Từ thị xã Châu Đốc nhìn sang phía Tân Châu, quê lụa mượt mà là những vườn cây xanh mướt. Những ngày đỉnh lũ lên cao, dãy nhà ven sông cứ như bị đẩy lùi ra xa hơn. Người ta bảo, đó là một “quần đảo ngọc” của lụa là, gấm vóc đẹp nhất miền Tây bộ. Nơi có những cô gái Chăm mỹ miều ngày ngày miệt mài bên khung cửi.

Ảnh minh họa

Làng Chăm ở ấp Phủm Soài, xã Châu Phong, huyện Tân Châu (Hậu Giang) là nơi có hơn 90% bà con người Chăm sinh sống. Từ năm 2000, Phủm Soài được công nhận là ấp văn hóa, với 93,2% số hộ gia đình được công nhận "Gia đình văn hóa". Nằm ngay trong vùng ngập lũ hàng năm, nhưng Phủm Soài vẫn giữ được vẻ đẹp thôn quê với cảnh quan thoáng mát, đường làng sạch sẽ, chợ búa đông vui, con người thanh lịch và mến khách. Anh Mô-ha-mát, Chủ nhiệm Hợp tác xã Dệt - Thêu - Đan Châu Giang hồ hởi giới thiệu: “Xã có hơn 100 hộ dân làm nghề dệt vải, có một hợp tác xã với 44 xã viên chuyên dệt và làm hàng thổ cẩm. Thu nhập của mỗi người từ nghề này cũng được gần 1.500.000 đồng/tháng. Năm 2002, tỉnh đã đầu tư kinh phí để khôi phục lại nghề dệt truyền thống. Cả xã ai cũng mừng lắm”. Sản phẩm của làng Chăm không những có mặt các tỉnh bộ, nhiều tỉnh phía Bắc, mà còn xuất sang một số nước châu Âu. Nhiều Hội chợ lớn ở trong nước, sản phẩm dệt thêu của làng đều có mặt.

Anh Mô-ha-mát còn giới thiệu với tôi, xã đã xây dựng một nhà xưởng lớn bằng kinh phí của tỉnh để hội tụ các gia đình đến phát triển nghề truyền thống. Địa phương lại mở một khu văn hóa ẩm thực, giới thiệu các món ăn của miền Tây và của người Chăm phục vụ khách tham quan, du lịch và mua hàng hóa. Để thực hiện thành công những dự án, huyện đang tiến hành việc nâng cao dân trí cho nhân dân, nhất là đồng bào Chăm. Người Kinh giúp người Chăm về trình độ văn hóa và xây dựng thôn ấp, gia đình văn hóa. Còn người Chăm sẽ truyền lại nghề dệt thêu và làm các mặt hàng thổ cẩm cho người Kinh. Ngoài ra, HTX Dệt-Thêu-Đan Châu Giang sẽ kêu gọi mọi người tham gia đóng góp nhiều cổ phần, để tăng vốn cho sản xuất và kinh doanh ngành nghề truyền thống lâu đời này.

Đứng giữa ấp Phủm Soài, tôi tưởng như ở hội chợ của các loại hàng thổ cẩm. Hai bên đường, những sạp vải lụa, đồ may bằng thổ cẩm, các mặt hàng thêu đan được bày bán san sát. Đi sâu vào trong làng, tiếng thoi đưa trên khung cửi nghe rộn rã lòng người. Anh Mô-ha-mát tâm sự: “Gia đình tôi đã 3 đời với hơn 90 năm làm các sản phẩm thổ cẩm. Nối nghiệp cha ông trong nghề truyền thống này, tôi không muốn để bị mai một, mà phải tìm cách phát triển hơn nữa”.

Những người Chăm lớn tuổi ở Châu Phong kể rằng, làng lụa Tân Châu ra đời từ cuối thế kỷ 19. Đến năm 1920, Tân Châu trở thành trung tâm tơ lụa lớn nhất bộ. Hàng dệt ở đây có nhiều loại như: Bông dâu, bông cúc, cẩm tự, mặt đệm, mặt võng... được bán ở khắp các tỉnh miền Tây, vượt cả sang Cam-pu-chia, Lào, Thái Lan và Ma-lai-xi-a. Người dệt lụa có lúc không đủ hàng để bán. Cho tới năm 1955, hàng vải ngoại ở vùng Đông-Bắc và phương Tây tràn vào nước ta, làm cho lụa Tân Châu bị suy giảm. Sau này anh Mách-salec ở Châu Phong đã đến tận châu Mỹ, châu Âu và nhiều nước ở châu Phi để giới thiệu sản phẩm lụa và thổ cẩm Tân Châu. Vì thế, hàng Tân Châu dần lại có chỗ đứng trên thị trường. Tháng 6 năm 1997, HTX Châu Giang được thành lập. Các cô gái Chăm lại miệt mài với công việc dệt, thêu, đan khi quê hương khôi phục được hơn 70 khung cửi. Bố của Mô-ha-mát là nghệ nhân dệt, thêu giỏi nhất của làng, ông đã có công đào tạo ra nhiều nghệ nhân trẻ cho ấp. Ba người con của ông hiện nay là những nghệ nhân chủ lực của HTX và góp phần làm ra nhiều sản phẩm độc đáo như: Túi xách, xà rông cotton, khăn thêu tơ, các loại mũ, áo, vải thổ cẩm v.v… Gia đình Mô-ha-mát đã tham gia nhiều Hội chợ ở thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Cà Mau, Đồng Nai... Rất nhiều người, trong đó có khách nước ngoài đến thăm sản phẩm của Châu Phong, hàng được bán ra với số lượng nhiều, doanh thu của gia đình mỗi năm đạt hơn 130 triệu đồng. Hiện nay, gần như 100% các gia đình người Chăm đều sinh sống bằng nghề dệt, thêu, đan và may hàng thổ cẩm. Nghề truyền thống có chỗ đứng, hàng trăm người dân có công ăn việc làm và thu nhập ổn định. Công ty Đức Mỹ (TP Hồ Chí Minh), Mitani của Nhật Bản mỗi năm mua hàng của người Chăm Châu Phong lên tới hàng tỷ đồng.

Càng đi, càng xem, tôi càng hiểu thêm và yêu mến những nét đẹp của làng Chăm Châu Phong. Cuộc sống mới hôm nay đã làm cho làng Chăm Châu Phong rực rỡ bên dòng sông Hậu Giang.

LÊ PHI HÙNG