Mấy ngày qua thị trường lãi suất ngân hàng lại có dấu hiệu căng thẳng. Trên thị trường liên

Hoạt động gửi tiền tiết kiệm ở Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội. Ảnh: THÁI SƠN

ngân hàng, lãi suất qua đêm tăng vọt. Một số ngân hàng rục rịch tăng lãi suất huy động vốn. Lãi suất cho vay của nhiều ngân hàng đã vượt giới hạn cho phép. Nhiều chuyên gia lo ngại rằng, nếu thị trường lãi suất tiếp tục căng thẳng thì cả người gửi, người vay, ngân hàng đều có những rủi ro và bất lợi.

Cuộc đua... lãi suất

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Từ tháng 12-2005 đến tháng 1-2008, lãi suất cơ bản theo Quyết định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đứng nguyên ở mức 8,25%/năm, lãi suất chiết khấu 4,5%/năm. Đến ngày 30-1-2008, khi các ngân hàng lâm vào tình trạng thiếu thanh khoản nghiêm trọng, lãi suất cơ bản mới được nâng lên 8,75%/năm, lãi suất chiết khấu 6%/năm. Trong khi đó, do thiếu tiền cho vay, các ngân hàng thương mại đã đồng loạt tăng lãi suất, cao điểm vào khoảng giữa tháng 2.

Cơn sốt lãi suất đã được chặn đứng bằng Công điện 02 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định trần lãi suất huy động là 12%/năm. Tiếp đó, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đã họp các thành viên, đồng thuận giảm lãi suất huy động xuống 11% và hầu hết các ngân hàng đều hưởng ứng lời kêu gọi này.

Châm ngòi cho việc tăng lãi suất huy động là Ngân hàng Ngoại thương chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh (VCB-HCM). Ngày 14-4, chi nhánh này đã chính thức tăng lãi suất huy động tiền đồng đối với khách hàng cá nhân và tổ chức với mức tăng từ 0,06% đến 0,66%/năm. Với mức lãi suất mới này, VCB-HCM đã đụng trần lãi suất mà Hiệp hội ngân hàng đề ra. Ngân hàng TMCP Sài Gòn thông báo sẽ phát hành kỳ phiếu để huy động 3.000 tỉ đồng với lãi suất 1%/tháng và những người tham gia sẽ được tham gia quay số dự thưởng. Cộng cả lãi suất và khuyến mãi thì lãi suấtmà một người tham gia mua kỳ phiếu có thể được hưởng lên đến 13%, phá bỏ quy định lãi suất trần 12% của Ngân hàng Nhà nước.

Báo cáo chiều qua (18-4) của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết: Trong tuần này, lãi suất giao dịch bằng VND trên thị trường liên ngân hàng tiếp tục tăng ở hầu hết các kỳ hạn, đặc biệt là đối với các kỳ hạn ngắn, trong đó lãi suất giao dịch qua đêm bình quân tuần qua tăng 3,1%, lãi suất cho vay kỳ hạn 1 tuần bình quân tuần qua tăng 2,47 % so với cùng kỳ hạn của tuần trước.

Lãi suất có hợp lý?

Trao đổi với phóng viên báo Quân đội nhân dân bên lề cuộc tọa đàm “Giải pháp kiềm chế lạm phát, tiếp tục đưa nền kinh tế phát triển ổn định, bền vững” vừa được tổ chức tại báo Nhân Dân, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Tiến sĩ Dương Thu Hương khẳng định: Việc giữ trần lãi suất hiện nay là "cực chẳng đã" vì ta đang tiến tới tự do lãi suất. Nhưng trong lúc này, các ngân hàng cần sự đồng thuận để cùng nhau góp phần ổn định thị trường.

Tuy nhiên, khi trao đổi với lãnh đạo một số ngân hàng thương mại, có người tán đồng việc duy trì trần lãi suất, có người lại cho rằng, cần phải bỏ trần này. Cũng có người đề nghị nên tăng trần lãi suất bởi lẽ với lãi suất hiện tại, so sánh với chỉ số giá tiêu dùng thì lãi suất tiền gửi vẫn chưa thực dương. Mặt khác, rất nhiều ngân hàng hiện đang gặp khó khăn trong việc huy động tiền gửi.

