Sau gần ba giờ đi xe máy qua những cánh rừng cao su bạt ngàn của Công ty cao su 75 (thuộc Tổng công ty 15) trên địa bàn huyện biên giới Đức Cơ (Gia Lai), chúng tôi đến làng Boong, xã Ia Dứk (người dân địa phương hay gọi là làng công nhân). Bởi ở đây tất cả các hộ đồng bào dân tộc thiểu số đều có người làm công nhân cao su thuộc Công ty 75 và là làng công nhân giàu nhất ở khu vực biên giới Gia Lai.

Làm đường giúp dân.

Anh Rơ Mah Mrao (51 tuổi), nắm chặt tay chúng tôi như người thân lâu ngày gặp lại. Anh cho biết: “Mình vừa được dân làng và Công ty 75 “phong chức” Đội phó-đội cao su 13, bao gồm làng Sang, làng Bre và làng Boong”. Trong đó công nhân của làng Boong giàu có hơn cả, vì họ biết tận dụng quỹ đất, áp dụng đúng kỹ thuật canh tác, trồng trọt, khai thác vào trong quá trình trồng cây cao su, cây điều và cây cà phê; đồng thời họ cũng biết tích lũy chi tiêu hợp lý đồng tiền làm ra trong cuộc sống.

Làng Boong có 135 hộ dân, trung bình mỗi nhà có từ một đến 3 người làm công nhân cao su và nhận khoán từ 2 đến 3 suất (khoảng 2-3ha cao su), lương bình quân một tháng từ 2 triệu đồng/người trở lên, ngoài ra bà con còn thu nhập thêm từ cà phê, hạt điều mỗi năm cũng được từ 10 đến 15 triệu đồng. Có tiền, bà con mua sắm các vật dụng sinh hoạt đắt tiền trong gia đình và cả máy xay xát, xe tải nhỏ, xe khách… Ở làng, tất cả hộ dân đều đã có nhà xây, mái ngói, trẻ em đủ tuổi đều đến trường học tập, được Nhà nước hỗ trợ sách vở, giấy bút và học phí; các cháu nhỏ học ở các trường mẫu giáo của công ty cũng được hỗ trợ tiền ăn hằng ngày, cha mẹ không còn cảnh “tay dắt, nách mang, lưng cõng” như những ngày xưa nữa.

Cũng như những gia đình khác, nhà của già làng Rơ Mah Chiu cũng mới xây được dựng “năm mái” tôn đỏ, trông rất đẹp. Trao đổi với chúng tôi, ông cho biết:

- Người Giơ-rai xưa nay chỉ biết làm rẫy trồng cây lúa nước, trồng cây mì, cây bắp… lao động quần quật quanh năm mà đến mùa chỉ thu được 10 gùi lúa (khoảng 2 tạ), 5 đến 7 gùi bắp và một ít củ mì (sắn), mỗi năm thiếu đói 4 đến 5 tháng, phải vào rừng đào củ mài về ăn. Thiếu ăn, bệnh tật, hủ tục lạc hậu cướp đi sinh mạng nhiều người dân, nhất là các em nhỏ bị chết vì sốt rét, ngộ độc bởi ăn củ mài, củ mì…

Từ năm 1996 bộ đội Công ty 75 vào làng thăm, tặng quà, hỗ trợ gạo và động viên bà con vào làm công nhân cao su. Thời gian đầu bà con không ai tham gia, vì sợ bộ đội “lấy đất” trồng cây cao su, dân làng lấy đất ở đâu để trồng cây điều, bời lời, cà phê… Vả lại xưa nay ở đây chưa ai đầu tư trồng cây cao su bao giờ, cây lạ sợ bị Giàng phạt. Nhiều người dân bệnh tật cúng nhiều trâu bò mà không khỏi, Thầy mo nói phải đóng cửa làng lại, đừng cho “bộ đội cao su” vào mới hết bệnh. Nói thì vậy, nhưng thầy mo ngày đêm cứ xui giết heo, bò cúng Giàng mà người bệnh không lành lại nặng hơn. Biết tin, đơn vị cho quân y đến tận nhà khám bệnh, cấp thuốc; người bệnh nặng cho vào bệnh xá điều trị, hết bệnh trở về mà chẳng mất gì, thế là dân làng tin. Rồi đơn vị vận động dân làng vào làm công nhân cao su. Có gạo, có cá của Công ty cấp, lại có cán bộ kỹ thuật đến từng nhà, từng rẫy chỉ bảo, hướng dẫn cách trồng cây cao su, cà phê, điều… Chỉ ba năm sau, dân làng Boong đã trồng được trên 300ha cao su, gần 200ha cà phê, điều và nhiều loại cây ăn quả khác.

Từ năm 2000 đến nay, đời sống của bà con trong làng Boong và các khu vực công nhân cao su quanh vùng khá lên rất nhiều. Đường sá được san ủi, rải nhựa và đá cấp phối là điều kiện thuận lợi để bà con dân làng giao thương hàng hóa, phát triển sản xuất. Kinh tế phát triển, các hủ tục lạc hậu trong việc ma chay, cưới hỏi, bắt chồng… cũng được người dân xóa bỏ, thay vào đó là nếp sống văn hóa lành mạnh. Nhiều chàng trai người Kinh đã yêu và lấy những thiếu nữ Giơ-rai, Ba-na làm vợ. Trong làng không có ai theo lời xúi giục của bọn xấu vượt biên trái phép hoặc tụ tập thành các điểm nóng gây rối trật tự an toàn xã hội…

Chiều tàn dần dần trên bóng những cánh rừng cao su xanh tốt. Chia tay chúng tôi, Đại tá Đỗ Văn Sang, Giám đốc Công ty 75 cho biết thêm: Hiện nay công ty đang đứng chân trên địa bàn 42 thôn làng, 6 xã và thị trấn Chư Ti thuộc huyện biên giới Đức Cơ (Gia Lai). Công ty đang quản lý khai thác 6.297, 42ha cao su và 104,17ha cà phê. Đến nay đã có hơn 698 hộ đồng bào nhận khoán, 19 công nhân quốc phòng, 402 công nhân hợp đồng dài hạn; lương bình quân hơn 2 triệu đồng người/tháng. Các ngày lễ, Tết người lao động, nhất là số con em đồng bào được Công ty trao thưởng, tặng quà, hỗ trợ lương thực thực phẩm và tổ chức đi nghỉ dưỡng, tham quan các di tích lịch sử văn hóa dân tộc… Cuộc sống của bà con đầy đủ, ấm no, an ninh trật tự, xã hội ổn định… là bước phát triển của Công ty 75.

Bài và ảnh: Lê Quang Hồi