QĐND - Bộ CHQS tỉnh Lai Châu có 10 đội xây dựng cơ sở và 3 đội sản xuất đứng chân trên địa bàn 13 xã vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới của các huyện: Tam Đường, Phong Thổ, Sìn Hồ, Mường Tè, Tân Uyên. Những nơi này khi chưa có bộ đội giúp đỡ, tỷ lệ hộ đói nghèo trung bình của các xã  chiếm hơn 90%, nhưng tới nay, con số đó giảm xuống chỉ còn 26%. Tuy nhiên, để những mô hình giúp dân xóa đói, giảm nghèo của Bộ CHQS tỉnh phát triển bền vững vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập cần tháo gỡ...  

Mô hình trình diễn, đối chứng được phổ biến rộng khắp

Ông Nguyễn Trọng Toàn, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Bình, huyện Tam Đường vừa gặp chúng tôi đã phấn khởi cho biết: “Ngày mà cán bộ Đội xây dựng cơ sở số 12 chưa về, toàn xã có tới 67% hộ nghèo, hộ đói. Nhưng đến nay, tỷ lệ đó giảm xuống chỉ còn 25%. Nhiều nhà trong xã đã giàu lên nhờ mô hình trồng ngô, lúa, đậu tương, nuôi cá, chăn lợn…”.

Kiểm chứng những điều ông Toàn vừa nói, chúng tôi tìm đến Đội xây dựng cơ sở số 12. "Doanh trại" của đội tọa lạc trên sườn một quả đồi nhỏ. Xung quanh "doanh trại" là vườn rau, giàn bí, ao cá, chuồng  lợn... được xây dựng và quy hoạch khá chính quy; mùa nào thức ấy… Như hiểu được những thắc mắc của chúng tôi, Thiếu tá Hà Mạnh Toản, Phó đội trưởng Đội xây dựng cơ sở số 12 cho biết: “Khu vực tăng gia sản xuất và cảnh quan môi trường của đơn vị, chính là mô hình trình diễn để cho bà con trong xã đến tham quan, học tập và làm theo…”.

Cán bộ, chiến sĩ  Bộ CHQS tỉnh Lai Châu giúp nhân dân xã Bản Bo, huyện Tam Đường thu hoạch lúa nước

Tìm hiểu kỹ hơn, chúng tôi được biết, người dân trong xã chủ yếu là đồng bào Mông. Ngày trước, do bà con chưa có phương pháp canh tác phù hợp, nên cây ngô, cây lúa cho năng suất thấp; rau xanh chủ yếu trồng ở nương xa... Khi bộ đội trồng ngô lai năng suất cao, tăng gia quanh nhà có hiệu quả, bà con đến tham quan và làm theo. Tới nay, những mô hình kinh tế hiệu quả do cán bộ, chiến sĩ của đội triển khai đã được nhân rộng ra toàn xã.

Chúng tôi tới Đội xây dựng cơ sở số 6 đúng vào ngày các anh đang hướng dẫn bà con bản Co Sản, xã Nậm Hăn, huyện Sìn Hồ về kỹ thuật trồng cây lúa nước. Mọi người chăm chú lắng nghe Trung tá Nguyễn Văn Thời, Phó đội trưởng đội xây dựng cơ sở giải thích từng công đoạn. Trước đó, để có buổi hướng dẫn này, cán bộ, nhân viên Đội xây dựng cơ sở số 6 cũng đã phải trồng lúa đối chứng với dân. Ruộng lúa của bộ đội và ruộng lúa của bà con ở gần nhau. Hai ruộng lúa có diện tích tương đương, nhưng lúa của bộ đội cho năng suất cao hơn nhiều lần, vì thế bà con mới tin và nhờ bộ đội hướng dẫn.

Nói về những kinh nghiệm trong việc giúp bà con thoát nghèo trên địa bàn, Đại tá Bùi Văn Hinh, Phó chính ủy Bộ CHQS tỉnh giải thích: 10 đội xây dựng cơ sở và 3 đội sản xuất của Bộ CHQS tỉnh đều chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương xác định thế mạnh của từng vùng, rồi triển khai mô hình giúp bà con thoát nghèo (theo 2 mô hình cơ bản là mô hình trình diễn và mô hình đối chứng). Chính nhờ các mô hình đó mà nhiều gia đình trên địa bàn đã có của ăn, của để...