Theo phản ánh của một số ngân hàng thương mại, do duy trì lãi suất huy động thấp (ở mức

Sử dụng linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ để giảm dần lãi suất huy động theo hướng thực hiện chính sách lãi suất thực dương. Tăng cường kiểm soát và giám sát chặt chẽ hoạt động của các ngân hàng thương mại để bảo đảm việc tuân thủ đúng các quy định về huy động, cho vay và chất lượng tín dụng. Kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm theo đúng quy định của pháp luật để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động ngân hàng”. Trích Nghị quyết số 10/2008/NQ-CP ngày 17-4-2008 của Chính phủ

trần cho phép) nên dòng vốn chảy vào các ngân hàng này dần bị thu hẹp. Mặt khác, cùng một lợi ích thu được như nhau, người gửi tiền không dại gì không mang tiền đến gửi ở các ngân hàng lớn do thấy yên tâm hơn so với gửi các ngân hàng thương mại quy mô nhỏ, khiến cho các ngân hàng nhỏ bị đẩy vào tình trạng thanh khoản kém. Việc khống chế lãi suất đầu vào nhưng thả nổi lãi suất cho vay đã làm cho chi phí vốn của doanh nghiệp thêm nặng nề khi có những thời điểm, lãi vay ngân hàng (tùy kỳ hạn) lên tới 20 - 25%/năm. Mặt khác, theo quy định tại Điều 476 của Bộ Luật dân sự về lãi suất cho vay không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản. Lãi suất cơ bản hiện tại là 8,75%/năm. Nếu lấy mức này nhân với tỷ lệ 150% thì mức lãi suất cho vay chỉ tương đương 13,125%/năm, trong khi đó các ngân hàng đang cho vay gấp đôi mức này.

Chính vì lý do trên đây, theo ý kiến của một số chuyên gia tài chính-tiền tệ thì lãi suất ngân hàng hiện chưa ở mức hợp lý. Ông Trần Bắc Hà, Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam cho rằng: “Nếu Ngân hàng Nhà nước đã khống chế trần lãi suất huy động thì nên khống chế cả trần lãi suất cho vay".

Cần sự đồng thuận

Mới đây, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) đã có công văn kêu gọi các hội viên tiếp tục thực hiện nghiêm túc trần lãi suất thỏa thuận. Theo đánh giá của VNBA, mặt bằng lãi suất mới được thực hiện từ ngày 2-4 đã hợp lý hơn, thị trường tiền tệ ổn định và “đã có tín hiệu vui”: lãi suất cho vay đã có xu hướng giảm ở nhiều ngân hàng như Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng Công thương Việt Nam, Ngân hàng Đông Á, Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín, Ngân hàng Quân đội…

Tuy nhiên, sau khi Thủ tướng Chính phủ có ý kiến chỉ đạo về việc bỏ trần lãi suất huy động (ngày 7-4), thị trường xuất hiện những lo ngại khả năng lãi suất huy động VNĐ sẽ có biến động mới. Trước lo ngại này, VNBA cho biết đã có báo cáo và xin ý kiến Thủ tướng Chính phủ. Và theo ý kiến của Thủ tướng, “Khi các tổ chức hội viên VNBA đã thống nhất được mặt bằng lãi suất huy động thì việc dỡ bỏ biện pháp quản lý hành chính về quy định trần lãi suất của cơ quan Nhà nước là cần thiết, việc đó không liên quan đến đồng thuận lãi suất của Hiệp hội Ngân hàng”.

Với ý kiến chỉ đạo trên, để góp phần ổn định mặt bằng lãi suất thị trường, phục vụ tăng trưởng kinh tế, VNBA thông báo đến các hội viên tiếp tục thực hiện sự đồng thuận lãi suất tại Thông báo số 119/HHNH ngày 25-3-2008. “Vì sự an toàn của hệ thống ngân hàng, giảm thiểu rủi ro, bảo đảm hoạt động kinh doanh của các ngân hàng có hiệu quả, Hiệp hội Ngân hàng kêu gọi các tổ chức hội viên hiểu rõ ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng để tiếp tục thực hiện nghiêm túc đồng thuận lãi suất đã được các tổ chức hội viên thống nhất”, công văn của VNBA khẳng định.

Chiều 18-4, công văn nói trên của VNBA đã đến được hầu hết các ngân hàng thương mại và phần lớn lãnh đạo các ngân hàng đều tán đồng với quan điểm của VNBA. Đồng chí Lê Văn Bé, Tổng giám đốc Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội (MB) cho biết: Trong lúc này, các ngân hàng cần có sự đồng thuận để cùng với Chính phủ kiềm chế lạm phát.

Tuy nhiên, cũng có ngân hàng đề nghị, nên có “khung” lãi suất cần thiết để các ngân hàng được phép hoạt động trong khung này, vừa bảo đảm được quyền lợi của người gửi, người vay và qua đó khẳng định được thương hiệu của từng ngân hàng.

Chúng tôi được biết: Ở các nước, khi muốn tăng hay giảm lãi suất thương mại, ngân hàng Trung ương chỉ cần điều chỉnh lãi suất cơ bản và sau đó ấn định lãi suất chiết khấu. Họ sẽ tùy tình hình mà bơm tiền ra hay hút tiền về để đạt được lãi suất cần điều chỉnh. Nên chăng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng cần phải điều chỉnh lãi suất cơ bản theo hướng này để bảo đảm các ngân hàng không vi phạm Bộ luật Dân sự khi cho vay vượt quá 150% lãi suất cơ bản.

ĐỖ PHÚ THỌ