăn cách bởi hành lang xanh dọc sông Nhuệ và tiếp nhận nhiều đồ án từ hơn 750 dự án đang rà soát, cập nhật.

Dự báo năm 2030, dân số Hà Nội sẽ có khoảng 9,4 triệu người (trong đó thành thị khoảng 6,4 triệu người, nông thôn khoảng 3 triệu người, tỉ lệ đô thị hóa 68,8%); đến năm 2050 đạt ngưỡng 13 đến 14 triệu người. Phân bổ dân cư đô thị hạt nhân khoảng 4,41 triệu người (các quận nội đô cũ phía Nam sông Hồng khoảng 1,69 triệu người; khu phát triển mới cả phía Bắc và Nam khoảng 2,72 triệu người); 5 đô thị vệ tinh khoảng 1,77 triệu người; các đô thị sinh thái và các thị trấn hiện hữu khoảng 0,26 triệu người. Dân số được phân bố đều ở các đô thị trong vùng Thủ đô, cân đối giữa đô thị hạt nhân và đô thị vệ tinh sẽ góp phần giảm tải cho áp lực tập trung dân số quá lớn đang đè nặng lên khu vực trung tâm của Hà Nội hiện nay. Chính vì áp lực đó mà Hà Nội đang đối mặt với nhiều vấn đề tồn tại trong quá trình đô thị hóa như: sự phát triển quá tải về các mặt dịch vụ y tế, cơ sở giáo dục, ô nhiễm môi trường, hệ thống giao thông ùn tắc... do không kiểm soát được việc gia tăng dân số, nhất là di dân từ các khu phụ cận vào thành phố để tìm kiếm việc làm.

Với tầm chiến lược và tính chất định hướng, quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội sẽ là cơ sở quan trọng để lập các quy hoạch chi tiết cũng như lập kế hoạch kêu gọi các dự án đầu tư xây dựng của nhiều lĩnh vực trên địa bàn thành phố. Hơn nữa, quy hoạch này còn hướng đến xây dựng và phát triển Thủ đô trong tương lai sẽ trở thành thành phố Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại.

Mạnh Hưng