Để mô hình phát triển bền vững...

Qua khảo sát và tìm hiểu của chúng tôi, các mô hình giúp dân xóa đói, giảm nghèo của bộ đội trên địa bàn tỉnh Lai Châu đem lại hiệu quả thiết thực. Chính nhờ các mô hình phát triển kinh tế phù hợp cùng với sự hướng dẫn, giúp đỡ của cán bộ, nhân viên các đội công tác cơ sở, mà những năm gần đây đồng bào ở Lai Châu đã từng bước thoát được đói, giảm được nghèo. Tuy nhiên, tính bền vững trong việc xóa đói, giảm nghèo của đồng bào ở Lai Châu vẫn là điều trăn trở của cấp ủy, chính quyền cơ sở.

Nguyên nhân sự thiếu bền vững trong xóa đói, giảm nghèo của bà con ở Lai Châu chính là không có thị trường tiêu thụ sản phẩm làm ra. Do không có thị trường, nên hầu hết nông sản của bà con đều bị tư thương ép giá. Không bán rẻ cho tư thương, bà con cũng chẳng biết làm gì, mà bán thì giá thành không đủ bù cho các chi phí sản xuất, nói gì tới chuyện tái đầu tư hoặc tích lũy. Ví dụ, nếu ở thị xã Lai Châu, ngô hạt được bán với giá từ 4000  đến 5000 đồng/kg thì ở xã Nậm Hăn, huyện Sìn Hồ, tư thương chỉ mua của bà con với giá 1.500 đồng/kg. Hoặc thảo quả khô ở thị xã Lai Châu giá 200.000 đồng/kg thì ở Pu Sam Cáp, huyện Sìn Hồ giá bán chỉ đạt 30.000 đồng/kg... Chính vì không có thị trường tiêu thụ, nên cho dù các mô hình kinh tế giúp đồng bào xóa nghèo đem lại hiệu quả rất cao cũng không khuyến khích được bà con tích cực tham gia. Phần lớn, bà con chỉ làm theo một vụ, hoặc tổ chức sản xuất, chăn nuôi theo tư tưởng cầm chừng, bảo đảm tự cung, tự cấp. Nói về điều này, ông Lý A Câu ở bản Hua Pha, xã Nậm Hăn, huyện Sìn Hồ cho biết: "Có bộ đội hướng dẫn nhà mình làm được rất nhiều ngô. Nhưng ra nhiều mà chẳng bán được, thành thử nó mốc hết, cho trâu, cho gà ăn cũng không xuể. Làm nhiều vừa mệt, vừa tốn tiền, lại không bán được, nên vụ tới mình chỉ làm đủ ăn thôi. Mình đợi khi nào Nhà nước tới mua thì mới trồng nhiều". 

Tạo ra những mô hình phát triển kinh tế và vận động người dân làm theo đã là một thành công lớn của cán bộ, nhân viên các đội xây dựng cơ sở ở Lai Châu, nhưng nếu không tạo được thị trường tiêu thụ thì thật khó bảo đảm được sự phát triển ổn định và bền vững. Cho dù thời gian qua, Đảng ủy, Bộ CHQS tỉnh Lai Châu hết sức coi trọng vấn đề này, nhưng cũng chỉ là những giải pháp mang tính tình thế. Thực tế, trong việc bao tiêu sản phẩm, nhất là các sản phẩm của bà con nông dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, cần một cơ chế, chính sách đồng bộ, nhất là những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thu mua nông sản của bà con. Ví dụ, cần có những chính sách hỗ trợ về giá, hỗ trợ về chi phí vận chuyển, hoặc hỗ trợ về thuế... Thậm chí, trên một phương diện nào đó, đối với các doanh nghiệp Nhà nước, hoặc khi cho phép thành lập các doanh nghiệp tư nhân kinh doanh các sản phẩm từ nông, lâm, ngư nghiệp cần phải có các quy định ràng buộc. Bởi chỉ có một cơ chế phù hợp, đồng bộ, thì việc tạo ra mô hình phát triển kinh tế giúp bà con ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới xóa được đói, giảm được nghèo mới thực sự bền vững.

Bài và ảnh: Mè Quang Thắng