Gần đây, hoạt động của Kiểm toán không còn quá xa lạ với người dân. Mới nhất, ngày 5-9, Kiểm toán Nhà nước đã tổ chức họp báo công khai báo cáo kiểm toán năm 2006 về niên độ ngân sách năm 2005, trong đó có nhấn mạnh đến việc phát hiện, kiến nghị xử lý về tài chính hơn 7.600 tỷ đồng. Tuy nhiên, nhiều bạn đọc của báo Quân đội nhân dân vẫn còn có những ý kiến băn khoăn về hành lang pháp lý cho hoạt động này. Có “vùng cấm” trong hoạt động kiểm toán hay không? Kiểm toán trong quân đội được tiến hành ra sao? Các sai phạm sẽ được xử lý như thế nào?...

Chúng tôi đã đến làm việc với Kiểm toán Nhà nước và cơ quan kiểm toán nội bộ Quân đội để góp phần giải đáp những thắc mắc của bạn đọc.

Kiểm toán Nhà nước chỉ tuân theo pháp luật

Đồng chí Đỗ Bình Dương, Tổng kiểm toán Nhà nước đầu tiên của Việt Nam (nay đã nghỉ hưu) nhớ lại: Cách đây hơn 13 năm, ngày 11-7-1994, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 70/CP về việc thành lập cơ quan Kiểm toán Nhà nước nhằm tăng cường sự quản lý của Nhà nước trong việc sử dụng ngân sách và công quỹ quốc gia, bảo đảm tính trung thực, chính xác, hợp pháp và hợp lệ của việc sử dụng nguồn lực tài chính công; ngăn ngừa đối với sự xâm phạm tài sản Nhà nước. Từ đó đến nay, hoạt động kiểm toán của Việt Nam đã có sự trưởng thành nhanh chóng.

Tại nhiệm kỳ vừa qua, Quốc hội đã nhất trí thông qua Luật Kiểm toán Nhà nước (có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2006), trong đó khẳng định địa vị pháp lý của Kiểm toán Nhà nước “là cơ quan chuyên môn về lĩnh vực kiểm tra tài chính nhà nước do Quốc hội thành lập, hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”. Như vậy, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) không có “vùng cấm” trong lĩnh vực kiểm tra tài chính nhà nước.

Dự án nút giao thông Ngã Tư Vọng (Hà Nội)có hầm bộ hành, nhưng thiết kế không phù hợp phải đình chỉ thi công hầm, gây lãng phí lớn.

Việc kiểm toán các đơn vị quân đội được thực hiện theo Luật Kiểm toán và Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ngày 23-8-2007, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Tổng kiểm toán Nhà nước đã ký Quy chế phối hợp công tác trong hoạt động kiểm toán giữa Kiểm toán Nhà nước và Bộ Quốc phòng. Quy chế gồm 3 chương với 14 điều, quy định rõ trình tự, cách thức tiến hành kiểm toán trong các đơn vị quân đội.

Trong Bộ Quốc phòng còn có cơ quan kiểm toán nội bộ quân đội (thuộc Cục Tài chính) để kiểm toán các đơn vị không được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán. Kết quả kiểm toán các đơn vị quân đội được báo cáo về lãnh đạo Bộ Quốc phòng, Tổng kiểm toán Nhà nước và có thể được báo cáo trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo báo cáo của cơ quan kiểm toán nội bộ quân đội, trong năm 2006, Kiểm toán Nhà nước đã tổ chức kiểm toán Quân khu 3, Quân khu 7, Tổng cục Kỹ thuật, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Tổng công ty Viễn thông Quân đội, Binh chủng Đặc công… Cơ quan kiểm toán nội bộ quân đội cũng đã thực hiện nhiều cuộc kiểm toán các đơn vị. Kết quả, nhìn chung các đơn vị quân đội đều chấp hành nghiêm các quy định về quản lý và sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, có một số doanh nghiệp quân đội nộp thuế chậm.

Phát hiện nhiều sai phạm trong quản lý và sử dụng ngân sách

Theo đồng chí Lê Minh Khái, Phó tổng KTNN, trong năm 2006, KTNN đã tiến hành 104 cuộc kiểm toán (tại 32 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; 10 bộ, ngành, 16 dự án, công trình trọng điểm, 22 tổng công ty, doanh nghiệp Nhà nước...) đã phát hiện ra nhiều sai sót trong việc sử dụng ngân sách Nhà nước. Đặc biệt là ở lĩnh vực quản lý hành chính, gần như không có địa phương nào được kiểm toán mà không chi vượt. Điển hình như Cà Mau, chi hơn gấp đôi so với dự toán trung ương 136%. Lào Cai vượt 135%, Ninh Bình vượt 125%... KTNN đã phát hiện nhiều hình thức làm thất thoát, gây sai phạm trong chi ngân sách thường xuyên. Đó là lấy ngân sách cho vay, tạm ứng; mua sắm tài sản công; tự chi các khoản vượt thu, tăng thu; sử dụng ngân sách dự phòng sai qui định; hỗ trợ không đúng chế độ...

