QĐND - Nằm trên Quốc lộ 1A, làng đúc đồng Phước Kiều thuộc địa phận xã Điện Phương, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam từ lâu đã được dân gian truyền tụng câu ca “Trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều”. Thế những, gần đây làng nghề truyền thống này đang đứng trước nguy cơ mai một. Những nghệ nhân tâm huyết trong làng đang cùng nhau chung tay lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng thương hiệu cho làng nghề hơn 400 năm tuổi này.

Chúng tôi tìm đến làng nghề đúc đồng Phước Kiều, một trong những làng nghề nổi tiếng ở Quảng Nam. Nghệ nhân Dương Ngọc Tiển năm nay đã ngoài 70 tuổi dày dạn kinh nghiệm trong nghề đúc đồng nhớ lại: Vào những năm 80 của thế kỷ 20 là thời điểm cực thịnh của làng nghề. Hằng năm làng Phước Kiều cho ra đời khoảng 200 tấn sản phẩm đồng đúc. Tên tuổi làng nghề vang dội gần xa, khách thập phương tìm đến nườm nượp, cuộc sống người dân khá lên. “Trống Lâm Yên, chiêng Phước Kiều”, câu nói dân gian truyền tụng sự đặc biệt của âm thanh cồng chiêng nơi đây. Chiêng và thanh la là hai thứ “đặc sản” của Phước Kiều với độ ngân vang xa nhất và những thang âm chuẩn mực. Nhờ kỹ thuật pha kim và trình độ thẩm âm bậc thầy của các lão nghệ nhân trong vùng, hai loại nhạc khí này ở đây được khách hàng khắp nơi đánh giá không đâu sánh bằng. 

Nghệ nhân làng nghề Phước Kiều đang từng ngày gìn giữ những giá trị truyền thống.

Sản phẩm làm ra của làng đúc Phước Kiều không chỉ là những nhạc cụ dân tộc mà còn có cả tượng, phù điêu và các mặt hàng trang trí khác. Làng đồng Phước Kiều không chỉ sản xuất để phục vụ người dân địa phương mà còn cung cấp cho các dân tộc từ Nam Đông - A Lưới (các vùng dân tộc miền núi của tỉnh Thừa Thiên-Huế) đến tỉnh Bình Phước hay kể cả một số nhạc cụ của đồng bào các dân tộc vùng Tây Nguyên.

Thế nhưng, làng nghề đúc đồng Phước Kiều đang gặp phải những khó khăn và đứng trước nguy cơ mất nghề truyền thống. Lão nghệ nhân Dương Ngọc Thắng cho biết, những năm gần đây Phước Kiều không còn cảnh khách hàng tìm đến mua nhạc cụ hay nhờ chỉnh sửa âm thanh như trước nữa. Việc sản xuất cũng gặp nhiều khó khăn, hiện cả làng nghề chỉ còn khoảng chục hộ đúc đồng còn duy trì hoạt động. Bên cạnh một số hộ như gia đình ông Dương Nhi, Dương Ngọc Dũng, Dương Ngọc Minh, Dương Ngọc Đình, Dương Ngọc Tiển… ngày nào cũng nổi lửa, đa số còn lại ngày làm ngày không, sản xuất cũng cầm chừng. 

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, khó khăn lớn nhất với các hộ sản xuất  ở nơi đây là thiếu vốn để mua nguyên liệu tái sản xuất. Bên cạnh đó, vấn đề tìm đầu ra cho sản phẩm cũng gặp không ít khó khăn bởi các mặt hàng của làng Phước Kiều được làm từ phương pháp thủ công truyền thống bị những sản phẩm được sản xuất theo dây chuyền công nghệ hiện đại lấn át. Các cơ sở thường phải tự tìm hợp đồng, hoặc nếu có cũng thường bị thương lái chi phối. Điều khiến các nghệ nhân Phước Kiều không kém phần trăn trở đó là đội ngũ kế cận của làng. Hiện nay, những nghệ nhân đúc đồng có kinh nghiệm trong làng không quá chục người, trong khi đó lớp trẻ lại không còn hứng thú với nghề truyền thống nữa. Trong làng chỉ còn vài ba gia đình coi trọng gia nghiệp, nên con cháu mới theo nghề.

Ông Dương Ngọc Tiển tâm sự: Thời gian gần đây làng nghề đúc đồng Phước Kiều đang có dấu hiệu hồi sinh trở lại, lớp thợ trẻ đã gắn bó với nghề hơn. Sản phẩm của làng nghề chủ yếu được tiêu thụ tại chỗ cho khách du lịch và các đầu mối đặt hàng từ Tây Nguyên và một số tỉnh, thành phố. Doanh thu bình quân của mỗi cửa hàng khoảng từ 150 đến 200 triệu đồng/năm, có những cơ sở đạt doanh thu hàng tỷ đồng/năm. Từ chỗ chỉ là những hộ gia đình sản xuất riêng lẻ, đến nay, làng nghề Phước Kiều đã hình thành một Hợp tác xã và các doanh nghiệp tư nhân, quy tụ hầu hết các nghệ nhân trong làng, với hơn 20 lò đúc đêm ngày đỏ lửa, 25 cửa hàng giới thiệu sản phẩm được hình thành dọc Quốc lộ 1A đi qua xã Điện Phương. 

Mới đây, UBND tỉnh Quảng Nam đã hỗ trợ ban đầu 250 triệu đồng cho dự án “Phát triển làng nghề đúc đồng Phước Kiều” theo hướng du lịch sạch. Bên cạnh việc giữ gìn uy tín và thương hiệu làng nghề, còn gắn với hướng du lịch văn hóa làng nghề, vừa bán sản phẩm làm ra, vừa trình diễn sản xuất để thu hút khách tham quan. Việc xây dựng thương hiệu, và phát huy được nội lực của mình đã và đang giúp làng nghề Phước Kiều dần hồi sinh./.
Bài và ảnh: Trung Hiếu