Khi tôi viết những dòng này thì nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về việc ngừng bắn ở Li-băng đã có hiệu lực, cho dù các giải pháp thiết lập nền hoà bình lâu dài ở đây còn rất mong manh. Trung Đông, súng vẫn nổ và máu vẫn đổ. Hàng nghìn người dân vô tội, phụ nữ và trẻ em đã chết! Đứng sau các bên tham chiến vẫn là những tên lái súng lợi dụng “khủng bố” và “chống khủng bố” bật đèn xanh cho những “cuộc chiến tranh hạn chế” tàn bạo và vô nghĩa.

Giữa lúc này càng thêm quý, thêm yêu cái giá của hoà bình, tự do. Đâu đây vang lên lời Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập trong nắng sáng Ba Đình: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra có quyền bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”. Sớm thu tháng 9 mồng 2 ấy, 13 ngày sau khi Hà Nội khởi nghĩa thắng lợi, giành chính quyền về tay công nông, cả rừng người đã đồng thanh đáp “Có” trả lời câu Bác hỏi: “Tôi nói đồng bao nghe rõ không?”. Từ ấy, đã 61 mùa thu. Các thế hệ con cháu Bác Hồ luôn ghi lòng tạc dạ: “Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”. Thu nay Hà Nội cùng cả nước thêm niềm vui: Nghị quyết Đại hội X của Đảng soi sáng chặng đường mới, chặng đường xây dựng đất nước mạnh giàu, sớm ra khỏi tình trạng kém phát triển. Phía trước là đường lớn, phía sau - vầng sáng 20 năm đổi mới lung linh trong đó những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Thành tựu đó là sự vượt gộp (từ dùng của nhà nghiên cứu văn hoá Phan Ngọc) của cả một dân tộc. Chúng ta đã vượt lên những khó khăn, thử thách, từ điểm xuất phát thấp của một đất nước trải qua các cuộc chiến tranh khốc liệt, vượt lên những hạn chế của tư duy cũ, cùng những nhược điểm cố hữu của lối sản xuất nhỏ.

Chúng ta đã gộp lại, đoàn kết toàn dân; tiếp thu tinh hoa dân tộc và mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế. Năm 2005, Việt Nam ở vị trí 108 trong số 177 nước về thành tựu phát triển con người theo đánh giá của Liên hợp quốc. Nước ta trở thành nước tiến nhanh nhất trong các nước Đông – Nam Á về tăng chỉ số HDI. Có một ý trong văn kiện Đại hội X của Đảng được nhiều người tâm đắc, đó là, trong từng bước phát triển, chúng ta luôn gắn tăng trưởng kinh tế với giải quyết tốt các vấn đề xã hội, chú trọng nhân tố con người. Trên Đài truyền hình, cô gái trẻ quê Hà Tây vừa ở Li-băng trở về trả lời các nhà báo, giọng vẫn chưa hết bàng hoàng: “Chúng em vô cùng biết ơn sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện cho người lao động về nước. Chiến tranh thật là khủng khiếp!”. Không ở đâu bằng quê hương, đất nước mình, khi chính trị ổn định, kinh tế tăng trưởng. Từ Mục Nam Quan đến mũi Cà Mau, từ Trường Sơn đến Trường Sa núi sông liền một dải. Sau thuỷ điện Hoà Bình đến Yaly, Sê San… và nay là Sơn La, những người lính của binh đoàn Trường Sơn, những người thợ xây dựng Sông Đà, và những chàng trai, những cô gái yêu nơi xa thẳm miền Tây Bắc đang trong chiến dịch 250 ngày đêm ngăn dòng, làm bừng lên nguồn sáng cho Tổ quốc. Đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh – con đường huyền thoại, một kỳ tích của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước vĩ đại trong thế kỷ 20, nay vươn cánh đại bàng hoá đường Trường Sơn công nghiệp hoá. Cả nước đã có 125 khu công nghiệp, khu chế xuất. Những khu công nghiệp lớn của Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc… có thể nói cùng mang tên chung là khu kinh tế mở, như Quảng Nam có Chu Lai vậy. Trên những cánh đồng năm tấn, mười tấn năm xưa, nay mọc lên những trang trại, những cánh đồng hoa bên cánh đồng lúa, đúng theo nghĩa đen của từ này.

Chúng ta đã gộp lại, đoàn kết toàn dân; tiếp thu tinh hoa dân tộc và mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế. Năm 2005, Việt Nam ở vị trí 108 trong số 177 nước về thành tựu phát triển con người theo đánh giá của Liên hợp quốc. Nước ta trở thành nước tiến nhanh nhất trong các nước Đông – Nam Á về tăng chỉ số HDI. Có một ý trong văn kiện Đại hội X của Đảng được nhiều người tâm đắc, đó là, trong từng bước phát triển, chúng ta luôn gắn tăng trưởng kinh tế với giải quyết tốt các vấn đề xã hội, chú trọng nhân tố con người.