Không chỉ chi tiêu ngân sách bừa bãi mà có tới 50% tỉnh, thành phố ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn cách... tiêu ngân sách. Đó là 42 văn bản đưa ra định mức chi phụ cấp, hỗ trợ, thưởng... trái qui định của Nhà nước.

Các khoản thất thu về đất cũng khá lớn. Theo KTNN, số thu tiền đất dưới hình thức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng chưa được nộp vào ngân sách là hơn 172 tỉ đồng. Tình trạng hoàn thuế, miễn giảm thuế sai có thể làm thất thoát hàng chục tỉ đồng nếu không được KTNN phát hiện kịp thời. Đặc biệt, tổng số nợ đọng thuế đã tăng lên so với báo cáo của cơ quan thuế các cấp là 1.076 tỉ đồng, qua kiểm toán.

Xây dựng cơ bản: Vẫn nóng

Tổng hợp toàn bộ kết quả kiểm toán niên độ ngân sách 2005, Kiểm toán Nhà nước phát hiện, kiến nghị xử lý về tài chính 7.622,5 tỷ đồng. Cũng như nhiều năm trước, lĩnh vực nóng nhất vẫn là xây dựng cơ bản. KTNN đã liệt kê 12 hình thức vi phạm, sai phạm ở lĩnh vực xây dựng cơ bản, từ qui hoạch, lập và thẩm định dự án, quyết định đầu tư, khảo sát thiết kế, đền bù sai... cho đến điều hành dự án và quyết toán. Nghiêm trọng nhất là trong quyết định đầu tư, tình trạng đầu tư sai mục đích, vượt thẩm quyền gây thất thoát lớn hơn cả. Dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 6 đoạn Hòa Bình - Sơn La do Bộ Giao thông-Vận tải làm chủ đầu tư đã quyết định không đúng mục tiêu của dự án và vượt thẩm quyền tới 86,6 tỉ đồng. Công tác khảo sát thiết kế, lập dự toán và thẩm định thiết kế, dự toán của hầu hết dự án đều không đáp ứng được yêu cầu nên đã thay đổi, bổ sung, điều chỉnh... nhiều lần làm lãng phí, tổn thất ngân sách Nhà nước. Đó là: Dự án Nhà máy điện Phú Mỹ 4, có bốn hạng mục không có bản vẽ thiết kế kỹ thuật nên tốn 1,7 tỉ đồng; Dự án phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị Hà Nội giai đoạn 1 phải chỉnh sửa, thay đổi thiết kế nhiều lần làm mất thêm 90 tỉ đồng chi phí dịch vụ tư vấn nước ngoài; Hầm bộ hành nút giao thông Ngã Tư Vọng thiết kế không phù hợp phải đình chỉ thi công gây lãng phí 6,45 tỉ đồng. Một số dự án khác của Viện Hải dương học, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương, Viện Bảo vệ bà mẹ và trẻ sơ sinh... dù chưa đủ thiết kế kỹ thuật nhưng vẫn được "ước toán" để phê duyệt, giải ngân.

Xử lý các sai phạm sau kiểm toán

Đồng chí Vương Đình Huệ, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Kiểm toán Nhà nước cho biết: Các báo cáo kiểm toán sẽ được gửi đến Ban chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống tham nhũng nhằm đẩy mạnh việc phối hợp công tácđấutranh phòng, chống tham nhũng.

Phó tổng kiểm toán Nhà nước Lê Minh Khái cho biết thêm: Sau khi hoàn tất báo cáo kết quả kiểm toán năm 2005, Kiểm toán Nhà nước đã chuyển hồ sơ của hai vụ vi phạm sang cơ quan điều tra của Bộ Công an để làm rõ các hành vi tham nhũng và lãng phí. Vụ việc thứ nhất là sai phạm tại Công ty tư vấn xây dựng thủy lợi số 1 (đã có hành vi lập quyết toán khống 1,5 tỷ đồng). Cơ quan điều tra đã xác định rõ hành vi sai phạm tại đơn vị này và đã tiến hành khởi tố, bắt tạm giam để tiếp tục điều tra, làm rõ. Vụ việc thứ hai được Kiểm toán Nhà nước chuyển hồ sơ sang Cơ quan điều tra Bộ Công an đề nghị điều tra, làm rõ là một dự án xây dựng nhà máy sản xuất nhựa đường, nhưng không hiệu quả, gây lãng phí, thất thoát tiền của Nhà nước. Kiểm toán Nhà nước cũng đã đề nghị Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội chỉ đạo Bộ Tài chính, các bộ, ngành địa phương thực hiện đầy đủ, kịp thời các kiến nghị của KTNN, kiểm điểm trách nhiệm cá nhân, tổ chức đối với khuyết điểm sai phạm.

Được biết, hiện nay Kiểm toán Nhà nước đang phối hợp với Thanh tra Chính phủ xây dựng Thông tư liên tịch để cung cấp thông tin, dữ liệu về phòng, chống tham nhũng và có cơ chế phối hợp trong việc xử lý sai phạm sau kiểm toán. Như vậy, hoạt động kiểm toán không chỉ dừng lại ở việc phát hiện các sai phạm mà còn góp phần chống tham nhũng, lãng phí, lập lại trật tự, kỷ cương trong xã hội.

Bài và ảnh: ĐỖ PHÚ THỌ