Nhiều năm trước Đổi mới, chúng ta có hẳn những chủ trương lớn: làm thế nào để giải quyết vấn đề ăn của xã hội? Năm 1988, nước ta còn phải nhập khẩu hơn 600 nghìn tấn lương thực. Nhưng chỉ một năm sau đó, như một phép màu, Việt Nam xuất khẩu hơn một triệu tấn gạo. Năm 2005 xuất khẩu 5,2 triệu tấn. “Dĩ thực vi tiên”, dân lấy ăn làm trời. Dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi, sinh thời Bác dặn như vậy. Nay đất nông nghiệp bị thu hẹp, nhường chỗ cho các khu công nghiệp, mở rộng đô thị, nhưng sản lượng lương thực hằng năm vẫn tiếp tục tăng. Về nông thôn, kể cả vùng sâu, vùng xa, không còn cảnh dân đói, dĩ nhiên hộ nghèo thì còn phải phấn đấu giảm từng bước, mặc dù chúng ta đã có rất nhiều thành tựu trong lĩnh vực này.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những trang sử vẻ vang, chói lọi nhất, là một trong những bước ngoặt vĩ đại nhất trong lịch sử dân tộc ta. Cách mạng Tháng Tám thắng lợi, đập tan chế độ thực dân phong kiến, kết thúc đêm dài của cối xay gió đẻ ra chế độ lãnh chúa. Cũng rất dài, rất dai dẳng là chế độ tư bản, với dấu mốc là máy hơi nước và từ đây xuất hiện những ông chủ. Nay đã bước sang một nền văn minh mới thời hiện đại. Chiếc máy vi tính cùng với những dây truyền công nghệ tiên tiến là cơ sở hình thành chế độ đa sở hữu. Sở hữu trí tuệ ngày càng được mở rộng. Người lao động trên đất nước Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng phát triển toàn diện, được phát huy trí tuệ, trên một nền tảng dân chủ vững chắc và rộng lớn.

Cùng với thời cơ lớn là những nguy cơ không thể xem thường. Cuộc đấu tranh chống nguy cơ, tham nhũng quan liêu và các tệ nạn tiêu cực xã hội đang được tiến hành với sức mạnh đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó luôn dựa vào dân và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng. Ngành giáo dục trước thềm năm học mới thực hiện cuộc vận động: nói không với tiêu cực trong thi cử và chống bệnh thành tích trong giáo dục. Cuộc vận động được toàn dân nhất là các cô giáo, thầy giáo, các bậc cha mẹ học sinh đồng lòng hưởng ứng. Không thể để những sản phẩm “quốc sách hàng đầu” lẫn vào thứ hàng giả. Chợt nhớ câu nói của một giáo sư khả kính, đại ý, giáo dục (Education) có gốc la-tinh E-ducere có nghĩa rút từ bên trong ra. Nó khác hẳn hành vi vơ từ ngoài vào. Giáo dục giống như trai làm ngọc, như yến xây tổ, như tằm nhả tơ. Và như thế đâu chỉ có ngành giáo dục, mà cả đất nước chúng ta, những con Lạc, cháu Hồng đang ngày càng vun gốc vững bền cho sự nghiệp “trồng người”.

Trong nắng nhẹ, trời trong, gió lành, chúng ta nghe khúc mùa thu âm vang nhịp cồng chiêng Tây Nguyên. Năm trước chúng tôi lên Cao Nguyên đúng vào dịp Liên hợp quốc vừa công nhận không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên là di sản văn hoá phi vật thể. Rồi sau đó trong ngày hội Đại đoàn kết các dân tộc Tây Nguyên, những đuốc lửa bập bùng sáng dải đất thiêng. Niềm tự hào ấy là của đồng bào Tây Nguyên và của chung hơn 83 triệu người dân đất Việt. Tự hào vì không chỉ có cồng chiêng, những di sản văn hoá dẫu là vật thể hay phi vật thể đều là dấu ấn của tâm hồn dân tộc. Tự hào bởi chúng ta ngày càng nhận thức sâu sắc hơn về bản sắc văn hoá dân tộc, về một văn hoá thống nhất trong đa dạng. Văn hoá không chỉ là nhân tố di dưỡng đạo đức, tinh thần xã hội mà còn là sức mạnh to lớn thúc đẩy kinh tế-xã hội, cố kết cộng đồng, tạo ra sự đồng thuận ngày càng cao trong xã hội. Nguồn gốc nghèo đói của một dân tộc nằm ngay trong văn hoá. Khoa học-kỹ thuật có thể đem tới sự no đủ, nhưng đem lại hạnh phúc cho con người chỉ có văn hoá, một văn hoá ở ngay trong sự ứng xử, nhân ái, khoan dung của người Việt Nam ta: “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống như chung một giàn”.

Thu về, ta lại bước trên Quảng trường Ba Đình lịch sử, lắng nghe hồn sông núi nghìn năm, trong sắc cờ bay dáng đỏ sông Hồng. Những nhánh sông náo nức về sông Mẹ. Những phù sa lấm láp hoá đồng bằng. Tổ quốc thiêng liêng mà xiết bao gần gũi, như mắt em trong, như lời em thắm: Không đâu ở bằng đất nước của mình!

HẢI ĐƯỜNG Báo Nhân dân